Orta əsrlərin ən dəhşətli işgəncələrindən biri KONKRET

Orta əsrlər tarixinin qaranlıq səhifələrində insanlara qarşı tətbiq edilən işgəncələrin qəddarlığı bəzən təsəvvür sərhədlərini belə aşırdı. Həmin dövrün ən qorxunc işgəncə üsullarından biri kimi xatırlanan “siçovul işgəncəsi” isə insan psixologiyasını və təbii qorxuları amansızlıqla istismar edən üsullardan hesab olunur.

Bu işgəncənin təsvir edilən forması olduqca sadə, lakin dəhşətli mexanizmə əsaslanırdı. Ac vəhşi siçovulların yerləşdirildiyi qəfəs qurbanın bədəninə, adətən qarın nahiyəsinə bərkidilirdi. Heyvanların qaçmaq imkanını məhdudlaşdırmaq üçün qəfəs elə yerləşdirilirdi ki, onların yeganə çıxış yolu insan bədəninin istiqamətində olsun. Daha sonra qəfəsin üst hissəsi od və ya köz vasitəsilə qızdırılırdı.

İstilik və qorxu içində qalan heyvanlar xilas olmaq üçün çıxış yolu axtarır, qəfəsdən uzaqlaşmağa çalışırdılar. Nəticədə işgəncəyə məruz qalan insan həm fiziki ağrı, həm də baş verəcəkləri gözləməyin yaratdığı dözülməz psixoloji gərginliklə üzləşirdi.

Bu üsulun əsas dəhşəti yalnız fiziki əzabda deyildi. Qurbanın nə baş verəcəyini bilməsi, təhlükəni hiss etməsi, lakin özünü müdafiə etmək və vəziyyəti dəyişmək imkanından məhrum olması işgəncənin psixoloji təsirini daha da ağırlaşdırırdı. Başqa sözlə, burada insanın həm bədəni, həm də qorxu hissi işgəncə vasitəsinə çevrilirdi.

Tarixin müxtəlif dövrlərində işgəncələrdən əsasən etiraf almaq, məlumat əldə etmək, siyasi və dini rəqibləri qorxutmaq, eləcə də insanın müqavimət iradəsini sındırmaq məqsədilə istifadə olunub. Belə üsulların mahiyyəti təkcə fiziki ağrı vermək deyil, qurbanı tamamilə aciz vəziyyətə salmaq idi.

Siçovullarla bağlı işgəncə təsvirləri də bu baxımdan xüsusi psixoloji amilə əsaslanırdı: insanın təbii qorxularından istifadə etmək. Qurbanın nəzarət edə bilmədiyi bir vəziyyətə salınması və təhlükənin getdikcə yaxınlaşdığını hiss etməsi onun müqavimətini qırmaq üçün nəzərdə tutulurdu.

Bununla belə, mühüm bir məqamı nəzərə almaq lazımdır: “siçovul işgəncəsi”nin məhz orta əsrlərdə geniş yayıldığını və sistemli şəkildə tətbiq edildiyini təsdiqləyən etibarlı tarixi sübutlar məhduddur. Bu üsul haqqında məlumatlar müxtəlif dövrlərə aid işgəncə təsvirlərində, tarixi rəvayətlərdə və sonrakı müəlliflərin yazılarında yer alır. Bəzi məşhur təsvirlərin isə hadisələrin dəqiq sənədləşdirilməsindən daha çox, qəddarlığın təsirli şəkildə təqdim edilməsinə xidmət etdiyi ehtimal olunur.

Ona görə də bu işgəncəni orta əsrlərin bütün məhkəmə və dindirmə praktikasına xas, geniş yayılmış üsul kimi təqdim etmək düzgün olmazdı. Bununla belə, onun tarixi təsvirlərdə yer alması həmin dövrlərdə insanlara qarşı tətbiq edilən zorakılığın və işgəncə mədəniyyətinin nə qədər amansız ola bildiyini göstərir.

Tarixin bu qaranlıq nümunəsi bir həqiqəti xatırladır: insanın qorxuları, təbiətdəki canlılar və hətta ən adi vasitələr belə qəddarlığın alətinə çevrilə bilər. Sivilizasiyanın inkişafı isə yalnız texnologiya və elmin tərəqqisi ilə deyil, insan ləyaqətinə münasibətin dəyişməsi ilə də ölçülür.

Rəsmiyyə Şərifova,

KONKRET.az