Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə münasibətlərdə yeni mərhələ

Müasir geosiyasi reallıqlar dövlətlər arasında qarşılıqlı etimadın möhkəmləndirilməsini, iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsini və ortaq maraqlara əsaslanan tərəfdaşlığın inkişafını zəruri edir. Bu baxımdan Azərbaycanla Mərkəzi Asiya ölkələri arasında münasibətlərin dərinləşməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Prezident İlham Əliyevin oktyabrın 8-də Türkmənistanın Türkmənbaşı şəhərində Azərbaycan Respublikası və Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının 8-ci Məşvərət görüşündəki çıxışı əməkdaşlığın strateji istiqamətlərini, əldə olunan nəticələri və qarşıdakı hədəfləri əhatə edir.

Azərbaycanın ötən ilin noyabrında Məşvərət formatına tamhüquqlu üzv qəbul edilməsi regional əməkdaşlığın genişlənməsində mühüm mərhələdir. Bu qərar ölkəmizin Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə artan əlaqələrinin və qarşılıqlı etimadın göstəricisidir. Prezident İlham Əliyevin bu təşəbbüsə dəstəyə görə həmkarlarına təşəkkür etməsi, Türkmənistanın və Qurbanqulu Berdiməhəmmədovun rolunu qeyd etməsi tərəfdaşlıq münasibətlərinin əhəmiyyətini təsdiqləyir. Azərbaycanın formata tamhüquqlu üzvlüyü Xəzərin hər iki sahilində yerləşən ölkələr arasında siyasi və iqtisadi əlaqələrin daha da möhkəmlənməsinə şərait yaradır.
İqtisadi əməkdaşlıq bu tərəfdaşlığın əsas istiqamətlərindən biridir. Ötən il Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ölkələri ilə ticarət dövriyyəsinin 50 faizdən çox artması, ölkəmizdə həmin dövlətlərin kapitalı ilə 400-dən artıq şirkətin fəaliyyət göstərməsi əlaqələrin real nəticələrini nümayiş etdirir. Qazaxıstan, Özbəkistan və Qırğızıstanla yaradılmış birgə investisiya fondları isə yeni istehsal müəssisələrinin qurulması, sənaye əməkdaşlığının genişləndirilməsi və xarici bazarlara birgə çıxış üçün geniş imkanlar yaradır. Prezident İlham Əliyevin vurğuladığı kimi, biz yalnız qarşılıqlı ticarəti artırmaqla kifayətlənməməliyik, həm də birlikdə investisiya qoymalı, istehsal etməli və xarici bazarlara çıxmalıyıq.
Nəqliyyat və logistika sahəsində əməkdaşlıq Azərbaycanın regional mövqeyini daha da gücləndirir. Xəzər dənizi üzərindən daşımaların artması, nəqliyyat infrastrukturunun inkişafı və Orta Dəhlizin əhəmiyyətinin yüksəlməsi Mərkəzi Asiya ilə Avropa arasında əlaqələrin genişlənməsinə xidmət edir. Orta Dəhliz üzrə yükdaşımaların ötən il 10 faizdən çox, cari ilin ilk səkkiz ayında isə təxminən 20 faiz artması bu marşrutun artan imkanlarını nümayiş etdirir. “Rəqəmsal İpək Yolu” layihəsi və Xəzərin dibi ilə fiber-optik xətlərin inkişafı da regionun nəqliyyat və rəqəmsal bağlantılarının möhkəmləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.
Energetika sahəsi də tərəfdaşlığın mühüm istiqamətlərindəndir. Türkmənistan və Qazaxıstan neftinin Azərbaycan ərazisi vasitəsilə nəqli ölkəmizin tranzit rolunu artırır. Eyni zamanda, Qazaxıstan və Özbəkistanla yaşıl enerji dəhlizinin yaradılması istiqamətində aparılan işlər bərpaolunan enerji sahəsində yeni əməkdaşlıq imkanları formalaşdırır. Bu təşəbbüslər regionun enerji təhlükəsizliyinə töhfə verməklə yanaşı, beynəlxalq enerji bazarları ilə əlaqələrin şaxələndirilməsinə də xidmət edir.
Ölkələrimiz arasında dostluq münasibətləri humanitar sahədə də konkret nümunələrlə möhkəmlənir. Özbəkistanın Füzulidə Mirzə Uluqbəy adına məktəb, Qazaxıstanın Kurmanqazı adına Uşaq Yaradıcılıq Mərkəzi, Qırğızıstanın isə Ağdamda Manas adına məktəb inşa etməsi qardaş dəstəyinin bariz ifadəsidir. Türkmənistanın Füzulidə məscid tikintisinə töhfəsi də xalqlarımız arasında mənəvi yaxınlığı və həmrəyliyi nümayiş etdirir. Bu təşəbbüslər işğaldan azad edilmiş ərazilərin bərpasına dəstək verməklə yanaşı, dövlətlərimiz arasında humanitar əlaqələri də dərinləşdirir.
Azərbaycanın Mərkəzi Asiya ilə tərəfdaşlığı siyasi dialoqu, iqtisadi inteqrasiyanı, nəqliyyat bağlantılarını, enerji əməkdaşlığını və humanitar həmrəyliyi vahid məqsədlər ətrafında birləşdirərək regional əlaqələrin daha da dərinləşməsinə xidmət edir. Bu əməkdaşlıq qarşılıqlı etimadın möhkəmləndirilməsi, ortaq maraqların uzlaşdırılması və yeni təşəbbüslərin reallaşdırılması baxımından geniş perspektivlər yaradır. Azərbaycanın Məşvərət formatında tamhüquqlu iştirakı ölkəmizin Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə münasibətlərinin keyfiyyətcə yeni mərhələyə yüksəldiyini, regional proseslərdə rolunun və təşəbbüskarlığının artdığını nümayiş etdirir. Eyni zamanda, bu üzvlük Xəzər hövzəsi ilə Mərkəzi Asiya arasında əlaqələrin genişləndirilməsinə, ticarət dövriyyəsinin artırılmasına, nəqliyyat-logistika imkanlarının səmərəli istifadəsinə və enerji sahəsində birgə layihələrin inkişafına əlavə şərait yaradır. Humanitar sahədə qarşılıqlı dəstək və mədəni əlaqələrin möhkəmləndirilməsi isə tərəfdaşlığın yalnız iqtisadi və siyasi maraqlarla məhdudlaşmadığını, xalqlarımız arasında dostluq və qardaşlıq münasibətlərinə söykəndiyini təsdiqləyir. Bütün bunlar Azərbaycanın regional əməkdaşlığın dərinləşdirilməsinə verdiyi töhfəni artırır, ölkələr arasında qarşılıqlı faydaya əsaslanan təşəbbüslərin həyata keçirilməsi və uzunmüddətli tərəfdaşlığın möhkəmləndirilməsi üçün əlverişli zəmin yaradır.

Nurlan Həsənov
Milli Məclisin deputatı