Niyə itlər altruist, pişiklər isə fərdiyyətçidir?

...Niyə itiniz bir şey axtararkən kömək etməyə tələsir, pişiyiniz isə... daha az maraqlanır?

Yeni bir araşdırma bu fərqin dərin təkamül köklərinə malik ola biləcəyini və müəyyən hallarda itlərin daha çox kiçik uşaqlar kimi davrandığını göstərir. Lorand Etveşa Universitetinin (Macarıstan) tədqiqatçıları və HUN-REN-ELTE Müqayisəli Etologiya Tədqiqat Qrupu tərəfindən “Animal Behavior” jurnalında dərc edilmiş bir araşdırma, ev heyvanları olmayan itlərin, ev pişiklərinin və 16 aydan 24 aya qədər uşaqların tanış bir insanın gizli bir əşyanı axtarması zamanı necə reaksiya verdiyini araşdırıb.

SİA-nın əldə etdiyi məlumata görə, bu barədə “Vokruq sveta” yazıb.

Tədqiqatın məqsədi onların birbaşa mükafat olmadan spontan prososial davranış - başqalarına fayda verən hərəkətlər - nümayiş etdirib-etdirmədiklərini və bu davranışın ev təsərrüfatlarımızda yaşayan müxtəlif növlərdə necə təzahür etdiyini müəyyən etmək olub.

Bunu sınamaq üçün tədqiqatçılar sadə, təbii bir vəziyyət yaradıblar: valideyn və ya sahibi uşağın, itin və ya pişiyin gözü qarşısında gizlədilmiş bir əşyanı axtarıb.

Əhəmiyyətli olan odur ki, baxıcı onlardan birbaşa kömək istəməyib.

Tədqiqatçılar, subyektlərin gizli obyektin yerini kortəbii olaraq göstərib-göstərmədiyini müşahidə etdilər - məsələn, obyektlə baxıcı arasında irəli-geri baxmaqla, ona yaxınlaşmaqla və ya baxıcıya gətirməklə...

Bu yaşdakı uşaqlar artıq başqalarına kömək edirdilər.

Onların əvvəlki tədqiqatlara bənzər davranmaları metodun və eksperimental quruluşun prososial davranışı qiymətləndirmək üçün uyğun olduğunu təsdiqləyib.

Əksər itlər və uşaqlar oxşar davranış nümunələri nümayiş etdiriblər.

Onlar prosesdə həvəslə iştirak ediblər və onların 75 faizdən çoxu ya gizli obyekti göstərib, ya da onu götürüblər ki, bu da təlim keçməmiş olmalarına, mükafat almamalarına və gizli obyektin - qab yuyan süngərin - onlar üçün heç bir əhəmiyyəti olmamasına baxmayaraq, kömək etmək üçün güclü bir motivasiya olduğunu göstərib.

Lakin, pişiklərin bunu daha az etdiyi aşkar edilib. Onlar baş verənlərə diqqət yetirdilər, lakin gizli obyektin özlərinin istədiyi bir şey (ən sevdikləri yemək və ya oyuncaq) olduğu nəzarət təcrübəsindən başqa nadir hallarda kömək ediblər.

Bu, evcilləşdirmə, birlikdə yaşamaq və sıx əlaqələr qurmağın heyvanların başqalarına kömək etməyə yönəlmiş kortəbii, insanabənzər davranış inkişaf etdirməsi üçün kifayət olmadığını göstərir.

Tədqiqatçılar cavabın onların təkamül tarixində olduğuna inanırlar. İtlər yüksək sosial əcdadlardan təkamül keçirmiş və minilliklər ərzində insanlarla qarşılıqlı əlaqələr nəticəsində formalaşmışdır.

Digər tərəfdən, pişiklər tək əcdadlardan təkamül keçirmiş və insan məskənlərinin yaxınlığında məskunlaşaraq özlərini "əhliləşdirmişlər". İtlərdən fərqli olaraq, onlar insanlarla əməkdaşlıq üçün seçilməmişlər.

Bu tapıntılar pişiklərin pis olduğu anlamına gəlmir.

Əksinə, müdaxilə etmək üçün heç bir əsaslı səbəb olmadıqda, pişiklər hərəkət etməkdənsə, müşahidə etməyə üstünlük verirlər ki, bu da onların daha böyük müstəqilliklərini və itlərlə müqayisədə insanlardan daha az asılılıqlarını əks etdirir.

Nazlı Almuradova