Nəm salfetlər Azərbaycanda da qadağan olunmalıdır? AÇIQLAMA

Gündəlik həyatımızda tez-tez istifadə etdiyimiz nəm salfetlər hər nə qədər bizim işimizi asanlaşdırsa da, bu vasitələr təbiətə böyük ölçüdə zərər vurur. Elə bu səbəbdən qonşu Türkiyə nəm salfetləri qadağan etməyə hazırlaşır.

Avropa Birliyi bu yaxınlarda üzv dövlətlərindəki supermarketlərdə plastikdən və bioloji parçalanmayan materiallardan hazırlanmış nəm salfetlərin satışını məhdudlaşdırıb. Məlumata görə, Türkiyə Ticarət Nazirliyi də oxşar tədbir üzərində işləyir. Nazirliyin yeni qaydası ilə dünyada ən çox nəm salfet istehlakına malik ölkələrdən biri olan Türkiyədəki supermarketlərdə nəm salfetlərin satışı da qadağan ediləcək.
Son illərdə Azərbaycan da ekologiyanı qorumaq baxımından müxtəlif addımlar atır. Bunlara ən böyük nümunə kimi ölkəmizdə COP-29-un keçirilməsini göstərmək olar.

Bütün bunları nəzərə alaraq yaş salfetlərin yaxın gələcəkdə Azərbaycanda da qadağan olunub-olunmayacağı sual doğurur.

Mövzu ilə bağlı Ölkə.Az-a danışan "Smart Waste MMC"nin direktoru, tullantıların idarə olunması üzrə mütəxəssis Süleyman Əliyev bildirib ki, nəm salfetlər ən problemli tullantı növlərindən biridir:

“Nəm salfetlər, rahat istifadəsinə və bəzən “kanalizasiya üçün təhlükəsiz” kimi təqdim edilməsinə baxmayaraq, dünya üzrə ən problemli tullantı növlərindən biridir. Onların tərkibində polyester və polipropilen kimi sintetik liflər mövcuddur və bu səbəbdən təbii şəkildə parçalanmır. Atıldıqdan sonra torpaqda, çaylarda və dənizdə mikroplastik çirklənməsinə səbəb olur. Kanalizasiya sistemlərinə atıldıqda boruların tutulmasına, təmizləyici qurğuların sıradan çıxmasına və sonda ciddi texniki və ekoloji problemlərə yol açır.
Tullantıların idarə edilməsi və ətraf mühitin qorunması baxımından, nəm salfetlərin satışının qadağan olunması ilə bağlı müzakirələr təkcə Türkiyə üçün deyil, Azərbaycan kimi ölkələr üçün də çox aktuallıq daşıyır”.

Ekoloqun sözlərinə görə, Azərbaycanda da həyat tərzinin dəyişməsi, turizmin artması və pərakəndə satış, kosmetika kimi sektorların genişlənməsi səbəbindən nəm salfetlərin istehlakı artır:
“Lakin hazırkı tullantıların idarəetmə infrastrukturu bu məhsul kateqoriyasını dayanıqlı şəkildə emal etmək üçün uyğun deyil. Nəm salfetlərin təkrar emalı çox çətindir, bəzən ya qanunsuz ərazilərə atılır, ya da uzunmüddətli parçalanma ilə poliqonlarda yığılır. Ekoloji baxımdan onların uzun ömürlü və parçalana bilməyən tərkibi ciddi risk yaradır.

S.Əliyev “Azərbaycanda nəm salfetlərin satışı qadağan edilməlidirmi?” sualını belə cavablandırıb:

“Tam qadağa ilk addım olmaya bilər. Daha məqsədəuyğun yanaşma mərhələli və sistemli olmalıdır: 
1. Tərkibə dair tənzimləmə – bioloji parçalanan və plastikdən azad alternativlərin stimullaşdırılması.
2. İstehsalçı məsuliyyəti (EPR) tətbiqi – istehsalçılar və idxalçılar tullantının idarə edilməsi, təkrar emal üzrə araşdırmalar və maarifləndirmə üçün məsuliyyət daşımalıdır.
3. İctimai maarifləndirmə kampaniyaları – problemin böyük hissəsi məhsulun özündən deyil, yanlış utilizasiyadan qaynaqlanır.
4. Tələblərə cavab verməyən məhsullar üçün məhdudiyyətlər və ya mərhələli qadağa tətbiq etmək mümkündür.

Əgər Türkiyədə qadağa və ya sərt qaydalar tətbiq olunarsa, bu region üçün mühüm nümunə olacaq. Azərbaycan da həmin təcrübəni izləyərək oxşar qaydaların yerli ekosistem və tullantı idarəetmə sisteminə verə biləcəyi faydaları qiymətləndirməlidir.

Nəticə etibarilə demək olar ki, nəm salfetlər gizli, amma ciddi ekoloji problemdir. Azərbaycan bu tendensiyanı görməzliyə vurmamalı, əksinə davamlı tənzimləmə, istehsalçı məsuliyyəti və ekoloji meyarlara uyğun olmayan məhsulların məhdudlaşdırılması istiqamətində qabaqlayıcı addımlar atmalıdır”.

Billurə Yunus