Nikol Paşinyanın anti Rusiya mesajları davam edir

Ermənistanın Baş naziri Bişkekdə demədiklərini İrəvanda söylədi

Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan dünən brifinqdə səsləndirdiyi fikirlərlə növbəti anti-Rusiya demarşına imza atdı. Sentyabrın 1-də Prezident Vladimir Putinlə keçirdiyi görüşə fokuslanmış Nikol, hətta Bişkekdə dilə gətirmədiklərini də dedi. Məsələn, o bildirdi ki, Ermənistan Avropa İttifaqına üzvlük prosesinin başlanması haqqında qanundan imtina etmək niyyətində deyil. Həm də ona görə ki, qanun təşəbbüsü Ermənistanın vətəndaş cəmiyyətindən qaynaqlanır.

“Bu qanunun qəbulu düzgün addım idi. Hazırda gedən prosesi də müsbət qiymətləndirirəm. İndi kim deyir ki, “Bu Ermənistan kimə lazımdır? Onun gedəsi yeri yoxdur” (Belarus Prezidenti Aleksandr Lukaşenkonun növbəti qalmaqallı bəyanatını nəzərdə tutur – red.). Halbuki qanunun qəbulundan əvvəl də belə bəyanatlar səsləndirilirdi”, – deyən erməni hökumət rəhbəri əlavə edib ki, ölkəsinin xarici siyasətdə ciddi uğurlar qazanmasında sözügedən qanunun da köməyi olub. Ən başlıcası isə Paşinyan vurğulayıb: “Bizə tərəfdaşlardan deyən var ki, “bəlkə onu (qanunu – red.) ləğv edəsiniz”. Mən isə daim cavab verirəm ki, bu, mümkün deyil. Çünki söhbət yalnız parlamentin siyasi iradəsindən deyil, həm də Ermənistan xalqının iradəsindən gedir”.

Paşinyan anti-Rusiya demarşı baxımından daha iki məqamın üzərində dayandı ki, onlardan sonra söz açacağıq. Hələlik isə deyək ki, yuxarıda diqqətə çatdırdığımız fikirlərinə nəzərən Nikol ölkəsinin Aİ yolçuluğunu, bir növ, müqəddəs vəzifəyə çevirir. Xatırladaq ki, onun Bişkekdə Prezident Putinlə subliminal mübahisəsində başlıca motiv də Ermənistanın bu yolçuluğunun Rusiyanın hakim rol oynadığı Avrasiya İqtisadi İttifaqında təmsilçiliklə uzlaşmaması olmuşdu. Daha doğrusu, Kreml rəhbəri bu məqamı qabartmış və demişdi ki, Aİ ilə Aİİ-nin standartları bir-birindən tamamilə fərqlidir. Putin, eyni zamanda, İrəvanı tez bir zamanda təşkilatlar arasında seçimə, seçimi referendum keçirməklə gerçəkləşdirməyə çağırmışdı. Paşinyan Rusiya liderinin söhbəti nəyə çəkdiyinin fərqinə varmış və Ermənistanın Aİİ-dən çıxmaq niyyəti güdmədiyini, üstəlik, Aİİ-nin sənədlərində üzv dövlətin qurumdan xaric edilməsinə dair hansısa prosedurun yer almadığını vurğulamışdı. Yəni, o, İrəvanın təşkilatdan uzaqlaşdırılmasını siyasi qalmaqala çevirəcəyinin anonsunu vermişdi. Erməni lider həmçinin bildirmişdi ki, indilik Aİ ilə Aİİ arasında seçim zərurəti yoxdur və əgər belə bir zərurət yaransa, İrəvan onun referendumla, yaxud digər yollarla dəyərləndirilməsi məsələsini nəzərdən keçirəcək.

Ümumən, Putinin şəxsində Rusiyanın mövqeyi belədir ki, İrəvan Aİİ-nin dividendlərini Aİ yolçuluğu naminə xərcləməməlidir. Kremlin barəsində söz açdığımız tez bir zamanda seçim məntiqi də buna əsaslanır. Paşinyanın baxışı isə ondan ibarətdir ki, Ermənistan Aİİ-də qala-qala da Aİ-yə doğru can ata bilər. O, brifinqdə məsələnin üzərinə bir qədər fərqli şəkildə gəlib. Nikol bildirib ki, Aİİ-nin heç bir üzv dövləti quruma sədaqət andı içməyib və öz iradəsini sərbəst şəkildə ifadə etmək hüququna malikdir: “Kim deyib ki, Aİİ-yə üzv bütün dövlətlər sədaqət andı içiblər və bu təşkilatın tərkibində bütün mövcudluqları boyu qalacaqlar? Bəli, qərar vermək üçün müddət müəyyənləşdirilib. Əgər biz çıxmağın lehinə qərar versək, bunun baş verməsindən 6 ay əvvəl struktur məsələ barədə məlumatlandırılmalıdır. Biz də bildirmişik ki, bu məntiqə uyğun hərəkət edir və bu reallıqdan çıxış edirik. Ona görə də mövqeyimiz belədir və bu mövqeni daha aydın və qəbuledilən etmək üçün rusiyalı tərəfdaşlarımızla ardıcıl şəkildə işləyirik”.

Göründüyü kimi, Paşinyan söhbəti Ermənistanın Aİİ-dən uzaqlaşdırılmasının yolverilməzliyi üzərinə gətirir. Bu yanaşma özündə konflikt məntiqini daşıyır. Onun Aİİ-yə üzv dövlətlərin öz iradəsini sərbəst ifadə etmək hüququ ilə bağlı fikrinə gəlincə, Baş nazir rəhbərlik etdiyi hökumətin ixrac bazarlarının şaxələndirilməsini dövlət strategiyasına çevirdiyini açıqlayıb və bildirib ki, Rusiya Ermənistandan məhsulların idxalına qoyulan məhdudiyyətləri aradan qaldırsa belə, həmin strategiya davamlı olacaq: “Düşünürəm ki, hətta Aİİ çərçivəsində bütün problemlər aradan qaldırılsa belə, şaxələndirmə bizim strategiyamızdır. Heç nəyə baxmayaraq, biz bu istiqamətdən kənara çıxmamalıyıq”.

Beləliklə, Paşinyan Rusiyanın Ermənistan məhsullarına qoyduğu embarqodan qətiyyən çəkinmədiyini vurğulayır. O, hətta, yaranmış problemin daxili imkanlar hesabına həllini tapacağına əminliyini də bildirir. Söhbət hansı daxili imkanlardan gedir, bu, qeyri-müəyyəndir. Çünki Aİ bazarları hələ Ermənistanın üzünə açıq deyil. Rusiyanın timsalında Aİİ bazarı isə İrəvan üçün bu ilin mayından bağlıdır. Sən demə, erməni məhsulları standartlara cavab vermirmiş və sair ilaxır. Aydındır ki, məsələ siyasi mahiyyət daşıyır. Kreml Aİ-yə can atan Ermənistanı, bir növ, cəzalandırır. Putin-Paşinyan görüşündən sonra isə Rusiya mediası ən böyük cəza barədə söz açıb. Belə görünür, İrəvanın Aİİ-dən çıxarılması məsələsi qətiləşməkdədir. Bu barədə məşhur “Kommersant” nəşri də yazıb. Rusiya Baş nazirinin müavini Aleksey Overçuk isə Şərq İqtisadi Forumu çərçivəsindəki çıxışında Aİ-yə üzvlük məsələsini Ermənistanın özünün həll etməli olduğunu bildirsə də, diplomatik şəkildə hədə-qorxu gəlməyi də yaddan çıxarmayıb: “Üzvlük məsələsi İrəvanın şəxsi işi və suveren hüququdur. Bizim hüququmuz isə Ermənistanın Aİ ilə yaxınlaşması halında itirəcəyi güzəştlərlə bağlı məsələləri həll etməkdir”.

İndi isə Paşinyanın anti-Rusiya demarşı baxımından vəd etdiyimiz növbəti iki məqamın üzərində dayanaq. Hiss olunur ki, Nikol bu məqamları təsadüfən qabartmır. Söhbət onun Gümrüdəki Rusiya hərbi bazasının çıxarılması və Ermənistandakı Atom Elektrik Stansiyası ilə bağlı dediklərindən gedir. Paşinyan birinci məsələyə dair Prezindent Putinlə heç bir müzakirənin aparılmadığını vurğulayıb: “Bu müddət ərzində biz Ermənistanda yerləşən Rusiyanın 102-ci hərbi bazası məsələsini bir dəfə də olsun gündəmə gətirməmişik. Lakin demək olmaz ki, biz onun mövcudluğunu həyati əhəmiyyətli sayırıq. Əgər Rusiya hərbi bazanı Ermənistan Respublikasından çıxarmaq qərarına gəlsə, biz buna etiraz etməyəcəyik. Amma qalmaq istəyini ifadə etsə, bunun da müzakirəsinə hazırıq”.

Bu ilin iyununda Rusiya XİN-dən bazanın çıxarılması ilə bağlı İrəvandan heç bir siqnalının alınmadığı bildirilsə də, qurum rus hərbçilərini Ermənistanın və bütövlükdə Cənubi Qafqazın təhlükəsizliyinin əsas elementlərindən biri kimi qələmə vermişdi. Bəli, Paşinyan, faktiki olaraq, bu təqdimatın əleyhinədir, Putin isə məsələyə sanki loyal yanaşır. Hərçənd, Rusiya liderinin mövzuya dair “erməni cəmiyyətinin iradəsi” məntiqinin arxasında nəyin dayandığını müəyyənləşdirmək çətindir. O, Aİ-Aİİ dilemması ilə yanaşı, Gümrüdəki 102-ci hərbi bazanın çıxarılması ilə bağlı da referendum və ya ona bənzər nədənsə söz açsa, heç təəccüblənmərik.

Əlbəttə, sözügedən hərbi bazanın Ermənistan ərazisində qalması və ya qalmaması ölkənin suveren hüququdur. Hərçənd, görünən budur ki, Paşinyan bu hüquqdan istifadəni, bir növ, ehtiyat variant olaraq saxlayır. Yəni, əgər Aİİ müstəvisində İrəvana qarşı sərt addımlar atılsa, Nikol variantdan yararlanacaq. Onun “bu müddət ərzində Ermənistanda yerləşən Rusiyanın 102-ci hərbi bazası məsələsini bir dəfə də olsun gündəmə gətirməmişik” fikri belə deməyə əsas yaradır. Sadə məntiq də bunu deyir. Bir halda ki, İrəvan Moskvanın hakim rol oynadığı iqtisadi inteqrasiya modelindən uzaqlaşdırılır, nəyə görə Kremlin təhlükəsizlik sistemində qalmalıdır? Qalmamalıdır və məsələnin daha bir göstəricisi Ermənistanın Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatı ilə ziddiyyətləridir. Yəni ölkə Moskvanın yaratdığı və idarə etdiyi qurumu özünün təhlükəsizliyi baxımından səmərəli görmür və mövcud məqamı durmadan açıqlayır.

Paşinyanın anti-Rusiya demarşı baxımından ikinci məqama, yəni Ermənistandakı Atom Elektrik Stansiyası məsələsinə gəlincə, Nikol bu məsələ ilə bağlı razılığa gəlindiyini açıqlayıb. O bildirib ki, bu ay “Rosatom”un rəhbəri Aleksey Lixaçovu ölkəsində gözləyir. Gözləyir ki, o, Rusiyanın Ermənistanda yeni atom elektrik stansiyasının tikintisi ilə bağlı irəli sürəcəyi təklifləri təqdim etsin. Amma bir nüans var. “Mən əvvəllər də demişəm ki, bu məsələ bizim üçün geosiyasi seçim deyil. Bizim üçün ən yaxşı qiymət-keyfiyyət nisbəti lazımdır. Kim daha yaxşı təklif verəcəksə, həmin təklifin ardınca gedəcəyik”, - deyən Paşinyanın hansı tərəfin təklifini daha məqbul sayacağı indidən aydındır. Ukrayna müharibəsi səbəbindən çətin duruma düşmüş Moskvanın Nikolun “qiymət-keyfiyyət nisbəti”nin tələblərinə uyacağı real görünmür.

Ə.CAHANGİROĞLU
XQ