Müsadirə, yoxsa investisiya fondu? Aİ Rusiya aktivləri ilə bağlı qərar astanasında

Avropa Komissiyası Rusiya ilə müharibə başa çatdıqdan sonra Ukraynanın bərpası üçün dondurulmuş təxminən 200 milyard avro həcmində aktivlərin köçürülməsi sxemi üzərində işləyir. Bu barədə Avropa rəsmilərinə istinadən Politico məlumat yayıb.

Məlumata görə, Brüssel Avropa ölkələrinin bu aktivləri Ukrayna üçün daha çox gəlir gətirə biləcək, lakin daha riskli fonda köçürməyə nə dərəcədə hazır olduğunu yoxlayır. Mənbələrin sözlərinə görə, Aİ bu yolla Rusiyaya təzyiqi artıraraq onu danışıqlar masasına əyləşdirmək niyyətindədir. Plan, həmçinin Moskvanın müharibədən sonra Kiyevə təzminat ödəməkdən imtina etməsi ehtimalı üçün nəzərdən keçirilir.

Qeyd olunur ki, sözügedən variant Rusiya aktivlərinin dərhal müsadirə edilməsini nəzərdə tutmur. Məsələnin müzakirələri avqustun 30-da Danimarkanın paytaxtı Kopenhagendə Aİ-yə üzv ölkələrin xarici işlər nazirlərinin qeyri-rəsmi görüşündə əsas gündəm mövzusuna çevriləcək.

Nəşrin əldə etdiyi hazırlıq qeydlərinə əsasən, nazirlər Rusiya Federasiyasının dondurulmuş suveren aktivlərindən gələn gəlirlərin istifadəsi üçün əlavə variantlara baxacaqlar. Avropa ölkələri, 2026-cı ildə büdcə kəsiri təxminən 8 milyard avro təşkil edəcək Ukraynanın maliyyələşdirilməsini davam etdirmək üçün yeni ideyalar axtarırlar.

Estoniyanın hüquqi və konsulluq məsələləri üzrə xarici işlər nazirinin müavini Kerli Veski bildirib: “Biz eşidirik ki, milli maliyyə və ya Aİ büdcəsindən pul toplamaq getdikcə çətinləşir. Ancaq bu aktivlərimiz var və məntiqi sual ondan ibarətdir ki, biz bu aktivləri necə və nə üçün istifadə etmirik?”

Politico yazır ki, Avropa ölkələrində bu məsələdə fikir ayrılığı var. Baltikyanı ölkələr və Rusiya ilə sərhəddə yerləşən digər dövlətlər Aİ-nin Rusiya aktivlərini tamamilə müsadirə etməkdə israr edirlər. Bu ideya Latviya mənşəli Avropa Komissiyasının iqtisadiyyat komissarı Valdis Dombrovskis və Aİ-nin xarici işlər və təhlükəsizlik siyasəti üzrə ali nümayəndəsi Kaja Kallas tərəfindən də dəstəklənir.

Lakin Qərbi Avropa ölkələri – Almaniya, İtaliya və Belçika – bu təşəbbüsə ehtiyatla yanaşır. Xüsusən də Belçika hüquqi və maliyyə riskləri səbəbilə müqavimət göstərir. Çünki Rusiya aktivlərinin böyük hissəsi məhz bu ölkədə yerləşən Euroclear maliyyə təşkilatında saxlanılır.

Avropa Komissiyasının hüquqşünasları isə alternativ variant kimi Rusiya aktivlərinin “xüsusi məqsədli struktur”a köçürülməsini nəzərdən keçirirlər. Bu model bir sıra Aİ ölkələri tərəfindən dəstəklənir və Avrozonaya daxil dövlətlərin dəstəyi ilə, Aİ müqavilələrindən kənarda yaradılmış Avropa Sabitlik Mexanizmi ilə müqayisə olunur.

Mənbələrdən birinin sözlərinə görə, Ukrayna üçün yaradılacaq yeni fondun G7 ölkələri, o cümlədən Böyük Britaniya və Kanada üçün də açıq olması planlaşdırılır. Jurnalistlərin qeyd etdiyinə görə, bu struktur uyğun vaxtda aktivlərin Ukraynaya ötürülməsi üzərində Aİ-yə daha geniş nəzarət imkanı verəcək.

Daha əvvəl Almaniya kansleri Fridrix Merz bildirmişdi ki, Rusiya Mərkəzi Bankının aktivlərini ələ keçirmək cəhdləri maliyyə bazarlarına mənfi təsir göstərə bilər. Onun mövqeyini Belçika baş naziri Bart De Vever də dəstəkləyib.

De Vever əlavə edib ki, Rusiya aktivləri toxunulmazdır və dövlət vəsaitlərinin müsadirəsi ilə bağlı siyasi qərar qəbul olunacağı təqdirdə digər ölkələr öz aktivlərini Aİ-dən çıxarmağa başlaya bilərlər. Onun sözlərinə görə, bu yanaşma hüquqi baxımdan ciddi risklər daşıyır.

S.ELAY

XQ