“Mən olsaydım, belə etməzdim”: İnsanlar niyə başqalarını qınayır?

Cəmiyyətdə insanların qarşılaşdığı problemlərə münasibətdə qınayıcı yanaşma tez-tez müşahidə olunur. Bir insan maddi çətinlik yaşayanda, boşananda, işini itirəndə, səhv qərar verəndə və ya hər hansı çətin vəziyyətə düşəndə onun yaşadığı səbəbləri araşdırmaq əvəzinə "özü günahkardır”, "daha yaxşı seçim edə bilərdi” və ya "mən olsaydım belə etməzdim” kimi fikirlər səsləndirilir. 

AZXEBER.COM xəbər verir ki, psixoloqların fikrincə, bu davranışın əsas səbəblərindən biri insanın hadisələrə öz həyat təcrübəsi və dünyagörüşü çərçivəsindən yanaşmasıdır. İnsan qarşısındakı şəxsin yaşadığı vəziyyəti özü yaşamayıbsa, həmin problemin nə qədər ağır olduğunu təsəvvür etməkdə çətinlik çəkə bilər.

Mütəxəssislərin fikrincə, insanlar bəzən başqalarının problemlərini öz həyatları ilə müqayisə edirlər. Məsələn, bir insan maddi çətinlik yaşayan şəxslə bağlı "mən də çətinlik çəkmişəm, amma öhdəsindən gəlmişəm” düşünə bilər. Lakin burada həmin şəxsin ailə vəziyyəti, psixoloji durumu, sosial imkanları və qarşılaşdığı digər problemlər nəzərə alınmaya bilər.

Digər səbəb isə insanın özünü başqasından üstün hiss etmək ehtiyacıdır. Başqasının səhvini və ya uğursuzluğunu vurğulamaq bəzi insanlarda öz həyatının daha düzgün olduğu barədə təsəvvür yarada bilər. Bu zaman qarşı tərəfin problemini anlamaqdan çox, onun səhvini göstərmək ön plana keçir.

Psixoloqlar hesab edirlər ki, empatiya çatışmazlığı da bu davranışda mühüm rol oynayır. Empatiya yalnız qarşı tərəfə yazığı gəlmək deyil, onun hansı hissləri yaşadığını və qərarlarının arxasında hansı səbəblərin dayandığını anlamağa çalışmaqdır. İnsan hadisəyə yalnız öz mövqeyindən baxdıqda isə qarşı tərəfin reallığını görmək çətinləşir.

Sosial şəbəkələr də bu münasibəti daha görünən hala gətirə bilər. İnsanlar bəzən tanımadıqları şəxslərin həyatındakı bir neçə saniyəlik görüntüyə əsasən onlar haqqında fikir formalaşdırır və şərh yazırlar. Halbuki həmin şəxsin yaşadığı problemlər, keçmişi və hadisənin görünməyən tərəfləri barədə heç bir məlumatları olmur.

Beləliklə, başqasını mühakimə etmək çox vaxt onun haqqında tam məlumat sahibi olmaqdan deyil, hadisəyə yalnız öz pəncərəmizdən baxmaqdan qaynaqlanır. Empatiya isə insanın qarşı tərəfin yerinə özünü qoyaraq onun davranışının arxasındakı səbəbləri anlamağa çalışması ilə başlayır.

Fəridə Əsədzadə