Mığrı rayonunun Buğakar kəndi: Tarixi keçmişi və mədəni irsi

Qərbi Azərbaycanın tarixi Zəngəzur mahalı Azərbaycan xalqının qədim yaşayış məkanlarından biri olmuşdur. Bu mahalın cənub hissəsində yerləşən Mığrı rayonu tarixən azərbaycanlıların sıx yaşadığı bölgələrdən biri kimi tanınmışdır. Rayonun Nüvədi, Lehvaz, Aldərə, Tuğut, Lök, Maralzəmi, Əkərək və Buğakar kimi kəndləri bölgənin sosial-iqtisadi və mədəni həyatında mühüm rol oynamışdır. Bu yaşayış məntəqələri əsrlər boyu Azərbaycan xalqının dilini, adət-ənənələrini və mənəvi dəyərlərini yaşatmışdır.
Buğakar kəndi həmin yaşayış məntəqələri sırasında xüsusi yer tutur. Hazırda kənd yaşayış məntəqəsi kimi mövcud olmasa da, onun adı tarixi mənbələrdə, arxiv materiallarında və keçmiş sakinlərinin xatirələrində yaşayır. Buğakarın tarixinin araşdırılması təkcə bir kəndin keçmişinin öyrənilməsi deyil, həm də Zəngəzur bölgəsində Azərbaycan xalqının çoxəsrlik varlığının tədqiqi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Kəndin coğrafi mövqeyi

Buğakar kəndi Qərbi Azərbaycanın tarixi Zəngəzur mahalının Mığrı rayonu ərazisində, Araz çayı hövzəsinə yaxın dağətəyi zonada yerləşirdi. Ətrafı dağlar, bulaqlar, meşəliklər və məhsuldar torpaqlarla əhatə olunmuşdu. Əlverişli təbii şərait kənddə əkinçilik, bağçılıq, üzümçülük və maldarlığın inkişafına imkan yaratmışdı.

Kənd Mığrı rayonunun digər Azərbaycan kəndləri – Lehvaz, Nüvədi, Aldərə və Tuğut ilə iqtisadi və mədəni əlaqələr saxlayırdı. Bu yaşayış məntəqələri vahid tarixi-mədəni mühitin tərkib hissəsi idi.

“Buğakar” toponimi və kəndin  tarixi

Prezident Kitabxanasının "Zəngəzur" elektron layihəsində Buğakar Mığrı rayonunun qədim Azərbaycan kəndlərindən biri kimi göstərilir. Kənd adının mənşəyi barədə müxtəlif fikirlər mövcuddur. Geniş yayılmış mülahizələrdən birinə görə, toponim IX əsrdə yaşamış Abbasi sərkərdəsi Buğa əl-Kəbir ilə əlaqələndirilir. Bununla yanaşı, bu etimologiya bütün tədqiqatçılar tərəfindən qəti qəbul olunmadığından, məsələyə ehtiyatla yanaşmaq məqsədəuyğundur.

Əhali və təsərrüfat həyatı

Buğakar kəndinin əhalisi tarixən azərbaycanlılardan ibarət olmuşdur. Sakinlər əsasən əkinçilik, bağçılıq, maldarlıq və arıçılıqla məşğul olurdular. Məhsuldar torpaqlar kənddə müxtəlif meyvə və tərəvəz növlərinin becərilməsinə imkan verirdi. Alma, armud, gavalı, qoz və üzüm bağları kənd təsərrüfatının əsas sahələrindən idi.

Kənd təsərrüfatı məhsulları Mığrı və ətraf yaşayış məntəqələrinin bazarlarında satılır, ailələrin əsas dolanışıq mənbəyini təşkil edirdi. Buğakar sakinləri zəhmətkeşliyi və torpağa bağlılığı ilə seçilirdilər.

Buğakar piri

Buğakar kəndinin ən mühüm tarixi-mədəni abidəsi Sultan Seyid Əhməd ziyarətgahı – Buğakar piri idi. Prezident Kitabxanasının və digər rəsmi mənbələrin məlumatına görə, bu ziyarətgah uzun illər Mığrı rayonu ilə yanaşı Naxçıvanın Ordubad bölgəsindən və digər yaşayış məntəqələrindən gələn insanlar tərəfindən ziyarət olunmuşdur.

Pir dini ibadət məkanı olmaqla yanaşı, bölgənin mənəvi həyatında mühüm rol oynamış, insanların inanc və ənənələrinin qorunmasına xidmət etmişdir.

Kəndin ləğv edilməsi

Prezident Kitabxanasının "Zəngəzur" layihəsində qeyd edilir ki, Buğakar kəndi sovet hakimiyyəti dövründə inzibati qərarla ləğv edilmiş və əhalisi Lehvaz kəndinə köçürülmüşdür. Ayrı-ayrı mənbələrdə bu hadisənin tarixi fərqli göstərilsə də, Prezident Kitabxanasının məlumatında 1930-cu il qeyd olunur.

Bu köçürülmədən sonra Buğakar ayrıca yaşayış məntəqəsi kimi fəaliyyətini dayandırmış, kənd təsərrüfatı sahələri isə inzibati baxımdan Lehvaz kəndi ilə əlaqələndirilmişdir.

Deportasiya və tarixi irs

1987–1988-ci illərdə Qərbi Azərbaycandan azərbaycanlıların deportasiyası nəticəsində Mığrı rayonunda yaşayan Azərbaycan əhalisi də öz doğma yurdlarını tərk etməyə məcbur olmuşdur. Keçmiş Buğakar sakinlərinin ailələri də bu prosesdən təsirlənmiş, ata-baba torpaqlarından didərgin düşmüşlər.

Sonrakı illərdə Buğakar piri və kəndin digər maddi-mədəni irs nümunələri ciddi dağıntılara məruz qalmışdır. Bu, Qərbi Azərbaycanın tarixi irsinin qorunması baxımından böyük itkilərdən biri hesab olunur.

Nəticə etibarı ilə Buğakar kəndinin tarixi Zəngəzur bölgəsində Azərbaycan xalqının çoxəsrlik yaşayışının mühüm nümunəsidir. Kəndin coğrafiyası, təsərrüfat həyatı, dini irsi və sakinlərinin yaratdığı mədəni dəyərlər Qərbi Azərbaycanın tarixi irsinin ayrılmaz hissəsini təşkil edir.

Buğakarın tarixinin elmi əsaslarla öyrənilməsi, arxiv sənədlərinin araşdırılması və tarixi yaddaşın qorunması gələcək nəsillər üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu istiqamətdə aparılan tədqiqatlar Zəngəzurun tarixi irsinin daha dolğun şəkildə öyrənilməsinə xidmət edəcəkdir.

Rahman ZAİROV