Məktəb təkcə dərs yeri deyil

Emilya Tağıyeva yazır...

Artıq məktəblərdə dərs ili başa çatmaq üzrədir. Xüsusilə 9-cu sinifdən yuxarı təhsilalanlar üçün bu dövr gərgin və həyəcanlıdır. Valideynlər isə bəzən uşaqlardan daha çox təşvişə düşürlər, övladlarının ali məktəbə qəbul olunması üçün bütün imkanları səfərbər etməyə çalışırlar. Ancaq bu səylərin içində uşaqların sosial və psixoloji inkişafına zərər verə biləcək qərarların da verildiyini düşünürəm.

Məsələn, bəzi valideynlər övladlarını oxuduqları məktəbdən çıxarıb, adlarını başqa - adətən, ucqar bölgələrdə yerləşən təhsil müəssisələrində qeydiyyatdan keçirirlər. Səbəb isə məktəblərdə verilən təhsilin zəif olduğunu düşünmələridir; vəziyyəti bacardıqca nəzarətdə saxlamaq üçün övladlarının bundan sonrakı təhsilini yalnız kurslarda və ya repetitor yanında davam etdirməsini daha effektiv hesab edirlər. Məktəbdə keçirilən beş-altı saat dərsi isə "vaxt itkisi" kimi qiymətləndirirlər.

Amma burada unudulan çox mühüm bir məqam var: məktəb, sadəcə, fənn biliklərinin ötürüldüyü bir yer deyil. Uşaqlar burada yalnız riyaziyyat, xarici dil, ədəbiyyat və s. öyrənmirlər. Burada həm də ibtidai həyat dərsləri keçirilir. Uzun illər bir-birini tanıyan uşaqlar arasında münasibətlər formalaşır, dostluqlar, düşmənçiliklər, küsüşmələr, barışmalar, acı sözlər, fədakarlıqlar, intriqalar yaşanır. Bəzən müəllimlərlə, bəzən sinif yoldaşları, bəzən də məktəb yoldaşları ilə hadisələr olur. Yəni məktəb - uşaqları gözləyən həyatın ilkin modelidir.

Bu mühit uşaqları daha böyük dünyaya hazırlayır. Bəzilərində liderlik xüsusiyyətini formalaşdırır, digərlərinə vəziyyətə uyğunlaşmağı öyrədir. Üzləşməyi bacaranlar da belə bir mühitdə ortaya çıxırlar. Uşaqların bir-biri ilə qurduğu münasibətlər - xüsusilə bu yaş dövründə - onların gələcək həyatına bir növ peyvənd təsiri bağışlayır. Hər qarşıdurma, hər dialoq, hər sevincli və ya acı təcrübə böyük dünya üçün bir immunitet yaradır. Bu isə nə kursda, nə də repetitor yanındakı qısamüddətli birlikdəlikdə mümkündür.

Bir məsələni də düşünək: övladımız ali məktəbə qəbul oldu, bəs sonra? Son iki ili asosial şəkildə, ancaq dərs və ev şəraitində keçirən uşaqlar sosiallaşa biləcəklərmi? Müxtəlif şəhər və rayonlardan gələn insanlarla ünsiyyətə nə dərəcədə açıq olacaqlar? Əlbəttə, mən repetitor yanına getməyin və ya kurslara yazılmağın əleyhinə deyiləm. Sadəcə, düşünürəm ki, bu, məktəbdən tam ayrılmaq bahasına olmamalıdır - hər iki sistem paralel şəkildə davam edə bilər.

Ola bilər ki, bəzi valideynlər yuxarıda sadalananların universitetdə də öyrənməyin mümkün olduğunu desinlər, amma unutmayaq ki, bünövrə məktəbdə qoyulur. Üstəlik, heç də hamıya universitet oxumaq qismət olmur.

Bəzən bir dərsi buraxmaq olar, amma bir məktəb həyatını buraxmaq - gələcəkdə bərpası çətin olan itkilərə səbəb ola bilər. Düşünürəm ki, bir valideyn kimi, biz övladımızın yalnız universitetə deyil, gələcək həyatında da yaxşı "bal toplamaları"na dəstək olmalıyıq.