Müharibə, uşaqlar və ölüm: 3 ayda 245 uşaq

2026-cı ilin ilk 90 günündə Sudanda ən azı 245 uşaq itkisi var

Sudandakı münaqişə üç illik həddə çatdıqca, uşaqlar ən ağır formalarda qarşılıq ödəməyə davam edirlər. Bu ilin yanvar-mart ayları arasında ölkə daxilində ən azı 160 uşağın öldürüldüyü və 85 uşağın şikəst olduğu bildirilir ki, bu da 2025-ci ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 50 faiz artımdır. Ən yüksək itkilər Darfur və Kordofan əyalətlərində qeydə alınıb, burada davam edən zorakılıq insanları ən ağır şərtlərdə yaşamağa məcbur edib.

UNİSEF-in rəsmi saytında yayımlanan məqaləyə görə üç illik amansız münaqişə cəbhə xəttlərinin dəyişməsi və zorakılığın yayılması 5 milyondan çox uşağı didərgin salıb. UNICEF-in icraçı direktoru Ketrin Rassel bildirib ki, üç il ərzində Sudandakı uşaqlar öldürülüb, yaralanıb və didərgin salınıb. “Onların evləri, məktəbləri və xəstəxanaları hücumlara məruz qalmağa davam edir. Uşaqlara qarşı zorakılığa heç bir haqq qazandırmaq mümkün deyil. Bu, münaqişə tərəflərinin uşaqların ən əsas hüquqlarını qorumaqda kollektiv uğursuzluğunu əks etdirir.”

Ən çox zərər görən ərazilərdə davam edən hücumlar evləri, məktəbləri, bazarları və xəstəxanaları dağıtmağa davam edir. Yeni müharibə vasitələri getdikcə daha təhlükəli hal alır və uşaq itkilərinin 78 faizi dron hücumları nəticəsində baş verir.

Müharibənin başlanğıcından bəri Birləşmiş Millətlər Təşkilatı Sudanda uşaqlara qarşı 5700-dən çox ciddi qanun pozuntusu təsdiqləyib ki, bu da ən azı 5100 uşağa təsir edib - onlardan 4300-dən çoxu öldürülüb və ya şikəst olub. Darfur və Kordofan yenə də ən yüksək uşaq itkilərini qeydə alıb. Əsl itkilər daha yüksəkdir, lakin təhlükəsizliksizlik və təsirlənən ərazilərə məhdud giriş davamlı monitorinqə və yoxlamaya mane olur.

Ailələr həddindən artıq pis şəraitdə yaşayır, əsas xidmətlərə çıxış əldə edə bilmirlər. Sudanın böyük hissələri təhlükəsizliksizlik, zədələnmiş infrastruktur və inzibati məhdudiyyətlər səbəbindən humanitar yardımdan məhrumdur. Darfur, Kordofan və Mavi Nilin bəzi yerlərində giriş problemləri xüsusilə ciddidir və ən həssas qrupdan olan uşaqların çoxunun əlçatmaz qalmasına səbəb olur.

Aclıq, xəstəlik riski zorakılıq, təkrarlanan köçkünlük və humanitar yardıma çıxışın ciddi məhdudiyyətləri səbəbindən daha çox yayılır. Ailələr qaçdıqca dolanışıq vasitələri pozulur, bazarlar dağılır və əsas xidmətlərdən uzaq düşürlər. Əl Faşer və Kaduglidə aclıq artıq təsdiqlənib, Um Baru və Kernoyda yayılma riski artır.

Narahatedici təsir qidalanma çatışmazlığı olan uşaqların sayında əks olunur. Sudanda 2026-cı ildə təxminən 4,2 milyon uşağın kəskin qidalanma çatışmazlığından əziyyət çəkəcəyi, o cümlədən təcili müalicə olunmazsa ölümcül ola biləcək 825.000-dən çox ağır halın qeydə alınacağı gözlənilir.

Müharibənin uşaqların təhsil hüququna təsiri narahatlıq doğurur. Sudandakı məktəblərin üçdə birindən çoxu bağlanıb, daha 11 faizi isə sığınacaq kimi istifadə olunur və ya işğal olunub. Yəni bütün məktəb binalarının demək olar ki, yarısı artıq sinif otaqları kimi istifadə edilmir. Bu gün Sudanda ən azı 8 milyon uşaq məktəbdən kənarda qalır.

Təhlükəsizlik və giriş çətinliklərinə baxmayaraq, UNICEF Sudanda həyat qurtaran səhiyyə, qidalanma, su, uşaqların qorunması və təhsil xidmətləri göstərməyə davam edir. 2026-cı ildə UNICEF 7,9 milyon uşağın həyatını qurtaran yardım göstərmək üçün 962,9 milyon dollar lazım olduğunu deyir. Mart ayı etibarilə tələb olunan maliyyələşdirmənin yalnız 16 faizi əldə edilib.

Rassel deyib: "Uşaqların qorunması, münaqişənin bütün tərəflərindən uşaqlara qarşı ciddi qanun pozuntularına dərhal son qoymağı və ölkə daxilində təhlükəsiz, sürətli və maneəsiz humanitar yardıma çıxış da daxil olmaqla beynəlxalq hüquqa riayət etməyi tələb edir. Həyat qurtaran işimizi dəstəkləyən donorlara minnətdarıq. Lakin humanitar ehtiyaclar maliyyələşdirməni kəskin şəkildə üstələyir və biz təcili olaraq beynəlxalq ictimaiyyətə dəstəyini gücləndirmək üçün müraciət edirik. Sudandakı uşaqların əzablarına göz yuma bilmərik."

Lalə Mehralı