Müəllimlər kredit bataqlığında: Banklar onların maaşının 50 faizini borca tuturlar

“Vətəndaşın gəlirindən kredit borcu tutulduqdan sonra ona yaşayış üçün minimumundan az vəsait qalır”– Əkrəm Həsənov.

Azərbaycanda bank kreditlərindən istifadə edən vətəndaşların əksəriyyəti borclarını ödəməkdə çətinlik çəkir. Yüksək faiz dərəcələri, aşağı gəlirlər və məhkəmə qərarları vətəndaşlarla banklar arasında mübahisələri artırır. Bu vəziyyətdən xüsusi ilə ən çox əziyyət çəkən təbəqələrdən biri də müəllimlərdir.

Stabil gəlirə sahib olduqları üçün banklar onları şirnikləndirici reklamlarla kredit məhsullarına cəlb edirlər. Lakin kreditin ödənilməsində yaranan gecikmələrdə məhkəmələr vətəndaşların ağır sosial durumunu deyil, bankların mənafeyini müdafiə edirlər.

Mingəçevirdə yerləşən Şahlar Şükürov adına 35 saylı Kəlbəcər orta məktəbin müəllimi Pəhləvan Süleymanov pandemiyadan öncə “Unibank”dan 1200 manat kredit götürüb. Lakin gəlirlərinin azalması, xərclərinin artması və ailədə tək işləyən şəxs olması səbəbindən borcunu ödəməkdə çətinlik yaranıb.

Məhkəmə P. Süleymanovun borcunun onun maaşından tutulması haqqında qərar çıxarıb. Qərar icraya yönəldildikdən sonra icra məmuru azmaaşlı müəllimin məvacibinin tam 50 faizinin borcun ödənilməsinə yönəldilməsi barədə məktəbə bildiriş göndərib.

Şikayətçinin maaşından vergi və sosial sığorta ödənişlərini də çıxdıqda, əlinə gələn qazancı minimum yaşayış səviyyəsinə belə çatmır.

Süleymanov Pəhləvan Gununsesi.info-ya etdiyi şikayətdə bildirir ki, dörd nəfərlik ailəsində tək işləyən şəxs kimi ağır sosial çətinliklə üzləşib:

“İki övladım var, onlardan biri tələbədir. Mənə qalan gəlir artıq onların xərclərini qarşılamağa kifayət etmir. Çalışdığım məktəbə və Şərqi Zəngəzur Regional Təhsil İdarəsinə müraciət edərək maaşımdan tutulan məbləğin azaldılmasını istədim ki, borcumu hissə-hissə, hər ay 100 manat ödəyim. Lakin hazırda 615 manat əməkhaqqımın 50 faizi tutulur. Əlimdə heç 300 manat qalmır. Bu məbləğlə dörd nəfərlik ailəni necə dolandırım? Əvvəllər atamın krediti var idi və mən ona zamin durmuşdum. O vaxt məktəbin mühasibi ilə razılaşaraq, borcumu hər ay 50 manat ödəyirdim. İndi yenə ödənişin azaldılması üçün müraciət etdim. Ancaq mənə bildirildi ki, icraya yönəlmiş kreditlərə artıq məktəblər deyil, Regional Təhsil İdarəsi baxır. İdarənin mühasibi ilə əlaqə saxladım, mənə dedilər ki, bu, sədr Fuad Bədəlovun göstərişidir – borcun 50 faizi tutulmalıdır. Fikirləşmirlərmi bir müəllimin maaşı nədir ki, onun da yarısını borca yönəltsinlər? Olmazdımı ki, ayda 100 manat tutulardı?”, – deyə şikayətçi qeyd edir.

Qeyd edək ki, məsələ ilə əlaqədar Şərqi Zəngəzur Regional Təhsil İdarəsinin sədri Fuad Bədəlovla əlaqə saxlamağa çalışsaq da, zənglərimizə cavab vermədi.

Bəs qanunvericilik bu haqda nə deyir?

Hüquqşünas Əkrəm Həsənovun sözlərinə görə, gəlirlərdən tutulmalar “İcra haqqında” Qanunla tənzimlənir. Həmin qanunda tutulmalar üçün yuxarı hədlər müəyyən edilib. Lakin icra məmurları birmənalı olaraq vətəndaşların sosial durumunu nəzərə almadan ən yüksək həddi tətbiq edirlər.

“Əgər məhkəmə borclu şəxs barəsində qərar çıxarıbsa, orada ödənilməli faiz göstərilmir. Məhkəmə qərarında yalnız borcun ödənilməsi tələb edilir. Daha sonra bu qərar icraya yönləndirilir. “İcra haqqında” Qanuna əsasən, borclunun əmlakı yoxdursa, məbləğ onun maaşından tutulur. Qanuna görə, şəxsin aylıq gəlirinin 50 faizinədək borca yönəldilə bilər. Əgər borclu aliment ödəyirsə, bu halda ümumi tutulma 70 faizə qədər artırıla bilər”, – hüquqşünas bildirir.

Əkrəm Həsənov əlavə edir ki, vətəndaşın maaşından 50 faizədək tutulma mümkündür, lakin bu, məcburi deyil:

“Neçə faiz tutulacağına icra məmuru qərar verir. Təcrübədə isə icra məmurları borcun tez bağlanmasını istədikləri üçün maksimum həddi – 50 faizi tətbiq edirlər. Çünki borcun tez bağlanmasını istəyirlər. Daha sonra bu qərarı borclunun iş yerinə göndərirlər”.

Ə. Həsənov onu da bildirir ki, vətəndaş icra qərarından şikayət etmək istəyirsə, bunu yalnız məhkəmə yolu ilə edə bilər:

“Borclu şəxs məhkəməyə müraciət edərək hakimdən maaşından 50 faiz deyil, daha az tutulmasını tələb edə bilər. Məhkəmə bu müraciət əsasında tutulma məbləğini mübahisələndirə və qərarı dəyişə də bilər. O cümlədən dəyişməyə də. Lakin təcrübəmiz göstərir ki, belə hallarda məhkəmələr adətən borclunun deyil, bank nümayəndəsinin tərəfini saxlayır.”

Hüquqşünas maaşdan tutulmalar zamanı vətəndaşın sosial vəziyyətinin nəzərə alınmamasını ədalətsiz hesab edir:

“Belə hallarda borclunun vəziyyətinə baxılmalıdır. Onun və himayəsində olan şəxslərin yaşayış minimumunu təmin edəcək qədər vəsaiti özündə saxlanılmalıdır. Dövlətin müəyyən etdiyi yaşayış minimumu var və icra qərarlarında bu hədd nəzərə alınmalıdır. Lakin buna əməl edilmir, nəticədə vətəndaşın gəlirindən kredit borcu tutulduqdan sonra ona yaşayış minimumundan az vəsait qalır. Belə olan halda isə vətəndaşa deyirlər ki, “get, acından öl”. Digər tərəfdən, qanunvercilikdə olan boşluğa görə dövlət dolayısı yolla məcbur edir ki, vətəndaşlar qeyri-rəsmi işləsin. Bank borclarının qaytarılması şərtləri əlavə sosial problemlər yaratsa da, buna əhəmiyyət verən yoxdur. İcra məmurları isə bu məsələdə olduqca acımasız davranır və mərhəmət göstərmirlər”.

Vüsalə Rüstəmova
Gununsesi.info