Niyə vətəndaş ölkədən çıxışına qoyulan qadağadan yalnız havalimanında xəbər tutur?

Azərbaycanda populyar bir epizod var: Vətəndaş “sizin ölkədən çıxışınıza məhdudiyyət var” deyə havalimanından geri qaytarılır, aldığı biletin pulu da batır. Əslində isə, hər bir vətəndaş ölkədən çıxışına qoyulan məhdudiyyət barədə əvvəlcədən yazılı formada məlumatlandırılmalıdır. “Azərbaycan Respublikasının vətəndaşlarının xaricə getmək, xaricdən gəlmək haqqında” Qanunla müəyyən olunub ki, hüququ məhdudlaşdırılan vətəndaşa bu barədə müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən məlumat verilməlidir. Amma verilirmi? Yaxud görəsən, məlumat verildiyi bircə hal yaşanıbmı?

Bütün hallarda vətəndaşlar sərhəd-keçid məntəqəsində çıxış zamanı “sizin ölkədən çıxışınıza məhdudiyyət var” cavabı ilə rastlaşırlar. Bu, havalimanı əməkdaşlarının qərarı deyil. Vətəndaşı Dövlət Sərhəd Xidmətinin əməkdaşları geri qaytarır, amma bu onların da qərarı deyil: Ölkədən çıxışa məhdudiyyətlər bir çox dövlət qurumları tərəfindən, həmçinin də məhkəmənin qərarı ilə ola bilər.

Həmin müvafiq qurumlardan biri də Səfərbərlik və Hərbi Xidmətə Çağırış üzrə Dövlət Xidmətidir. Bu qurumun ucbatından minlərlə təyyarə biletinin batdığını iddia etmək olar. Qanuna görə bu Xidmət həqiqətən də ölkədən çıxışa məhdudiyyət qoya bilər. Amma bunu da tənzimləyən qaydalar var.

Əvvəla, dediyimiz kimi, mütləq vətəndaş yazılı şəkildə məlumatlandırılmalıdır. Bu qaydanın fəlsəfəsi ondan ibarətdir ki, vətəndaş qərarla razı deyilsə, əlindəki bildirişlə məhkəməyə müraciət edə bilsin, daha baha qiymətə bilet alıb iş işdən keçəndən sonra havalimanında olaydan xəbər tutmasın.

Başqa bi qayda da budur ki, bu Dövlət Xidməti 18 yaçına çatmayan heç bir şəxsə ölkədən çıxış məhdudiyyəti qoya bilməz – qanunla qadağandır. Hətta ad gününə bir gün qalsa belə, məhdudiyyət qoyula bilməz. Amma... Özünüz başa düşdünüz!

Məsələ ondadır ki, yuxarıda xatırlatdığımız qanuna əsasən yaınız hərbi mükələfiyyəti olanların ölkədən çıxışına bu əsasla məhdudiyyət qoyula bilər. Hərbi mükələfiyyət isə 18 yaş tamam olduqdan sonra yaranır. Ona görə də 18 yaşını tamam etməyən şəxslərə hərbi çağırışla bağlı məhdudiyyət qoyulubsa, məhkəməyə müraciət edib dəymiş zərərin və əlavə kompensasiyanın ödənilməsini tələb edə bilərsiniz.

Digər problem isə, məsələn, oktyabr çağırışına görə artıq avqust ayında məhdudiyyətlərin qoyulmasıdır. Xaricdəki universitetlərin əksəriyyəri tələbə qeydiyyatını avqust, sentyabr və oktyabr aylarında həyata keçirir. Nəticədə vətəndaş artıq avqust-sentyabr aylarında ölkədən çıxıb tələbə qeydiyyatını həyata keçirə bilmir. Əslində məsələyə “insaf” prizmasından yanaşsaq, hərbi komissarlıq və ya elə Dövlət Xidmətinin özü vətəndaşın qəbul olunduğunu müvafiq universitetin saytından dəqiqləşdirib onun ölkədən çıxışına icazə verə bilər ki, tələbə qeydiyyatı tamamlansın. Universitetin saytında tələbənin məlumatları ilə yanaşı, hətta şəkli də yer alır. Bunu yoxlamaq çətindirmi?

Amma bizdə nə baş verir? Komissarlıq deyir ki, məsələn, Türkiyədə universitetdən tələbə sənədini al, apostil etdir və gətir, sonra sənin ölkədən çıxmağına icazə verək. Bəli dünyanın ən məntiqsiz proseduru: Yəni Azərbaycan sərhədlərindən kənara çıxmadan Türkiyəyə get, qeydiyyatını tamamla, tələbə sənədini al, Valilikdə apostil etdir gətir, sonra ölkədən çıxarsan. Ölkədən çıxmadan Türkiyəyə getmək mümkün olmadığına görə, minlərlə tələbənin təhsili və təyyarə bileti batır. Nəticədə minlərlə gəncin həyatı qırılır...

Ümid edirik ki, bu yazı Dövlət Xidmətində kimlərinsə diqqətini cəlb edəcək və işin altından su çıxmadan yanlışlıqlar düzəldiləcək.

Emin, Bizimyol.info