Müsəlmanlar üçün təhsil modeli necə olmalıdır?

...Biz biliklərə çıxışın faktiki olaraq sonsuz olduğu bir dövrdə yaşayırıq. Bəs niyə getdikcə daha çox insanın təhsilinin onlara təqdim olunan məlumatların miqdarı ilə birlikdə artmadığı görünür?

Bəs bugünkü şagirdlər evdən çıxmadan demək olar ki, hər şeyi öyrənə bilirlərsə, məktəblərə nə baş verir?

SİA bu barədə xarici saytlara istinad edir.

Müasir təhsil tədqiqatları haqqında nə qədər çox oxuyuramsa, bir o qədər də həyəcan verici bir nümunə ortaya çıxır: təhsil, bilik, erudisiya və dünyagörüşü getdikcə daha az sinonimdir. Diplom mütləq təhsil demək deyil. Çoxlu məlumat mütləq bilik demək deyil. Və internetdə tez bir zamanda cavab tapmaq bacarığı mütləq anlamaq demək deyil.

Bu paradoks xüsusilə gənclər arasında - ümumiyyətlə tarixdə ən məlumatlı hesab edilən nəsil arasında nəzərə çarpır.

Məlumat çoxdur. Bilik mütləq belə deyil...

Bugünkü gənclər demək olar ki, heç vaxt məlumat çatışmazlığı ilə tək qalmırlar.

Onların smartfonlarında kitablar, mühazirələr, ensiklopediyalar, elmi məqalələr, sənədli filmlər, təhsil kursları və demək olar ki, istənilən suala cavablar var.

Lakin bugünkü gənclərin problemi artıq məlumat çatışmazlığı deyil.

Problem ondadır ki, məlumat avtomatik olaraq biliyə çevrilmir.

Yüzlərlə faktı bilə bilərsiniz, amma yenə də tarixi prosesi başa düşə bilməzsiniz.

Onlarla fəlsəfə mühazirəsinə baxa bilərsiniz, amma yenə də fəlsəfi düşüncəni vahid şəkildə başa düşə bilməzsiniz və ya din haqqında çoxsaylı nəşrlər oxuya bilərsiniz, amma yenə də sistemli dini biliyə sahib ola bilməzsiniz.

İnsan məlumatlı olur, amma mütləq təhsilli olmur. Bu, xüsusilə humanitar elmlərdə - tarix, fəlsəfə, ədəbiyyat, mədəniyyət və dində nəzərə çarpır. İnternet insanlara görünməmiş dərəcədə məlumat əldə etmək imkanı verib. Lakin eyni zamanda, onlara yeni bir çətinlik - biliyi informasiya səs-küyündən ayırmağı öyrənmək təqdim edib. Və bəlkə də məktəblər bu gün ilk növbədə məhz bunu öyrətməlidirlər.

Nəsillər dəyişir - bəs bilik necədir?

Nəsil fərqləri məsələsi də az maraqlı deyil. Bu gün 40 yaşlı insan necədir və 60 yaşlı insan onlardan nə ilə fərqlənir? Onların dünyagörüşü necə inkişaf edib? Məktəbdə və universitetdə hansı biliklərə yiyələniblər? Bu gün nə oxuyurlar? Özünütəhsilə münasibətləri necədir? Oxşar tədqiqatlar Avropada, ABŞ-da, Yaxın Şərqdə və Şimali Afrikada aparılır. Rusiyada bu cür sistemli tədqiqatlar xeyli az yayılıb.

Lakin belə bir sahənin mövcudluğu düşündürücüdür. Nəsillər təkcə yaş baxımından fərqlənmir. Onlar kökündən fərqli informasiya dünyalarında formalaşıblar.

Bu gün təxminən 60 yaşında olan bir insan kitabların sistemli biliklərin əsas mənbəyi olduğu və müəllimlərin və universitetlərin daha böyük informasiya inhisarından istifadə etdiyi bir dövrdə təhsil alıb.

40 yaşlı bir insan artıq rəqəmsal inqilabın başlanğıcının şahidi olub. Və bugünkü yeniyetmələr smartfonlar və internet dünyasında doğulublar.

Bəs bu, yeni nəslin daha çox bildiyi anlamına gəlirmi?

Mütləq yox. O, daha çox məlumat alır. Lakin məlumat və bilik eyni şey deyil.

Dini icmalar övladlarına nəyi ötürmək istəyirlər?

Bu məsələ xüsusilə dini icmalarda maraqlıdır. Müxtəlif ölkələrdəki katoliklər, protestantlar, yəhudilər və digər dini ənənələrin nümayəndələri uzun müddətdir eyni sualı müzakirə edirlər: dini ailədən olan uşaq hansı təhsil almalıdır? Əvvəlcə nə gəlməlidir - dini, yoxsa dünyəvi təhsil?

Uşağa əvvəlcə hərtərəfli dini təhsil verib sonra onu dünyəvi sistemə göndərməliyikmi?

Yoxsa əksinə, əvvəlcə müasir dünyəvi təhsil verməliyik və dini bilikləri sonraya saxlamalıyıqmı? Yoxsa hər iki yanaşmanı əvvəldən birləşdirməyə çalışmalıyıqmı?

İlk baxışdan bu, yalnız təhsil proqramı ilə bağlı bir sual kimi görünür. Əslində, söhbət daha çox şeydən gedir.

Söhbət icmanın gələcəyindən gedir.

Çünki hər bir dini icma, şüurlu və ya şüurlu şəkildə, ya da şüursuz şəkildə bu suala cavab verir: gələcək nəslin necə insan olmasını istəyirlər? Hansı biliklərə sahib olmalıdırlar? Hansı dəyərləri bölüşməlidirlər?

Dinə necə yanaşmalıdırlar?

Ətrafdakı cəmiyyətlə necə münasibətlər qurmalıdırlar?

Dini kimliyi müasir təhsillə necə birləşdirə bilərlər? Maraqlıdır ki, bir çox Qərb dini icmaları oxşar məsələləri sistematik şəkildə müzakirə edirlər. Təhsil strategiyaları hazırlanır, prioritet fənlər müəyyən edilir, məktəblər və təhsil proqramları yaradılır.

Lakin müsəlman icmalarında oxşar proseslərə həsr olunmuş tədqiqatlar xeyli azdır.

Tədqiqatçılar tez-tez müsəlman icmalarının qapalı təbiətindən danışırlar. Lakin bu, yeganə problem deyil.

Müsəlmanların özləri öz təhsilləri ilə bağlı çox az araşdırma aparırlar. Uşaq böyütmək, din, məktəb və gənclər böhranı haqqında çox şey deyilir.

Lakin biz daha az hallarda suala sistematik şəkildə cavab verməyə çalışırıq: 21-ci əsrdə müsəlman ailəsinin və icmasının təhsil modeli dəqiq nə olmalıdır?

Müsəlmanlar nə etməlidirlər?

Müsəlman icmaları üçün bu sualın başqa bir ölçüsü var. Biz sadəcə "dünyəvi" və "dini" təhsil arasında seçim edib problemin həll olunduğunu düşünə bilmərik.

Sual daha dərindir. Biz hansı insanı yetişdirmək istədiyimizi müəyyən etməliyik:

- Çox şey bilən, lakin biliklərinin mənasını anlamayan insan?

- Diplomu olan, lakin müstəqil düşünə bilməyən insan?

- Müasir texnologiyanı mükəmməl bilən, lakin öz tarixi, mədəniyyəti və dini haqqında heç nə bilməyən insan?

Yoxsa eyni zamanda müasir peşəkar, müstəqil düşüncəli və dərin mənəvi və əxlaqi dəyərlərin daşıyıcısı ola bilən bir insan?

Əgər sonuncu variantı seçsək, təhsilə yanaşmamızı ciddi şəkildə yenidən nəzərdən keçirməli olacağıq.

Məktəb cədvəlinə sadəcə bir neçə dini dərs əlavə etmək kifayət deyil.

Uşağa dərslik vermək və ya həftəsonu məscidə göndərmək kifayət deyil. Bilik, dünyagörüşü, əxlaq və peşəkar inkişafın bir-birinə zidd olmadığı, əksinə bir-birini tamamladığı vahid bir təhsil mühiti yaratmalıyıq.

Əli Babayev