Icma.az
close
up
RU
Məxfiləşdirilən epidemiya Həştərxanda 1500 nəfərin faciəsi 20 il sonra məlum olub

Məxfiləşdirilən epidemiya Həştərxanda 1500 nəfərin faciəsi 20 il sonra məlum olub

Icma.az bildirir, Olke.az portalına istinadən.

"Ölkə.az" bildirir ki, bir gündə qırxa qədər bu cür vaqiə olub. Əhaliyə rəsmi səbəb kimi "Çirklənmiş qidadan zəhərlənmə" barədə məlumat verilib. Beləliklə, SSRİ-də XX əsrin ən gizli epidemiyalarından biri - El Tor vəbası epidemiyası başlayıb və sovet vətəndaşları bundan yalnız 20 il sonra xəbər tutublar.

Hər şey adətən düşünüləndən daha tez başlayıb. 28 iyul 1970-ci ildə İrandan qayıdan balıqçı gəmisinin kapitanı Həştərxandakı yoluxucu xəstəliklər xəstəxanasına yerləşdirilib. Testlər vəba xəstəliyini aşkar edib. Həkimlər panikaya düşüblər; diaqnoz şəhərin dərhal təcrid olunması və beynəlxalq qalmaqal demək olub.

SSRİ-nin baş sanitar həkimi Pyotr Burqasov, "SSRİ-də epidemiyalar: Naməlum səhifələr" ("Tibb" nəşriyyatı tərəfindən nəşr olunub, 1993, səh. 78) adlı xatirələrinə görə, şifahi göstəriş verib: “Heç bir halda xəbər yayılmasın. Hər şey məxfi saxlanılsın”. O andan etibarən vəba haqqında məlumatlar məxfiləşdirilib.

SSRİ Səhiyyə Nazirliyinin məxfilikdən çıxarılmış arxivlərinə görə (fond R-8009, inventar 25, iş 1434, səhifələr 2–47), təkcə 1970–1971-ci illərdə SSRİ-də 2870 vəba hadisəsi qeydə alınıb ki, bunlardan 472-si ölümcül olub. Tibb tarixçisi Nikolay Lavrentyevin "El Tor vəbası: Naməlum müharibə" (AST, 2015) kitabında yazdığı hesablamalara görə, real rəqəm təxminən üç dəfə çox olub - 9000-ə qədər yoluxma və təxminən 1500 ölüm. Bəzi ölümlər "qida zəhərlənməsi" və ya "naməlum etiologiyalı enterit" səbəbindən baş verib.

Vəba beş böyük bölgəni əhatə edib: Həştərxan vilayəti (ilk hallar), Kalmıkiya, Dağıstan, Rostov vilayəti və Stavropol diyarı. Vəziyyət xüsusilə Kalmıkiyada ağır olub, çünki epidemiya 1971-ci ildən 1974-cü ilə qədər davamlı olaraq orada müəyyən edilib.

O dövrdə Elistadakı yoluxucu xəstəliklər xəstəxanasında işləyən həkim İrina Sedelnikova "Rus tarixi" jurnalına belə deyib: “Biz ailələr qəbul edirdik. Onlar iki-üç gün ərzində ölürdülər. Ölüm halları "ürək çatışmazlığı" kimi qeydə alınırdı. Biz həqiqəti bilirdik, amma açıqlamama müqavilələri çərçivəsində susduq”.

Mübarizə metodları qəddar və “təsirli” olub. Sovet hökuməti hərbi taktikalardan istifadə edib. Daxili İşlər Nazirliyinin qoşunlarının təxminən 15.000 əsgəri epidemiyanın baş verdiyi ərazilərə yerləşdirilib.

Şəhərlər və kəndlər karantinə alınıb. 15 sentyabr 1970-ci il tarixli 5742/3 nömrəli DTK hesabatına görə, Həştərxanda bütün yollar bağlanıb və girişlərdə pulemyotlu əsgərlər dayanıb. Volqada üzmək qadağan edilib. Qaydanı pozmaq xuliqanlığa görə üç ilə qədər həbs cəzası ilə nəticələnib. Xəstələrlə təmasda olan hər kəs müşahidə məntəqələrində - keçmiş pioner və sağlamlıq mərkəzlərində, maksimum təhlükəsizlik yerlərdə saxlanılıb.

Kütləvi peyvəndləmə və suyun təmizlənməsi üsullarını hazırlayan məşhur epidemioloq Vyaçeslav Dolqopolov təcili olaraq Həştərxana gəlib. Onun gündəlik qeydlərinə görə ("Epidemiologiya və yoluxucu xəstəliklər" jurnalının 3-cü sayında, 1999-cu il), o, diqqəti cəlb etməmək üçün üçüncü ölkələr vasitəsilə əldə edilən yeni Fransa xlor texnologiyasından istifadə etməkdə israr edib. 1971-ci ilin sonlarında epidemiya azalmağa başlayıb.

Bəs qəzetlər niyə susublar? Səbəb təkcə məxfilikdə deyil, həm də ideologiyada olub. SSRİ-də sosialist dövlətinin infeksiyalarla bağlı problem yaşaya bilməyəcəyi barədə açıq şəkildə bir anlayış olub - bu, "geridə qalmış kapitalist ölkələr" üçün problem hesab olunub. İşçilərin xatirələrinə görə (V. Lakşinlə müsahibə, Nezavisimaya Qazeta, 12 mart 1998-ci il), "İzvestiya"nın baş redaktoru Lev Tolkunov Mərkəzi Komitənin təşviqat və təbliğat şöbəsinin müdir müavinindən şəxsi əmr alıb: "Vəba haqqında bir kəlmə də. Heç nə".

1972-ci ildə Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) SSRİ-də vəba epidemiyasını rəsmi olaraq tanıyıb. Sovet nümayəndə heyəti epidemiyanın "kapitalist ölkələrindən Hindistan və Pakistandan gələn turistlər vasitəsilə" gətirildiyinə israr edib. Maraqlıdır ki, məhz bu epidemiya SSRİ-də sərhədlərdə ilk sanitar nəzarət sisteminin - bu gün də fəaliyyət göstərən gələcək sanitar karantin məntəqələrinin prototipinin yaradılmasına səbəb olub.

Tarixçilər hələ də hakimiyyət orqanlarının açıq döyüşdənsə, niyə ört-basdır etməyi seçdikləri barədə mübahisə edirlər. Cavab sadədir: qorxu. Əhali arasında panika SSRİ-nin cənubunda nəqliyyatı və sənayeni iflic edib. Bu günə qədər 1970-1974-cü illər üçün rəsmi sovet tibbi statistikasında vəba "təcrid olunmuş idxal halları" kimi qeyd olunub - baxmayaraq ki, əslində bu, müharibədən bəri ölkədə ən böyük epidemiya olub.(musavat.com)

Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:161
embedMənbə:https://olke.az
archiveBu xəbər 02 İyul 2026 22:32 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Azərbaycanda 55 yeni peşə standartı hazırlanır

14 Noyabr 2026 11:57see282

“Ağzımızdakı dişlərin sayını da uçota alsalar yaxşı olar...” TƏKLİF

14 Noyabr 2026 12:26see270

Balıq bazarında bahalaşma var (Video)

14 Noyabr 2026 21:02see261

Bakı avtobuslarında sərnişin bumu

14 Noyabr 2026 17:02see257

Gələn il qeyri dövlət müəssisələri büdcədən 130 mln. manata yaxın subsidiya alacaq

14 Noyabr 2026 18:04see255

STAR neft emalı zavodu dizel yanacağı istehsalını 4 % ə yaxın artırıb

14 Noyabr 2026 17:02see241

Azərbaycandan Suriyaya nəql edilən qazın həcmi 56% artdı

14 Noyabr 2026 14:44see240

Ədalət Partiyasında şairlə səmimi görüş

14 Noyabr 2026 17:43see239

Avropa siyasi məkanında aparılan müzakirələrdə Azərbaycan fəal iştirak edir

14 Noyabr 2026 19:16see235

Yuğ Teatrında Ana tamaşasının premyerası keçirilib FOTOLAR

14 Noyabr 2026 20:23see231

Rusların təxminən 90 faizi son üç ildə kredit götürdüyünü etiraf edib

14 Noyabr 2026 19:30see221

Musiqi dünyasında tarixi ilk: İnsan deyil, amma ilin ən yaxşı ifaçısı seçildi

15 Noyabr 2026 00:00see218

Ermənistanı Avropa İttifaqının tərkibində görürəm Paşinyan

14 Noyabr 2026 19:50see218

Kanadada minlərlə tələbə etiraz aksiyası keçirdi

15 Noyabr 2026 00:51see217

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

15 Noyabr 2026 04:05see212

Azərbaycanda bəzi dövlət müəssisələri ləğv oluna bilər

14 Noyabr 2026 17:10see211

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

15 Noyabr 2026 04:36see207

Zülalla ən zəngin çərəz

15 Noyabr 2026 03:04see205

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

15 Noyabr 2026 05:06see199

Britaniya Rusiya hərbi bazalarını vurmalıdır

15 Noyabr 2026 01:26see198
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri