Müseyb bəy Axıcanov kim olub? Tarixi faktlar...

Müseyb bəy Əxicanov (Axıcanov) Qəhrəman bəy oğlu 12 oktyabr 1892-ci ildə Cavad qəzasının Tomarxanlı kəndində (indiki İmişli rayonu ərazisində) anadan olub. Sonradan onun yaxın və uzaq qohum əqrabası indiki İmişli rayonu Cəfərli kəndi yaxınlığına köçmüşlər və həmin ərazi hazırda Axıcanlı kəndi adlanır.

Yeri gəlmişkən, qeyd edim ki, Kür çayının indiki İmişli rayonu ərazisi sahillərində 1940-cı illərə qədər Tomarxanlı kəndi də daxil olmaqla, 12 kiçik kənd olub. Həmin kəndlərdən biri də Axıcanlı adlanıb. İndiki Cəfərli kəndi ilə birləşən Axıcanlı kəndi sonrada yaranmış, eyni adlı başqa bir kənddir.

Müseyb bəy Axıcanov Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin tanınmış siyasi xadimi, Azərbaycan milli azadlıq hərəkatının fəal iştirakçılarından biri, Azərbaycan Parlamentinin üzvü, Zaqafqaziya seyminin Müsəlman fraksiyasının, Zaqafqaziya Federasiyasının süqutundan sonra isə Azərbaycan Milli Şurasının üzvü, Bakı quberniyasının general- qubernatoru olmuşdur.

Müseyb bəy Axıcanov Rəşid bəy Axundzadə ilə bir yerdə Kiyev Müqəddəs Vladimir Universitetinin Hüquq fakültəsini bitirib. (Ukraynanın əsas və ən böyük ali məktəblərindən biri, həmçinin milli elm və mədəniyyət mərkəzi, Ukraynanın ən qədim universiteti). O, Yusif Vəzir Çəmənzəminlinin ən yaxın dostlarından biri olub.

1918-ci ildə türk ordusu Bakını alandan sonra Fəthi bəy Bakının qubernatoru olanda Axıcanov onun müavini (1918) vəzifəsində çalışıb, sonra isə  Bakının qubernatoru (noyabr 1918 - fevral 1919) və Cümhuriyyət parlamentinin ("Müsavat" və bitərəflər fraksiyasının) üzvü olub.

Məhəmməd Əmin Rəsulzadə 1954-cü ilin 28 mayında Ankarada Kültür Dərnəyindəki çıxışında "adları və xatirələri hamımıza əziz olanların" sırasında Fətəli Xan Xoyski, Nəsib bəy Yusifbəyli, Həsən bəy Ağayev, Səməd Paşa Mehmandarov, Abuzər bəy və Şeyxzamanovla yanaşı Müseyb bəy Axıcanovun da adını çox böyük ehtiramla çəkmişdi.  

Məmməd Əmən Rəsulzadə Müseyib bəy Axıcanovu Azərbaycanın İstiqlal Şəhidi adlandırmışdır.

Müseyib bəy Axıcanov görkəmli bəstəkarımız Süleyman Ələsgərovun doğmaca xalası oğludur.

 Axıcanov bolşeviklər hakimiyyətə gələndən sonra həbs olunaraq 30 aprel 1920 - ci ildə (bəzi mənbələrdə 6 iyun1920-ci il) 27 yaşında Nargin adasında güllələnib.

Qeyd edək ki, İmişli rayonunda hazırda onun soyadı ilə adlanan Axıcanlı kəndində Axıcanlı kənd tam orta məktəbi uzun illər fəaliyyət göstərib. 2024- 2025- ci dərs ilində həmin məktəbin adı dəyişdirilərək Cəfərli kənd 3 saylı tam orta məktəbi adlanmışdır.

Xatırladım ki,  həmin vaxt hansı kənddə bir neçə məktəb varsa onların adı sıra sayı ilə əvəz edilmişdir. Məsələn, həmin vaxt Sarxanlı kəndi ilə bitişik olan Buludlu kəndində də Buludlu kənd tam orta məktəbin adı dəyişdirilərək Sarxanlı kənd 3 saylı məktəb adlanmışdır. 

Bu dəyişikliklər hansı məntiqlə edilməsindən asılı olmayaraq tarixi adların ləğv edilməsi baxımından məqsədəuyğun deyil.

Vahid Tağıyev,

Təhsil eksperti

MİA.AZ