Meşə yanğınlarının tüstüsü sağlam gələcəyi hədələyir?

ABŞ-da təxminən 900 min ana və uşağın məlumatları əsasında aparılan tədqiqat hamiləlik dövründə meşə yanğınlarının tüstüsünə məruz qalma ilə uşaqlarda autizm diaqnozu ehtimalı arasında əlaqə aşkar edib.

Meşə yanğınları yalnız təbiətə və ətraf mühitə deyil, insan sağlamlığına da ciddi təsir göstərir. Yanğınlar zamanı atmosferə yayılan tüstü, qazlar və mikroskopik hissəciklər uzaq məsafələrə daşınaraq yanğın zonasından kənarda yaşayan insanların da sağlamlığı üçün risk yarada bilər. Yeni elmi araşdırma isə bu təsirin hamiləlik dövründə daha diqqətlə öyrənilməsinin vacibliyini gündəmə gətirib.

Reuters-in məlumatına görə, ABŞ, Harvard və Rutgers universitetlərinin alimlərinin iştirakı ilə aparılan tədqiqatda 893 212 ana və uşağa aid tibbi məlumatlar təhlil edilib. Nəticələr oktyabrın 26-da nüfuzlu JAMA Pediatrics jurnalında dərc olunub.

Tədqiqatçılar hamiləlik zamanı meşə yanğınlarından yaranan PM2.5 adlanan incə hissəciklərə məruz qalma səviyyəsini araşdırıblar. Bu hissəciklərin diametri 2,5 mikrometr və ya daha kiçikdir. Onlar nəfəsalma zamanı ağciyərlərin dərin hissələrinə qədər çata və orqanizmdə iltihabi proseslərə səbəb ola bilər.

Araşdırmanın nəticələrinə əsasən, hamiləlik boyunca yanğın tüstüsündən yaranan PM2.5 hissəciklərinin orta konsentrasiyasının hər kubmetr üçün 0,75 mikroqram artması uşaqlarda sonradan autizm spektr pozuntusu diaqnozu ehtimalının 30 faiz yüksəlməsi ilə əlaqələndirilib. Bu əlaqə xüsusilə hamiləliyin ikinci və üçüncü trimestrlərində qeydə alınıb.

Maraqlı məqamlardan biri odur ki, tədqiqatçılar eyni çirkləndirici təsirlə diqqət çatışmazlığı və hiperaktivlik pozuntusu (DEHB) arasında əhəmiyyətli əlaqə müəyyən etməyiblər. Bu da ətraf mühit amillərinin uşaqların inkişafına təsirinin daha dərindən araşdırılmasının vacibliyini göstərir.

Bununla belə, alimlər nəticələrin düzgün şərh edilməsinin vacibliyini vurğulayırlar. Tədqiqat müşahidə xarakteri daşıyır və meşə yanğını tüstüsünün autizmə birbaşa səbəb olduğunu sübut etmir. Genetik amillər və digər ətraf mühit təsirləri də nəzərə alınmalıdır. Üstəlik, araşdırma ABŞ-da Medicaid proqramında qeydiyyatda olan ailələri əhatə etdiyindən nəticələri bütün əhali qruplarına eyni şəkildə şamil etmək olmaz.

Tədqiqatın əsas mesajı isə aydındır: meşə yanğınlarının yaratdığı hava çirklənməsi yalnız tənəffüs sistemi ilə bağlı problem deyil. Onun uzunmüddətli sağlamlıq nəticələri, xüsusilə ana və uşaq sağlamlığına mümkün təsirləri daha geniş elmi araşdırmalara ehtiyac yaradır. Alimlər hava keyfiyyətinin izlənilməsini, yanğın tüstüsünə məruz qalmanın azaldılmasını və ictimai xəbərdarlıq sistemlərinin gücləndirilməsini vacib hesab edirlər.

Lalə Mehralı