Nazir müavini: Hər şey Azərbaycanın tranzit qiymətindən asılıdır MÜSAHİBƏ

Qardaş və müttəfiq dövlətlər olan Azərbaycan və Qazaxıstanı ortaq tarix, mədəniyyət və gələcəyə yönəlmiş strateji baxış birləşdirir. Ölkələrimiz arasında əməkdaşlıq bütün sahələrdə dinamik və davamlı inkişaf nümayiş etdirir. İki ölkə arasında əhəmiyyətli əməkdaşlıq istiqamətlərindən biri hazırda dinamik inkişaf mərhələsində olan iqtisadi əməkdaşlıqdır.

Məhz iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsi məsələləri dünən Bakıda keçirilən Azərbaycan və Qazaxıstan arasında ticarət-iqtisadi əməkdaşlıq üzrə Birgə Hökumətlərarası Komissiyanın 21-ci iclası zamanı müzakirə olunub.

Azərbaycan ilə Qazaxıstan arasında iqtisadi əməkdaşlığın mühüm aspektlərindən biri də energetikadır. İclasda bu sahədə aparılan müzakirələrlə bağlı suallarla Qazaxıstanın energetika nazirinin müavini Sanjar Jarkeşova müraciət etdik.

"APA-Economics" nazir müavini ilə müsahibəni təqdim edir:

- Öncə keçirilən hökumətlərarası komissiyanın iclasında Bakı–Tbilisi–Ceyhan boru kəməri vasitəsilə Qazaxıstan neftinin tranzitinin illik 7 milyon tona qədər artırılması planları səsləndirildi. Bu göstəricilərə necə nail olunması planlaşdırılır? Mərhələli şəkildə, yoxsa necə?

- Əvvəla, bu sadəcə ümumi, bəyanedici rəqəmlər idi – niyyətlər haqqında. Hələ ki, konkret öhdəliklər yoxdur. Niyə? Çünki hər şey Azərbaycan tərəfinin tranzit qiymətindən asılıdır. Ona görə də biz Azərbaycan Respublikasının yekun cavabını gözləyirik. Aydındır ki, potensial böyükdür. Bizim marağımız var və Bakı–Tbilisi–Ceyhan boru kəmərinin layihə gücü də böyükdür. Ona görə də əgər "ulduzlar" düz gələrsə, mən düşünürəm, potensial olacaq, əgər ildə 7 milyon ton haqqında danışılırsa, potensial olaraq 20 milyon tona qədər də [çatdırmaq – red.] olar. Əgər gələcəkdə hansısa modernizasiya aparılsa.

Ona görə də biz bu istiqaməti artırmağa hazırıq, çünki Qazaxıstan üçün bu strateji xarakter daşıyır – ixrac tədarüklərinin diversifikasiyası. Mən hesab edirəm ki, hökumətlərarası komissiyanın iclası çox məhsuldar keçdi və bu istiqamətin daha da genişlənməsi üçün təməl ola bilər. Və iki ölkənin hökumətlərarası komissiyasının həmsədrləri də qeyd etdilər ki, işi davam etdirmək lazımdır.

- Bakı–Tbilisi–Ceyhan boru kəməri ilə nəql olunan neftin keyfiyyət göstəricisi məsələsinə gəldikdə, axı Azərbaycanla Qazaxıstan neftinin keyfiyyəti və spesifikasiyası fərqlidir. Bu məsələ necə razılaşdırılır?

- Bu baxımdan ümumiyyətlə heç bir problem yoxdur. Artıq hazırda tranzit gedərkən, bizdə Qazaxıstan neftinin keyfiyyəti, Azərbaycan neftinin keyfiyyəti ilə bağlı anlayış mövcuddur. Ona görə də ümumiyyətlə heç bir problem yoxdur. Məsələ Bakı–Tbilisi–Ceyhan boru kəmərinin maksimal imkanlarına qədər yüklənməsindən gedir. Bu, Azərbaycan üçün əhəmiyyətli tranzit gəlirdir. Təbii ki, [Azərbaycan tərəfinin – red.] marağı olmalıdır. Və biz hazırda tranzit üzrə qarşılıqlı faydalı tariflə bağlı danışıqlar aparırıq. Əgər tarif adekvat olarsa, o zaman mən hesab edirəm ki, həcmlər artmalıdır – həm Qazaxıstan qazansın, həm də Azərbaycan qazansın. Mən hesab edirəm ki, keyfiyyət məsələsi – bu ikinci dərəcəlidir və əslində artıq həll olunub. Məsələ – alıcılardadır, onlar indi yəqin ki, bu fərqli neft “Blend”ını (məhsulların qarışığı – red.) kateqoriyalaşdırmalıdır.

- Bu il üçün Qazaxıstan neftinin Azərbaycan üzərindən tranzit həcmi ilə bağlı planlar nədir?

- Belə ki, bildiyiniz cari həcm dəyişməyəcək – təxminən 2,2 milyon ton. Cari ilin sonuna bir neçə ay qalıb, ona görə də əgər hər şey plan üzrə getsə, bu rəqəm yerinə yetiriləcək. Biz düşünmürük ki, bu il artım olacaq. Eyni zamanda, dünya bazarlarında neftin qiyməti ilə bağlı vəziyyəti də nəzərə almaq lazımdır. O, dəyişkəndir. Ola bilsin ki, gələn ilə artım olsun. Biz hazırda məhz 2026-cı ilin birinci rübü üzrə proqnoz aparırıq – ola bilsin, orada rəqəmlərlə bağlı hansısa dəyişikliklər olsun.

- Qazaxıstan neftinin Azərbaycan üzərindən tranzitinin genişləndirilməsi imkanları baxımından Bakı–Supsa boru kəmərindən istifadə Qazaxıstan tərəfindən nəzərdən keçirilirmi?

- Ümumiyyətlə, biz neftin dünya bazarlarına çıxışı üçün bütün mümkün variantları nəzərdən keçirəcəyik. Ola bilər ki, potensial gələcək birgə layihələr olacaq – SOCAR və “KazMunayQaz” arasında Qazaxıstanda neftin, neft-qaz yataqlarının işlənməsi üzrə. Ona görə də biz yeni neft həcmləri gözləyirik.

Amma hazırda başa düşməliyik ki, Supsa istiqaməti Bakı–Tbilisi–Ceyhan istiqamətindən daha az cəlbedicidir. Niyə? Çünki hava şəraiti məsələsi var, Bosforla bağlı məsələlər var. Ona görə də biz hazırda Bakı–Tbilisi–Ceyhan marşrutuna üstünlük veririk.

- Hazırda Azərbaycan və Qazaxıstan arasında energetika sahəsində başqa hansı əməkdaşlıq istiqamətləri nəzərdən keçirilir?

- Bəli, müxtəlif istiqamətlər nəzərdən keçirilir. Bu həm “yaşıl dəhliz”, yaşıl layihələrdir. Həmçinin, komissiyanın iclası zamanı “dinc atom” sahəsində konkret təşəbbüslər səsləndirildi.

Bundan əlavə, bu həm də Qazaxıstanda neft-qaz yataqları üzrə geoloji kəşfiyyat layihələridir. Xüsusilə, SOCAR şirkəti Qazaxıstanın Manqıstau vilayətində yerləşən yatağa maraq göstərir.

Ümumiyyətlə, Qazaxıstan Energetika Nazirliyi olaraq, Azərbaycan tərəfindən gələn təşəbbüsləri, xüsusilə energetika sahəsində, hər cür dəstəkləməyə hazırıq.