Mərkəzi Molekulyar Zonada ulduzların necə doğulduğu məlum olub

Bizi Telegram-da da izləyə bilərsiniz:@xqazeti

Çin Elmlər Akademiyasının astronomları Süd Yolu qalaktikasının ən xaotik və təhlükəli bölgələrində belə nəhəng ulduzların formalaşma qabiliyyətinə malik olduğunu sübut edən unikal faktlar əldə ediblər. Tədqiqatlar göstərir ki, qalaktikamızın mərkəzində gənc ulduzların böyümə mexanizmləri kosmosun daha sakit və sabit regionlarındakı proseslərlə demək olar ki, eyni prinsiplərlə işləyir. Söhbət Yerdən təxminən 27 min işıq ili uzaqlıqda, qalaktika mərkəzinin yaxınlığında yerləşən Mərkəzi Molekulyar Zonadan gedir. Bu region həddindən artıq yüksək turbulentlik (qızışma) və güclü qravitasiya pozuntuları ilə fərqləndiyi üçün uzun müddət elm dünyasında aktiv ulduz əmələgəlmə prosesi üçün tamamilə yararsız bir ərazi hesab olunurdu.

Çinli mütəxəssislər bu uzaq kosmik nöqtəni incələmək üçün Çilidə yerləşən dünyanın ən güclü "ALMA" radioteleskopunun imkanlarından yararlanıblar. Müşahidələrin mərkəzində Oxatan molekulyar buludunda yerləşən G359.44−0.102 adlı gənc və nəhəng protoulduz (böyüməkdə olan ulduz rüşeymi) dayanıb. Bu tip obyektlər Kainatın ən parlaq və ən böyük kütləli ulduzları sayılır və qalaktikaların təkamülündə fundamental rol oynayırlar. Teleskop vasitəsilə aparılan spektral analizlər göstərib ki, müxtəlif növ mürəkkəb üzvi molekullar protoulduzun ətrafında qeyri-bərabər şəkildə paylanıb. Bundan əlavə, astrofiziklər ətraf mühitin üçölçümlü ($3D$) modelini quraraq akkrepsiya diskinin – gənc ulduzun öz kütləsini artırmaq üçün ətrafına topladığı maddə axınının strukturunu dəqiqliklə müəyyən edə biliblər.

Tədqiqat zamanı alimlərin xüsusi marağına səbəb olan məqam disk daxilində aşkar edilən qeyri-adi spiral strukturlar olub. Riyazi və vizual modelləşdirmə sayəsində məlum olub ki, bu spirallar qravitasiya qüvvəsinin təsiri ilə sistemin mərkəzinə doğru hərəkət edən və böyüməkdə olan ulduzu davamlı olaraq kosmik materialla bəsləyən nəhəng maddə axınlarıdır. Bu mühüm kəşf kosmik fizika qanunlarının qalaktikanın ən ekstremal nöqtələrində belə sabit qaldığını və kainatın ilk nəhəng ulduzlarının hansı mexanizmlərlə formalaşdığını başlamaq üçün elmə yeni bir pəncərə açır.

Hazırladı:
Arzu ƏLİYEVA
XQ