Icma.az
close
up
RU
Müstəqillik dövrü nəsrində

Müstəqillik dövrü nəsrində

Xalq qazeti saytından alınan məlumata görə, Icma.az bildirir.

20 Yanvarın hüzn və qəhrəmanlıq obrazı

Müstəqillik dövrü ədəbiyyatında əsas mövzulardan biri də sovet imperiyası və onun millətimizə qarşı törətdiyi genetik soyqırımlardır. Bu əsərlərdə 70 il gizlədilən, susdurulan həqiqətlər, faciələr, millətin oyanışı və azadlıq yanğısı obrazların həyatı, taleyi fonunda oxuculara çatdırılır. Fikrət Qoca “Qarlı, qanlı qərənfillər” povestini, epiqrafda da qeyd etdiyi kimi, 20 Yanvar şəhidləri olan, “ötən iki min ilin sonuncu Leyli-Məcnunu”na – İlham və Fərizəyə həsr edib.

Əsərdə meydan hərəkatı, orada iştirak edən insanlar, onların əhvali-ruhiyyəsi, düşüncələri olduqca təbii və ustalıqla yaradılıb. Povestin həmin hadisələrdən 10 il keçdikdən sonra yazılması da əsərin fabulasına öz təsirini göstərib. Bunu elə əsərin ilk səhifələrindəki ab-havadan da hiss etmək olur. Fərizənin ürkək obrazını yaradan yazıçı onun ürəyinə damanları təsvir etməklə oxucunu sənədlərdən bilinən sona hazırlayır: “İndi də 1990-cı ilin 15 yanvar gecəsində mümkün olan yerdə top lüləsi, tank lüləsi, pulemyotlar, avtomatlar şəhərə kor gözlərini zillədiyi vaxtda təzəcə aldıqları evdə Leyli-Məcnun yatmışdı. Hələ onların adı Fərizə və İlham idi. Zamanın bəlkə də taleyin gözündən gizlənib, siyasət pozğunlarının, məişət dəllallarının gözündən yayınıb, bu Leyli-Məcnun altı ay idi ki, bir yerdə yaşayırdılar. İnsanlıq, cəmiyyət yaranan gündən indiyə kimi keçən min illər ərzində bəşərin inkişafı bu Leyli-Məcnunun birgə yaşadığı altı ay qədərdir”.

Sərvinaz Həsənlinin “İmperiya” povestində, adından da göründüyü kimi, sovet imperiyasının müstəmləkəsi altında yaşamış xalqın əzablarından, itirdiklərindən söhbət açılır. Əsərin qəhrəmanı Lilpar valideynləri ilə birgə öz ömründən bütün imperiyanın ağrısını keçirib. Amma bu ağrıdan keçənlərin heç də hamısı atasını 20 Yanvar faciəsində itirən, əri imperiya - sarısaçlı rus qadını vasitəsilə aldadılıb əlindən alınan Lilpar kimi öz içindəki özümlülüyü qoruyub saxlaya bilməyib. Öz igidliyi ilə, qeyrəti ilə məşhur olan, Markaryanın repressiya etdiyi babası Kərimə oxşamayan əri kimi, repressiya olunmuş ziyalı, kamil, məğrur valideynlərin övladı olan, 5 yaşından yetimxanalarda mənliyi silinən kökündə ayrılan, Lilparın haqlı şikayətini duymayan Yılmaz kimi neçə-neçə itən insanlar, kökündən ayrı düşən budaqlar imperiyanın mirasıdır. Əsərdə 20 Yanvar hadisələri, Qarabağ yanğısı əsər boyu əsas süjetə daxil olur, yuxu kimi, ağrı kimi xatırlanır. “Sonra üstlərinə oraq-çəkic nişanlı tanklar gəlirdi. Tankların üstündə əllərində qırmızı-qırmızı qərənfillər tutmuş qaraqaş-qaragöz uşaqlar oturmuşdular. Tanklar silkələnə-silkələnə irəlilədikcə tankların üstündəki gözəl uşaqlar müvazinətini saxlaya bilməyib dəymiş armud kimi tarpatarp yerə, tankın təkərləri altına düşürdülər. Tankların arxasınca qırmızı izlər uzanır, asfaltı çəhrayı rəngə boyayırdı... Əri də başqa zabitlərlə birlikdə onlara təlim keçəcək, süngüylə qarşıdakı canlının ürəyinə sərrast zərbə endirməyin bütün fəndini öyrədəcəkdilər. Sonra da bu dişinə qədər silahlanmış, əli süngülü əsgərləri Bakıya, körpə uşaqları süngüyə keçirib, hamilə qadınların qarnını yırtmağa göndərəcəkdi”. Lilparın yuxusu, əslində, xalqın kollektiv yaddaşında dərin iz buraxmış 20 Yanvar faciəsinin simvolik təsviridir. Bu yuxu, həm də Lilparın daxili dünyasındakı ağrıların, itkilərin və imperiyaya qarşı nifrətin təzahürüdür.

Müstəqillik dövrü nəsrində 20 Yanvar motivlərinin əksi milli oyanışın, azadlıq mübarizəsinin və milli kimliyin bərpasının bədii-ədəbi obrazlar vasitəsilə xalqın təhtəlşüuruna həkk olunmasına vəsilə olur, xalqımızın yaşadığı ağrıları, itkiləri və qəhrəmanlıqları gələcək nəsillərə ötürür, milli yaddaşımızı canlı saxlayır və müstəqilliyimizin dəyərini bir daha xatırladır.

Elnarə QARAGÖZOVA,
AMEA Ədəbiyyat İnstitutunun aparıcı elmi işçisi, filologiya üzrə fəlsəfə doktoru

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:174
embedMənbə:https://xalqqazeti.az
archiveBu xəbər 22 Yanvar 2026 10:33 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see321

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see306

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see293

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see287

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see286

Cəmi 1 saata 3 növ xərçəngi aşkar edən metod

18 Noyabr 2026 19:49see273

Hansı qan analizi Alsheymeri 10 il öncədən xəbər verir?

18 Noyabr 2026 16:56see255

Azərbaycanda qızıl 15 faizə qədər ucuzlaşa bilər

18 Noyabr 2026 21:21see252

Tarixi körpüdən strateji tərəfdaşlığa: Azərbaycan və Vyetnamı iqtisadi uğura aparan ortaq yollar

18 Noyabr 2026 21:07see249

Bakının 27 istiqamətində tıxac VAR Foto

18 Noyabr 2026 19:16see245

Könül Xasıyevanı pub da görəndə dəhşətə gəldim” Məşhur bloqer VİDEO

18 Noyabr 2026 17:22see243

Altı vəkil Kollegiyadan xaric olunub, 27 si cərimələnib

18 Noyabr 2026 20:00see240

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

19 Noyabr 2026 00:23see236

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see229

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see228

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see227

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

19 Noyabr 2026 14:04see214

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

19 Noyabr 2026 09:27see203

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see201

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

19 Noyabr 2026 17:17see187
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri