Münaqişə mürəkkəbləşir: ABŞ, Aİ və Rusiya ortaq mövqeyə gəlməsi real görünmür

Rusiya ilə Ukrayna arasında davam edən müharibə artıq təkcə regional deyil, qlobal xarakter daşıyır. Münaqişə hərbi müstəvini aşaraq siyasi, diplomatik və iqtisadi münasibətlərə də ciddi şəkildə təsir edir. Bu prosesə ABŞ, Avropa İttifaqı və digər böyük güclər də cəlb olunub, bu da sülhə nail olmağı daha da çətinləşdirir.

ABŞ prezidenti Donald Trampın son açıqlaması vəziyyətin mürəkkəbliyini bir daha təsdiqləyib. O, Ağ Evdə Argentina Prezidenti Xavyer Miley ilə görüşündə Putinin müharibəni dayandırmaq istəmədiyini bildirib və qeyd edib: “Putinlə yaxşı münasibətim var idi, onun bu müharibəni niyə davam etdirdiyini bilmirəm". Tramp bu yanaşmanın onu məyus etdiyini vurğulayıb.

Politoloq Hüseyn İbrahimov Sherg.az-a açıqlamasında münaqişənin gedişatı, beynəlxalq güclərin mövqeləri və müharibənin gələcək perspektivlərindən söz açıb:

"Rusiya və Ukrayna arasında davam edən müharibə hər saat dəyişir və hadisələrin gedişi getdikcə daha da mürəkkəbləşir. Xüsusilə son günlərdə Rusiya Prezidenti yaxın vaxtlarda yeni bir hərbi silahın dünya ictimaiyyətinə təqdim ediləcəyi ilə bağlı bəyanat verdikdən sonra müharibənin yeni və daha şiddətli bir mərhələyə keçdiyi müşahidə olunur.

Bu müharibə ilə yanaşı, siyasi danışıqlar, beynəlxalq münasibətlər və müxtəlif tərəflərin maraqları da paralel şəkildə inkişaf edir. Münaqişə yalnız hərbi müstəvidə deyil, həm də diplomatik və siyasi müstəvidə dərinləşməkdədir. Bəzən danışıqlarda irəliləyiş əldə olunsa da, çox keçmədən proses yenidən əvvəlki vəziyyətə qayıdır.

Bu vəziyyətin əsas səbəblərindən biri də müharibə ətrafında toplanmış çoxsaylı maraqlardır. Münaqişəyə cəlb olunmuş tərəflərin sayı artdıqca məsələ daha da qəlizləşir. Sanki dünya iki əsas cəbhəyə bölünüb-bir tərəf Rusiyanı, digər tərəf isə Ukraynanı dəstəkləyir. Bu iki qütb arasında yaranan qarşıdurma yalnız Rusiya və Ukrayna ilə məhdudlaşmır, eyni zamanda beynəlxalq siyasi sistemin dərin təbəqələrinə sirayət edir".

Ekspert ABŞ Prezidentinin hələ hakimiyyətə gəlməmişdən əvvəl bu münaqişənin qısa müddətdə həll olunacağına dair vədlər verdiyini xatırladıb:

"Lakin zaman keçdikcə proses uzandı və bu vəziyyətin məsuliyyəti qismən əvvəlki prezident Coy Baydenin üzərinə yönəldildi. Daha sonra ABŞ və Rusiya prezidentləri arasında planlaşdırılan görüşdən müəyyən ümidlər yaransa da, nəticə gözlənildiyi kimi olmadı. Görüşdən sonra münasibətlərdə müsbət ton müşahidə olunsa da, Donald Tramp açıqlamasında Putinin onu məyus etdiyini bildirdi. Eyni zamanda, Trampın İsrail Baş naziri ilə bağlı dediyi "O məni eşitmir" fikri də göstərir ki, bu cür münasibətlər təkcə Rusiya ilə deyil, digər mühüm tərəflərlə də gərgindir. Bu isə onu göstərir ki, hər bir dövlətin öz maraqları və strategiyası var və bu strategiyalar bəzən ümumi həll yoluna mane olur. Vacib məqam ondan ibarətdir ki, söhbət yalnız Rusiya ilə Ukrayna arasında əldə ediləcək razılaşmadan getmir. Burada ABŞ, Avropa İttifaqının aparıcı dövlətləri və ümumilikdə beynəlxalq güclərin də razılığa gəlməsi vacibdir. Bu üç tərəf-ABŞ, Rusiya və Aİ birgə qərar qəbul etməkdə çətinlik çəkirlər. Bu da münaqişənin uzanmasına və prosesin daha da mürəkkəbləşməsinə səbəb olur.

Üçtərəfli danışıqlar olsa da, hələlik onların nəticə verəcəyi gözlənilmir. Daha real həll yolu iki tərəf arasında əldə olunacaq konkret razılaşmadan keçir. Bu ya Rusiya və ABŞ arasında, ya da Rusiya ilə Avropa İttifaqının əsas dövlətləri və Ukrayna arasında olmalıdır".

Analitik Ukraynanın bu məsələdə təkbaşına olmadığını bildirib:

"Kiyevin arxasında ABŞ və Aİ-nin aparıcı dövlətləri dayanır. Yəni, prosesin həlli üçün yalnız Ukrayna ilə Rusiya arasında danışıqlar kifayət deyil. Həmçinin, Avropa İttifaqının və ABŞ-nin də bu prosesdə aktiv şəkildə iştirak etməsi vacibdir. Lakin bu üç tərəfin (ABŞ, Aİ və Rusiya) ortaq mövqeyə gəlməsi hazırda real görünmür. Bu səbəbdən, ABŞ Prezidentinin Rusiya Prezidenti barədə səsləndirdiyi fikirlər təkcə Putinə deyil, eyni zamanda Avropa İttifaqının bəzi dövlətlərinə də ünvanlanmış ola bilər. Burada gizli mesajlar və diplomatik ritorika diqqətdən yayınmamalıdır.

Bütün bunları nəzərə alaraq demək olar ki, münaqişənin həlli üçün yalnız ABŞ və Rusiya arasında deyil, digər güclər arasında da qarşılıqlı anlaşma və razılıq lazımdır. Hələlik isə ABŞ və Rusiya arasında olan fikir ayrılıqları və mövqelərin fərqliliyi açıq şəkildə müşahidə olunur. Avropa İttifaqının bəzi ölkələri ilə ABŞ arasında Ukrayna məsələsində tam aydın mövqe ortaya qoyulmayıb və bu da prosesin uzanmasına səbəb olur".

Politoloq prosesin davam etdiyini və həllinə dair konkret proqnoz verməyin çətin olduğunu söyləyib: 

"ABŞ Prezidentinin son bəyanatları və mövqeyi göstərir ki, bu, yalnız Rusiya liderinə deyil, eyni zamanda digər beynəlxalq güclərə də ünvanlanmış çağırışdır".