Mətbuatın inkişafı demokratiyanın inkişafıdır

22 İyul – Azərbaycan Milli Mətbuat Günü xalqımızın ictimai fikir tarixində mühüm yer tutan, milli özünüdərk, maarifçilik və dövlətçilik ənənələrinin təntənəsidir. 1875-ci il iyulun 22-də böyük maarifçi Həsən bəy Zərdabinin nəşr etdirdiyi "Əkinçi" qəzeti ilə əsası qoyulan milli mətbuatımız ötən 150 ildən artıq dövr ərzində xalqın milli şüurunun formalaşmasına, azadlıq ideyalarının yayılmasına, dövlətçilik düşüncəsinin möhkəmlənməsinə və cəmiyyətin inkişafına misilsiz töhfələr vermişdir. XX əsrin əvvəllərində milli mətbuat Azərbaycanın ictimai-siyasi həyatında aparıcı qüvvəyə çevrildi. 1918-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaradılması ilə mətbuat azad siyasi fikrin tribunası oldu, istiqlal ideyalarının təbliğinə və gənc respublikanın beynəlxalq aləmdə tanıdılmasına mühüm xidmət göstərdi. Azərbaycan milli mətbuatının keçdiyi yol yalnız jurnalistikanın tarixi deyil, eyni zamanda xalqımızın siyasi, mədəni və mənəvi inkişaf salnaməsidir. Bu tarix maarifçilikdən milli oyanışa, istiqlal mübarizəsindən müasir dövlət quruculuğuna qədər bütün mərhələlərdə Azərbaycanın taleyi ilə sıx bağlı olmuşdur. "Əkinçi" qəzeti cəmi iki il fəaliyyət göstərsə də, milli mətbuatın ideoloji məktəbini yaratdı. Həsən bəy Zərdabi mətbuatı cəmiyyətin maariflənməsinin, milli dilin qorunmasının və ictimai tərəqqinin əsas vasitəsi hesab edirdi. Onun əsas məqsədi xalqın savadlanması, milli kimliyinin möhkəmlənməsi və müasir dünyagörüşünün formalaşdırılması idi. Müstəqil Azərbaycanda demokratik media mühitinin formalaşdırılması və söz azadlığının hüquqi təminatı Ümummilli Lider Heydər Əliyevin həyata keçirdiyi dövlət siyasətinin mühüm istiqamətlərindən biri olmuşdur. Heydər Əliyev mətbuatın cəmiyyət həyatındakı rolunu yüksək qiymətləndirərək bildirirdi: "Mətbuatın inkişafı demokratiyanın inkişafıdır." Bu siyasi yanaşmanın nəticəsi olaraq 1998-ci il 6 avqust tarixində Azərbaycanda mətbuat üzərində dövlət senzurası ləğv edildi. Bu qərar ölkənin demokratik inkişaf tarixində mühüm dönüş nöqtəsinə çevrildi və söz, fikir, məlumat azadlığının daha geniş təmin edilməsinə xidmət etdi. Azad söz demokratik cəmiyyətin əsas dəyərlərindən biridir. Lakin azad söz heç zaman böhtan, təhqir, nifrət nitqi və şəxsi hücum vasitəsi kimi başa düşülə bilməz. Milli mətbuatımızın banisi Həsən bəy Zərdabi mətbuatı maarifçilik və ictimai tərəqqi vasitəsi kimi görürdü. Buna görə də sağlam siyasi polemika ilə etik normaları pozan davranışlar arasında aydın sərhəd qorunmalıdır. Müasir informasiya mühitində jurnalistlərə, ziyalılara və ictimai xadimlərə qarşı təhqir və qarayaxma kampaniyaları media etikasına zidd olmaqla yanaşı, sağlam ictimai dialoqa da mənfi təsir göstərir. Belə hallara qarşı ən təsirli cavab peşəkar jurnalistika prinsiplərinə sadiqlik, media savadlılığının artırılması və qanunvericilik çərçivəsində hüquqi mexanizmlərin tətbiqidir. Azərbaycanın qlobal informasiya məkanındakı mövqeyinin möhkəmləndirilməsində artıq ənənə halını almış Şuşa Qlobal Media Forumu xüsusi yer tutur. İşğaldan azad edilmiş Şuşada keçirilən forum dünyanın müxtəlif ölkələrindən media rəhbərlərini, jurnalistləri, ekspertləri və beynəlxalq təşkilatların nümayəndələrini bir araya gətirərək beynəlxalq informasiya dialoqunun nüfuzlu platformasına çevrilmişdir. Forum çərçivəsində süni intellekt, rəqəmsal media, informasiya təhlükəsizliyi, dezinformasiyaya qarşı mübarizə, beynəlxalq jurnalistika standartları və media əməkdaşlığı kimi aktual məsələlər geniş müzakirə olunur. Media sahəsində institusional islahatların mühüm tərkib hissəsi kimi Azərbaycan Respublikası Prezidentinin Fərmanı ilə Medianın İnkişafı Agentliyi yaradılmışdır. Agentlik media subyektlərinin inkişafına dövlət dəstəyinin gücləndirilməsi, jurnalistlərin peşəkarlığının artırılması, media savadlılığının inkişafı, rəqəmsal transformasiya və informasiya təhlükəsizliyinin möhkəmləndirilməsi istiqamətində mühüm fəaliyyət həyata keçirir. İnformasiya texnologiyalarının sürətli inkişafı medianın qarşısında yeni imkanlarla yanaşı, ciddi çağırışlar da yaratmışdır. Müasir dövrdə informasiya təhlükəsizliyi artıq milli təhlükəsizliyin ayrılmaz hissəsinə çevrilmişdir. Sosial media platformalarının geniş yayılması xəbərin yayılma sürətini artırsa da, dezinformasiyanın, saxta məlumatların, manipulyativ informasiya kampaniyalarının və rəqəmsal təxribatların da miqyasını genişləndirmişdir. Belə şəraitdə peşəkar jurnalistikanın əsas missiyası operativliklə yanaşı obyektivliyi, dəqiqliyi və ictimai məsuliyyəti qorumaqdır. Müasir dövrdə də media cəmiyyətin etibarlı informasiya təminatçısı olmaqla yanaşı, milli həmrəyliyin, vətəndaş məsuliyyətinin və dövlətçilik ideologiyasının möhkəmlənməsində mühüm rol oynayır. Sevindirici haldır ki, ölkəmizin yeni reallıqlar fonunda yeni intibah mərhələsində milli mətbuatımızın əsas missiyası dəyişməz olaraq qalır: həqiqətə sədaqət, peşəkarlıq, milli maraqların müdafiəsi və cəmiyyətə məsuliyyətlə xidmət.

Arifə Abbasova

YAP Tovuz rayon təşkilatının məsləhətçisi