Milli simvollar gənc nəsil üçün nə qədər aktualdır? ARAŞDIRMA

Milli simvollar hər bir xalqın tarixini, kimliyini, kollektiv yaddaşını və dəyərlər sistemini əks etdirən əsas göstəricilərdən biridir. Bayraq, dil, himn, milli geyim, adət-ənənələr və tarixi şəxsiyyətlər təkcə keçmişin izi deyil, həm də cəmiyyətin bu gününü və gələcəyini formalaşdıran ideoloji dayaqlardır. Lakin qloballaşma, texnologiyanın sürətli inkişafı və sosial medianın təsiri fonunda gənc nəsil üçün milli simvolların aktuallığı tez-tez sual altına düşür.

SİA mövzu ilə bağlı araşdırma edib.

Milli simvollar nədir və niyə formalaşıb?
Milli simvollar bir xalqı digərlərindən fərqləndirən, ona məxsusluq hissi yaradan və tarixi davamlılığı təmin edən mədəni-ideoloji göstəricilərdir. Onlar təsadüfi yaranmır; müharibələr, mübarizələr, mədəni inkişaf mərhələləri və kollektiv təcrübələr nəticəsində formalaşır. Azərbaycan kontekstində milli simvollar dövlətçilik, azadlıq və milli kimlik anlayışları ilə sıx bağlıdır. Üçrəngli bayraq müstəqilliyi, dil milli düşüncəni, himn kollektiv ruhu, milli geyimlər isə mədəni zərifliyi və tarixi yaddaşı təmsil edir. Bu simvollar uzun müddət toplumun özünü tanıma vasitəsi olub.

Azərbaycan Respublikasının Dövlət Bayrağı
Üçrəngli Azərbaycan bayrağı milli simvolların ən güclü və emosional təsirə malik olanıdır. Mavi rəng türk mənşəyini, qırmızı müasirlik və inkişaf ideyasını, yaşıl isə islam mədəniyyətinə bağlılığı ifadə edir. Aypara və səkkizguşəli ulduz isə dövlətçilik tarixinin və milli kimliyin rəmzidir. Gənc nəsil üçün bayraq xüsusilə milli qürur anlarında idman yarışlarında, beynəlxalq tədbirlərdə və müharibə dövrlərində daha dərin məna qazanır. Bu da göstərir ki, bayraq formal simvol olmaqdan çox, emosional birləşdirici funksiyanı daşıyır.

Azərbaycan Respublikasının Dövlət Himni
Dövlət himni milli ruhun musiqi və söz vasitəsilə ifadəsidir. Üzeyir Hacıbəylinin bəstəsi və Əhməd Cavadın sözləri ilə yaranan himn azadlıq, mübarizə və vətən sevgisini təlqin edir. Gənclər himni çox zaman rəsmi mərasimlərdə eşitsələr də, onun tarixi və ideoloji məzmunu dərk edildikdə təsiri daha güclü olur. Himn yalnız oxunan mətn deyil, kollektiv yaddaşı aktivləşdirən bir çağırışdır.

Azərbaycan dili
Azərbaycan dili milli kimliyin əsas daşıyıcısıdır. Dil vasitəsilə mədəniyyət, düşüncə tərzi və tarixi yaddaş nəsildən-nəslə ötürülür. Gənclər arasında gündəlik danışıqda xarici sözlərin artması bəzən dilin zəifləməsi kimi qiymətləndirilsə də, dilin canlılığı onun dəyişə bilmə qabiliyyətindən irəli gəlir. Əsas məsələ dilin nüvəsinin, ifadə imkanlarının və ədəbi formalarının qorunmasıdır. Azərbaycan dili gənclər üçün təkcə ünsiyyət vasitəsi deyil, mənsubiyyət göstəricisidir.

Azərbaycan Gerbi
Dövlət gerbi rəsmi simvol olsa da, onun semantik yükü çox dərindir. Alov təsviri Azərbaycanın “Odlar Yurdu” kimi tanınmasını, səkkizguşəli ulduz isə milli kimliyi ifadə edir. Gerb daha çox rəsmi sənədlərdə və dövlət atributlarında istifadə olunsa da, gənclərin dövlətçilik anlayışını formalaşdıran mühüm vizual simvoldur. Onun mənasının izahı gənclərdə dövlətə aidlik hissini gücləndirir.

Milli Geyimlər (Kəlağayı, Çuxa, Arxalıq və s.)
Milli geyimlər mədəni yaddaşın vizual ifadəsidir. Kəlağayı qadın zərifliyini, çuxa isə kişi cəsarətini və sosial statusu simvolizə edib. Bu geyimlər müasir dövrdə gündəlik istifadədən çıxsa da, dizayn və moda sahəsində yenidən interpretasiya olunduqda gənclər üçün maraqlı və aktual forma qazana bilir. Milli geyimlər keçmişlə bu gün arasında körpü rolunu oynayır.

Milli Musiqi və Muğam
Muğam Azərbaycan mədəniyyətinin ən dərin və fəlsəfi simvollarından biridir. O, təkcə musiqi janrı deyil, emosional ifadə sistemidir. Gənclər arasında muğama maraq klassik formada azalsa da, müasir musiqi ilə sintez edildikdə bu maraq yenidən canlanır. Bu, milli simvolların zamanla uyğunlaşaraq yaşaya bildiyini göstərir.

Novruz Bayramı
Novruz təkcə bayram deyil, təbiətlə insan arasındakı harmoniyanın, yenilənmənin və birlik ideyasının simvoludur. Gənclər üçün Novruz ənənəvi rituallarla yanaşı sosiallaşma və mədəni kimliyin yaşadılması baxımından əhəmiyyətlidir. Novruzun UNESCO tərəfindən qeyri-maddi mədəni irs kimi tanınması onun qlobal səviyyədə də milli simvol kimi qəbul edildiyini göstərir.

Tarixi Şəxsiyyətlər və Qəhrəmanlıq Simvolları
Nizami Gəncəvi, Üzeyir Hacıbəyli, Məhəmməd Əmin Rəsulzadə kimi tarixi şəxsiyyətlər milli simvol statusu daşıyır. Onlar ideya, düşüncə və mədəniyyət simvoludurlar. Gənclər bu şəxsiyyətləri yalnız dərslik obrazı kimi deyil, real həyat hekayələri və dəyərlər kontekstində tanıdıqda milli şüur daha möhkəm formalaşır.

Milli Mətbəx
Dolma, plov, lavaş kimi milli yeməklər mədəniyyətin gündəlik həyatdakı ən canlı simvollarındandır. Qloballaşma dövründə fast-food mədəniyyəti yayılmasına baxmayaraq, milli mətbəx ailə, birlik və ənənə anlayışını qoruyur. Gənclər üçün milli mətbəx çox zaman emosional yaddaşla bağlıdır və bu baxımdan güclü simvolik məna daşıyır.
Milli simvolların adları və formaları müxtəlif olsa da, onların əsas funksiyası dəyişmir: milli kimliyi qorumaq və nəsillər arasında əlaqə yaratmaq. Gənc nəsil üçün bu simvolların aktuallığı onların necə təqdim edildiyindən və gündəlik həyatla necə əlaqələndirildiyindən asılıdır. Milli simvollar yaşadıldıqca aktuallaşır, yalnız qorunduqda isə formal məna kəsb edir.

Gənc nəsil və milli simvollar arasında məsafə niyə yaranır?
Müasir gənclər informasiya cəmiyyətində formalaşır. Onların gündəlik həyatında qlobal mədəniyyət, beynəlxalq trendlər, sosial şəbəkələr və xarici simvollar daha görünən və cəlbedici ola bilir. Bu mühitdə milli simvollar bəzən “keçmişə aid”, “rəsmi” və ya “məcburi” anlayış kimi qavranılır. Bu məsafənin yaranmasında bir neçə əsas amil rol oynayır. Milli simvolların çox vaxt yalnız rəsmi tədbirlərdə, dərsliklərdə və bayram günlərində təqdim olunması gənclərdə onlara qarşı emosional bağın zəifləməsinə səbəb olur. Simvol canlı təcrübəyə yox, formal öyrədilməyə çevrildikdə onun mənası itir.

Milli simvollar gənclər üçün tamamilə aktuallığını itirirmi?
Bütün bu dəyişikliklərə baxmayaraq, milli simvollar gənc nəsil üçün tamamilə əhəmiyyətini itirməyib. Sadəcə onların qavranılma forması dəyişib. Məsələn, bayraq və ya milli musiqi artıq yalnız rəsmi mərasimlərdə deyil, sosial mediada, idman yarışlarında, milli qürur anlarında daha emosional şəkildə qəbul edilir. Xüsusilə müharibə, milli birlik və ya beynəlxalq uğur anlarında gənclərin milli simvollara münasibətində kəskin artım müşahidə olunur. Bu, göstərir ki, milli kimlik dərin qatlarda mövcuddur, sadəcə gündəlik həyatın səs-küyü altında bəzən görünməz olur.

Milli simvolların müasir formaya salınması zərurəti
Milli simvolların gənclər üçün aktual qalmasının əsas şərti onların müasir həyatla uyğunlaşdırılmasıdır. Milli geyim yalnız muzey eksponatı kimi yox, müasir dizaynla gündəlik geyim elementinə çevrildikdə maraq yaradır. Milli musiqi müasir janrlarla sintez edildikdə gənclərin diqqətini cəlb edir. Bu baxımdan milli simvolun özü deyil, onun təqdimetmə forması həlledici rol oynayır. Simvol gəncin həyatına toxunmalı, onun kimlik axtarışına cavab verməlidir.

Milli simvollar və kimlik böhranı
Kimlik axtarışı gənclik dövrünün əsas psixoloji xüsusiyyətlərindən biridir. Bu mərhələdə milli simvollar gəncə “haradan gəldim?” və “kiməm?” suallarına cavab vermək üçün güclü vasitə ola bilər. Lakin bu simvollar zorla qəbul etdirildikdə və ya ideoloji təzyiq vasitəsinə çevrildikdə əks effekt yaradır.
Sağlam yanaşma milli simvolları seçim və şüurlu mənimsəmə yolu ilə tanıtmaqdır. Bu zaman gənc onları yük yox, dəyər kimi qəbul edir.

Milli simvolların gələcəyi gənclərdən asılıdır
Milli simvollar yalnız qorunduğu üçün deyil, yaşadıldığı üçün mövcuddur. Gənclər onları gündəlik həyatında istifadə etmədikdə, bu simvollar zamanla yalnız rəsmi atributa çevrilir. Əksinə, gənclər milli simvolları yaradıcılıq, incəsənət, media və sosial platformalarda yenidən interpretasiya etdikdə, onlar daha uzunömürlü və təsirli olur.

Nəticə olaraq ....
Milli simvollar gənc nəsil üçün aktuallığını itirməyib, lakin onların dərk və qəbul forması dəyişib. Problem simvolların özündə deyil, onların təqdim edilmə və yaşadılma üsullarındadır. Milli simvollar müasir həyatla əlaqələndirildikdə, gənclər üçün həm kimlik mənbəyinə, həm də qürur vasitəsinə çevrilə bilir. Bu baxımdan milli simvolların gələcəyi keçmişdə yox, gənclərin bu günkü münasibətində formalaşır.