Icma.az
close
up
RU
Millət necə yaradılır: qurulması və dağıdılması üzrə təlimat KONKRET

Millət necə yaradılır: qurulması və dağıdılması üzrə təlimat KONKRET

Icma.az xəbər verir, Konkret.az saytına əsaslanaraq.

Amerikalı tarixçi Eugen Veberin Fransa millətinin formalaşmasına həsr olunmuş klassik əsərini oxuduqda hər bir ölkənin milli kimliyinin nə qədər kövrək, tarixi şəraitdən asılı, müəyyən mənada süni və nisbətən yeni bir fenomen olduğunu anlamağa başlayırsan.

Fransızlar yalnız Birinci Dünya müharibəsinin başlanmasına yaxın dövrdə özlərini vahid “fransız milləti” kimi hiss etməyə başladılar. Buna kütləvi hərbi səfərbərlik, savadlılığın geniş yayılması və vahid fransız dilinin möhkəmlənməsi şərait yaratdı.

XX əsrin əvvəllərində fransız dilində əsasən şəhərlərdə danışırdılar. Hətta şəhərlərin hamısında belə bu dil üstünlük təşkil etmirdi. Kənd yerlərində, xüsusilə Bretan kimi bəzi bölgələrdə əhali öz yerli dillərindən istifadə edirdi. Onlar özlərini fransız hesab etmirdilər. Dövlət isə onları fransız kimliyini qəbul etməyə məcbur edirdi.

Hakimiyyət məktəb təhsili vasitəsilə insanlara milli kimlik aşılamağa çalışırdı. Bretan əhalisinin fransızlaşdırılması prosesini Eugen Veber belə təsvir edir:

“Bretan dili məktəblərdən sıxışdırılıb çıxarılırdı. Ana dilində danışarkən yaxalanan uşaqlar sistematik şəkildə cəzalandırılır, çörək və su ilə kifayətlənməyə məcbur edilir, yaxud məktəb tualetlərini təmizləməyə göndərilirdilər.

Uşaqları cəzalandırmaq üçün yezuitlərin icad etdiyi üsullardan biri xüsusilə geniş yayılmışdı. İroniya ondadır ki, yezuitlər bu üsuldan vaxtilə şagirdləri latın dilini öyrənməyə məcbur etmək üçün istifadə edirdilər. Bu, “utanc papağı” adlanırdı.

Ana dilində danışarkən yaxalanan uşağa həmin utanc nişanını taxırdılar. Uşaq bu nişanı o vaxta qədər daşımalı idi ki, ana dilində danışan başqa bir şagirdi yaxalasın, onu müəllimə xəbər versin və “utanc estafeti”ni həmin uşağa ötürsün.

Günün sonunadək başqa bir şagirdi xəbər verə bilməyən uşaq dərs bitdikdən sonra cəzalandırılırdı.

Bretan kənd məktəblərində utanc nişanı kimi taxta ayaqqabılardan — “sabot”lardan da istifadə olunurdu”.

Veber qeyd edir ki, həmin dövrdə fransız dili müəllimləri bir növ “hərbi linqvistik könüllülər” hesab edilirdilər. Dövlətin tapşırığı ilə onlar məktəb siniflərində fransız millətinin formalaşdırılması uğrunda mübarizə aparırdılar. Başqa sözlə, həm dövlət, həm də bu müəllimlərin özləri onları vətəndaş ordusunun zabitləri kimi görürdülər.

Lakin burada başqa bir problem də vardı: müəllimlərin özləri, birincisi, fransız dilini həmişə yaxşı bilmirdilər, ikincisi isə, uşaqlara qarşı çox vaxt amansız davranırdılar.

Digər mühüm problem qadınlarla bağlı idi. Qadınlar hərbi xidmətə cəlb olunmur, dövlətin təşkil etdiyi təhsil sistemi isə onların böyük hissəsini əhatə etmirdi. Veber bu barədə yazır:

“Qadınlar bu və ya digər şəkildə yerli dillərin və dialektlərin qorunub saxlanmasına töhfə verirdilər. Fransanın kənd yerlərində qızlar təhsildən oğlanlara nisbətən daha uzun müddət kənarda qalırdılar. Bu, həmin dövrün statistik məlumatlarında, demək olar ki, əks olunmayan bir faktdır”.

Beləliklə, vahid fransız millətinin uğurlu formalaşması bir neçə amil hesabına mümkün oldu: kütləvi hərbi xidmət, ümumi məktəb təhsili və qadınlar arasında savadlılığın yayılması.

Bu tədbirlər sayəsində gələcəyin fransızları vahid dilə yiyələndilər. Həmin dil isə onları yeni, vahid milli kimlik ətrafında birləşdirdi və nəticədə “təsəvvür edilən milli icma”nın yaranmasına şərait yaratdı.

Burada daha bir mühüm məqam var: millətlər müəyyən mənada dövlətlərin yaratdığı tarixi məhsullardır. Dövlətlər təhsil sistemi və zor tətbiq etmək üzərindəki inhisarlarından istifadə edərək müxtəlif regional kimlikləri vahid milli çərçivəyə salmağa nail olublar.

Bəs bu gün dövlətin həmin inhisarı hələ də mövcuddurmu?

Yeni kommunikasiya vasitələrinin yayılması ilə dövlət milli kimliklərin formalaşdırılması üzərindəki müstəsna nəzarətini itirir. Müasir Fransada bretonlar və oksitanlar yeni texnologiyaların yaratdığı imkanlardan istifadə edərək öz milli kimliklərini və kollektiv təsəvvürlərini daha fəal şəkildə formalaşdıra bilərlər.

Bəlkə də yaxın gələcəkdə Fransa və Almaniya kimi köklü milli dövlətlərdə genişmiqyaslı milliyyətsizləşmə prosesinin şahidi olacağıq.

Bu, mütləq dövlətlərin parçalanması demək deyil. Daha çox milli kimliyin yenidən dərk edilməsi və ayrı-ayrı kimliklərə parçalanması ehtimalı nəzərdə tutulur. Başqa sözlə, getdikcə daha az insan özünü yalnız “fransız” və ya “alman” kimi hiss edəcək, regional, mədəni və digər kimliklər isə ön plana çıxacaq.

Belə bir şəraitdə dövlətlər öz bütövlüklərini qorumaq üçün “çinləşmə” yoluna üz tuta bilərlər. Məqsəd milli və ya dini kimliklər ətrafında formalaşan yeni dalğanın dövlətin mövcudluğunu sarsıtmasının qarşısını almaq olacaq.
Hazırladı: Ağagül Mürsəlov,

KONKRET.az
Mənbə: Eugen Weber, Peasants into Frenchmen: The Modernization of Rural France, 1870–1914 (1976).

Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:115
embedMənbə:https://konkret.az
archiveBu xəbər 29 Oktyabr 2026 22:33 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see319

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see310

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see307

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see298

Cəmi 1 saata 3 növ xərçəngi aşkar edən metod

18 Noyabr 2026 19:49see289

Azərbaycanda qızıl 15 faizə qədər ucuzlaşa bilər

18 Noyabr 2026 21:21see277

Tarixi körpüdən strateji tərəfdaşlığa: Azərbaycan və Vyetnamı iqtisadi uğura aparan ortaq yollar

18 Noyabr 2026 21:07see265

Bakının 27 istiqamətində tıxac VAR Foto

18 Noyabr 2026 19:16see258

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see256

Altı vəkil Kollegiyadan xaric olunub, 27 si cərimələnib

18 Noyabr 2026 20:00see250

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

19 Noyabr 2026 00:23see247

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see242

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see240

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

19 Noyabr 2026 14:04see233

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

19 Noyabr 2026 09:27see220

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see213

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

19 Noyabr 2026 15:22see211

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

19 Noyabr 2026 17:17see206

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see197

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

19 Noyabr 2026 18:59see181
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri