Niyə zənginlər sürətlə arıqlayır kasıblar isə piylənir?

Piylənmə bir vaxtlar Qərbdə "toxluq xəstəliyi" hesab edilsə də, indi planetin daha kasıb bölgələrinə təsir edir.

Medicina.az xəbər verir ki, piylənmə epidemiyası coğrafiyasını kəskin şəkildə dəyişdirib.

Artıq çəkinin qlobal trendi dəyişib: piylənmə bir vaxtlar "toxluq xəstəliyi" hesab edilsə də və yalnız varlı Qərb ölkələri ilə əlaqəli olsa da, indi aşağı və orta gəlirli ölkələrə təsir edir.

Alimlərin fikrincə, dünya bir paradoksla üzləşir: planetin daha kasıb bölgələrində artıq çəkili insanların sayı sürətlə artır, ən varlı ölkələrdə isə sağlam həyat tərzi trendi və yüksək keyfiyyətli qidanın mövcudluğu sayəsində bu nisbət sabitləşməyə və ya hətta azalmağa başlayır.

Alimlərin fikrincə, Danimarkada məktəb yaşlı uşaqlar arasında piylənmə nisbəti 1990-cı ildə pik həddə çatıb və o vaxtdan bəri demək olar ki, dəyişməyib. On il ərzində digər şimali Avropa ölkələri də eyni şeyi edib. Fransada bu nisbətlər mövcud məlumatların 45 ili ərzində sabit qalıb ki, bu da təəccüblü bir rəqəmdir.

2000-ci illərin ortalarına qədər Qərbi Avropanın, Şimali Amerikanın və Avstraliyanın əksər hissəsində uşaqlıq dövründə piylənmə nisbəti sabitləşib. İtaliya və Portuqaliyada piylənmədən əziyyət çəkən insanların sayının azala biləcəyi göstərilib.

Daha kasıb dünya sürətlə kökəlir.

Dünyanın qalan hissəsi çox fərqli bir hekayə danışır. Saharaaltı Afrikada, Cənubi və Cənub-Şərqi Asiyada, Latın Amerikasında və Sakit okean və Karib dənizinin böyük hissəsində piylənmə nisbəti artmaqda davam edir.

200 ölkədən 110-da 2024-cü ildə qızlar arasında piylənmə nisbəti 1980-ci ildən bəri ən yüksək olub. Oğlanlar arasında da eyni nisbət 91 ölkədə müşahidə olunub.

Piylənmənin ən kəskin sürətlənməsi Tonqa və Samoada qızlar, Peruda isə oğlanlar arasında müşahidə olunub.

Yaxın Şərq və Şimali Afrikanın bəzi yerlərində yetkin piylənmə nisbəti 40-50 faiz arasında dəyişir. Tonqa və Kuk Adalarında bu nisbət 65 faizi ötür.

Braziliya, Argentina və Meksikada yetkin qadın piylənmə nisbəti Avropanın əksər hissəsindəki nisbəti üstələyib. Hindistan və Çində yayılmanın orta səviyyədə qaldığı Asiyanın digər yerlərində körpəlik əyrisi sürətlə artır.

Əvvəlki tədqiqatlar Sakit Okean Adalarının inkişaf trayektoriyasını İkinci Dünya Müharibəsindən sonra yerli qidalardan idxal olunan emal olunmuş qidalara keçidlə əlaqələndirib.

Bu uçurumun səbəbi nədir?

Müəlliflər tək bir səbəbə işarə etmirlər.

Kağız üzərində oxşar görünən ölkələr, məsələn, müqayisə edilə bilən ölçüdə Şərqi Avropa və Latın Amerikasının iqtisadiyyatları son 40 ildə çox fərqli yollar seçiblər.

Bundan əlavə, uşaqlar həftə ərzində nə qədər idmanla məşğul olurlar, yoxsa hökumətlər şəkərli içkilərə vergi tətbiq edir və məktəb yeməklərini maliyyələşdirirlər?

Bir çox aşağı gəlirli insan eyni transformasiyanı yaşayır, lakin zərbəni yumşaltmaq üçün daha az infrastruktur var.

Eyni zamanda, dünyanın təxminən yarısı artıq bərpa prosesinin yavaşlaya, dayana və hətta geri dönə biləcəyini nümayiş etdirib.

Aygün Musayeva