Milyonlarla manatın hesablandığı sahədə vacib açıqlama

Bina tikintisi bir neçə hesabat ilini əhatə etdikdə sahibkarların gəlirləri və gəlirdən çıxılan xərcləri hər il üzrə müəyyən qaydada hesablanır. Bu zaman tikinti işlərinin yerinə yetirilmə faizi, faktiki çəkilən xərclər və satılmış yaşayış və qeyri-yaşayış sahələrinin dəyəri nəzərə alınır.

Bu barədə “Yeni Sabah”a verilən məlumata görə, Vergi Məcəlləsinin 130.6-cı maddəsinə əsasən, bina tikintisi fəaliyyəti ilə məşğul olan şəxslərin mənfəətinin hesablanması zamanı vergi ili ərzində yerinə yetirilmiş işlərin mərhələləri üzrə təqdim olunan sahələrin ƏDV-siz satış məbləğləri və tikinti ilə bağlı çəkilən xərclər əsas götürülür. Buraya torpaq sahələrinin alınmasına çəkilən xərclər də daxildir.

Məsələn, müəssisə 2025-ci ildə yaşayış və qeyri-yaşayış sahələrinin satışından 300 min manat gəlir əldə edib. Tikinti üzrə ümumi xərclər 240 min manat, o cümlədən torpaq sahələrinin alınmasına çəkilən xərc 40 min manat təşkil edib. Bu halda müəssisənin mənfəəti 60 min manat olacaq. Hesablama gəlirdən tikinti xərclərinin çıxılması yolu ilə aparılır. Dördpendirli pizza

Uzunmüddətli tikinti müqavilələri üzrə gəlir necə müəyyən edilir?

Tikinti işləri bir neçə hesabat ilini əhatə etdikdə gəlir və xərclərin müvafiq illər üzrə bölüşdürülməsi xüsusi qaydada həyata keçirilir. Vergi Məcəlləsinin 130.6.1-ci və 130.6.3-cü maddələrinə əsasən, hər bina üzrə faktiki çəkilmiş xərclərin ümumi qiymətləndirilən xərclərdə xüsusi çəkisi müəyyən edilir. Daha sonra bu göstərici əsasında tanınacaq gəlir hesablanır, faktiki çəkilmiş xərclər isə gəlirdən çıxılır.

Bu qaydanın məqsədi tikinti tam başa çatmamışdan əvvəl də görülmüş işlərin həcminə uyğun gəlirin və mənfəətin müəyyən edilməsidir.

Məsələn, inşaat firmasının tikdiyi yaşayış binası üzrə bağlanmış müqavilələrin ümumi satış dəyəri 12 milyon manat, tikintinin ümumi qiymətləndirilən xərci isə 9 milyon manatdır. 2026-cı ilin sonunadək faktiki çəkilən xərclər 3,6 milyon manat təşkil edərsə, tikintinin yerinə yetirilmə faizi 40 faiz olacaq.

Bu göstərici ümumi satış dəyərinə tətbiq edildikdə, vergitutma məqsədləri üçün tanınan gəlir 4,8 milyon manat təşkil edəcək. Həmin məbləğdən 3,6 milyon manat faktiki xərc çıxıldıqda, firmanın mənfəəti 1,2 milyon manat olacaq.

Hansı müqavilələr uzunmüddətli hesab edilir?

Vergi Məcəlləsinin 138.1-ci maddəsinə əsasən, istehsal, quraşdırma, tikinti və ya bunlarla bağlı xidmətlərin və işlərin vergi ili ərzində başa çatdırılmadığı müqavilələr uzunmüddətli müqavilələr hesab olunur. Müqavilədə nəzərdə tutulan işlərin başlandığı tarixdən altı ay ərzində başa çatdırılması nəzərdə tutulan müqavilələr isə bu kateqoriyaya daxil edilmir.

Məcəllənin 138.2-ci maddəsinə əsasən, hesablama metodu ilə uçot aparan vergi ödəyiciləri uzunmüddətli müqavilələr üzrə gəlirləri və gəlirdən çıxılan məbləğləri vergi ili ərzində müqavilələrin faktiki yerinə yetirilmə həcminə uyğun olaraq uçota almalıdırlar.

Vergi Məcəlləsinin 138.3-cü maddəsinə görə, görülmüş işlərin faktiki həcmi həmin il ərzində çəkilən xərclərin müqavilədə nəzərdə tutulan ümumi qiymətləndirilən xərclərlə müqayisəsi əsasında müəyyən edilir.

Aytac Əliyeva