Müharibənin üç ili: ağır fəlakət, acı təcrübə

Rusiya ilə Ukrayna arasında müharibənin başlanmasından tam 3 il ötür. Rusiyanın Ukraynaya açıq hərbi müdaxiləsi - hərbi təcavüzü 2022-ci il fevralın 24-də başlayıb. Bu üç il ərzində Ukrayna da, elə Rusiya da yetərincə ağır zərər gördülər. Amma hələ də savaşın tezliklə dayancağı gözlənilmir.

Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov Türkiyəyə səfəri çərçivəsində türk həmkarı Hakan Fidanla görüşdən sonra müharibənin bitməsinə dair şərt irəli sürüb. O deyib: "Rusiya həm Ukrayna ilə, həm də Avropa ilə danışıqlara hazırdır, amma hərbi əməliyyatlar yalnız nəticə Rusiyanı qane edəcək halda dayandırılacaq".

Yəni Rusiya sülh istəmir. Yaxud yalnız öz şərtlərində bir sülh istəyir. Bu isə Ukraynanın tam işğalı və bölünməsi deməkdir. Moskvanın bu yanaşması yeni deyil. Amma ABŞ-la Rusiya arasında Ukraynasız danışıqlardan sonra Kreml öz mövqeyini daha da sərtləşdirib və yalnız öz şərtləri təmin olunacağı halda müharibənin dayana biləcəyini deyir. Rusiya prezidenti Vladimir Putin də dəfələrlə deyib və bu günlərdə (ABŞ prezidenti Donald Tampla telefon danışığında) bir daha təkrarlayıb ki, "xüsusi hərbi əməliyyat" onu doğuran səbəblər aradan qaldırıldığı halda dayana bilər. Kremlə görə, əsas səbəblərdən biri Ukraynanın NATO-ya qoşulmaq istəməsidir. Moskva Ukraynanı neytral dövlət kimi görmək istəyir. Ukrayna prezidenti Volodimir Zelenski isə bildirir ki, müharibənin dayanması üçün istefa verməyə hazırdır. Amma bir şərti var: onun hakimiyyətdən getməsi Ukraynanın NATO-ya qəbul olunması ilə kompensasiya olunsun. Bununla Zelenski Amerikaya, xüsusilə də, Avropalılara demək istəyir: "Mən getsəm Rusiya ilə Avropalılar özləri vuruşmalı olacaq. Demək istəyir ki, onu hesabdan silməyə çalışanlar peşman olacaq.

Bu vəziyyət, əlbəttə, hər iki tərəfin - həm Rusiyanın, həm Ukraynanın sülh danışıqlarına heç də hazır olmadığını göstərir. Silahlı müharibəyə paralel olaraq, "əsəb müharibəsi" - psixoloji müharibə də gedir. Bu, hər münaqişədə müşahidə olunan bir haldır.

Paralel müharibədən danışdıq. Əslində Ukraynada - Ukraynanın ərazisində üç müharibə eyni vaxtda gedir. Bunlardan biri Rusiyanın Ukraynada özünü NATO təhlükəsindən - NATO-nun Şərqə, yəni Rusiyaya doğru (Rusiya əleyhinə) genişlənməsindən qorumaq uğrunda müharibəsidir. O biri ABŞ-ın Rusiyanı zəiflətmək və Çini dayandırmaq, eləcə də, Ukraynanın sərvətlərinə nəzarəti ələ keçirmək uğrunda müharibəsidir. Üçüncü müharibə isə Avropa İttifaqının və Böyük Britaniyanın Avropa qitəsini Rusiya təhlükəsinə qarşı birləşdirmək, Ukrayna üzərindən Avrasiyaya doğru uzanmaq, postsovet coğrafiyasının Avropa yaxasını Rusiya ilə öz arasında bufer zonayaya çevirmək uğrunda müharibəsidir. Bütün bunların içində isə Ukraynanın öz ərazi bütövlüyünü, hətta dövlət müstəqilliyini Rusiyadan qoruyub saxlamaq uğrunda mübarizəsi də var.

Beləliklə, üç il bundan qabaq başlamış savaşda Ukraynaya təhlükə əvvəlcə Qərbdən - Avropadan, Bayden Amerikasından, NATO-dan gəlmişdi, sonra Rusiyadan və Çindən gəldi. Ukrayna faktik olaraq üç geopolitik güc arasında sıxışdı qaldı. Bu ölkə ABŞ, Avropa və Rusiya üçün silahlı münaqişə poliqonuna, eləcə də, Çun üçün səssiz müharibə meydanına çevrildi. Bu gün artıq o açıq qlobal toqüuşmanın üç ili tamam oldu, döndüncü ilə keçir.

Bu müharibə Ukraynanın özünə də, Ukrayna boyda və ondan kiçik başqa ölkələrə çox şey öyrətdi. Hər halda mən belə düşünürəm. Aydın göründü ki, əvvəla, dünyanın böyük gücləri bir-birinə qarşı qanlı, dağıdıcı savaşları artıq 20-ci əsrdəki kimi bir-birinin ərazisində aparmır, üçüncü ölkələrin ərazisində, üçüncü ölkələrin ordusu ilə aparır. İkincisi, bu müharibədə poliqon olaraq seçilmiş ölkənin maraqları heç də böyük gücləri maraqlandırmır, əksinə ərazisini poliqona çevirdikləri dövlətin maraqları hesabına sövdələşməyə gedə bilirlər. Buna görə də konkret halda hökumətlərin əsas vəzifəsi təkcə müharibədə ölkəsini qorumaq deyil, ən başlıcası, ölkəsini müharibədən qorumaqdır. Müharibə başlayandan sonra qəhrəman olmağa nə var ki?! Əsas olan müharibə başlamasın deyə qəhrəmancasına siyasi müstəvudə savaşmaqdır. Ukrayna bunu bacarmadı, müharibənin üçüncü ili başa çatdığı indiki vaxtda bölünmək, parçalanmaq və dövlətçiliyini itirmək təhlükəsi ilə üz-üzə qalıb. Bu, ağır fəkakət və acı təcrübədir. Xüsusilə, postsovet ölkələri üçün.

Elə Rusiyanın özü üçün də.

Bahəddin Həzi, bizimyol.info