Icma.az
close
up
RU
Menu

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

Dişlər yaddaş kartımızdır?

Yuxu ilə böyümə hormonu arasında yeni neyron əlaqəsi aşkar edilib

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

45 min dollardan Walmart rəflərinə: Bir qadının qəhvə alternativi biznesi

Bossların bossu” vəfat etdi Pablo Eskobarla əməkdaşlıq edib

Braziliya millisindən darmadağın: Vinisius het trik etdi

Azerbaijan’s macro economy 2025 2026 and future prospects

Ortaq türk əlifbası rəsmiləşməyə hazırdır Əkbər Qoşalı

Ortaq türk əlifbası rəsmiləşməyə hazırdır Əkbər Qoşalı

Icma.az bildirir, Sherg.az portalına istinadən.

Kitablar, dərsliklər və media gözləyir


Ortaq türk əlifbası latın qrafikası əsasında, bütün türk xalqlarının dil xüsusiyyətləri nəzərə alınaraq tərtib edilib 


Türk Dövlətləri Təşkilatının Dövlət Başçıları Şurasının ölkəmizdə keçirilən 12-ci Zirvə Toplantısı yaddaqalan hadisələr, açıqlamalarla zəngin oldu. Sevindirici xəbərlərdən biri də ortaq türk əlifbasının qəbulunun tezləşdirilməsi ilə bağlı Türkiyə Cümhuriyyətinin Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın çağırışı idi. R.T.Ərdoğan çıxışı zamanı ortaq türk əlifbasının yaradılması prosesinin sürətləndirilməsinin vacib olduğunu deyib. Türkiyə prezidenti çıxışı zamanı bildirib ki, “biz ortaq türk əlifbasının yaradılması prosesini sürətləndirməliyik”. R.T. Ərdoğan, həmçinin, “Oğuznamə” və məşhur qırğız  yazıçısı Çingiz Aytmatovun əsərlərinin ortaq türk əlifbası ilə nəşr olunduğunu söyləyib. Xatırladaq ki, bu nəşrlər Zirvə Görüşündə iştirak edən hər bir dövlət başçısına təqdim edilib. Türkiyə prezidenti çıxışı zamanı həmçinin yeni bir təklif irəli sürüb, qeyd edib ki, 15 dekabr Ortaq Türk Dili Günü kimi təsis edilsin. 


Ortaq türk əlifbasının formalaşması prosesinin sürətləndiyini məmnunluqla qarşıladığını deyən Uluslararası “Alaş” Ədəbiyyat mükafatı laureatı, şair-publisist Əkbər Qoşalı “Sherg.az”a açıqlamasında bir neçə məqama aydınlıq gətirdi:  


- 34 hərfdən ibarət ortaq türk əlifbası üzərində iş tamamlanıb. İlk növbədə deyim ki, bu, ilk iş deyil. 1991-ci ildən başlayaraq, bəlkə ondan da əvvəl, dar çərçivədə bu barədə danışılırdı, axtarışlar vardı, ayrı-ayrı şəxslər arasında məsləhətləşmələr olurdu. Ancaq 1991-ci ildən bəri bu günədək gələn bir yol peşəkar xətt üzrə inkişaf etməkdə, davam etməkdədir. Türk dövlətləri üçün indi yeni bir dönəmdir. Ortaq türk qurumları, onların müəyyən keçmişləri var, strukturlaşıblar, müəyyən təcrübə qazanıblar. Beləliklə, 1991-ci ildən bəri şərti olaraq adlandırdığımız ortaq türk əlifbası üzərində daha peşəkarcasına, ortaq türk qurumları üzərindən işləmək imkanı yaranıb. Həm də zaman çox şeyi yerinə qoyur, çox şeyi həll edir. Bu məsələyə təkcə elmi cəhətdən, humanitar təfəkkürlə yanaşmayaq. Ümumi beynəlxalq durum bizə müəyyən impulslar verməkdədir. Qarşıda bizi yeni bir mərhələ  gözləməkdədir. Biz türk dövlətləri birliyinin daha da möhkəmlənəcəyinə inanırıq. Əgər birgə yola çıxmışıqsa, bizim öz aramızda daha sıx iş birliyi qurulmasına ehtiyac var. Heç şübhəsiz ki, əlifba və dil bu birliyin əsas təməl daşlarından birini təşkil etməkdədir.


Ə.Qoşalı qeyd etdi ki, ortaq türk əlifbası latın qrafikası əsasında, bütün türk xalqlarının dil xüsusiyyətləri nəzərə alınaraq tərtib edilib: 

- Bilirsiniz ki, qardaş Türkiyədə latın qrafikası əsasında formalaşmış əlifbadan istifadə olunur. Azərbaycanda da bu, belədir. Bizim ölkəmizdə hələ sovetlərin ilk illərində - 10 il latın qrafikasından istifadə olunub. Bu qrafika ilə nəşr olunmuş kitablar var. Sonra isə məlumdur ki, sovet məkanında ümumi bir qərarla, bəzi dövlətlər istisna olmaqla, bütün türk dövlətlərində əlifba dəyişikliyi həyata keçirildi və kiril əlifbasına keçildi. Lakin Azərbaycan müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra, 1990-cı illərdən latın qrafikasına keçdi. Türkmənlər də həmçinin, latın qrafikasına keçdilər. Qazaxlar, özbəklərdə isə latınla kiril paralel işlənirdi. Bu gün də belədir. Rəsmi qərar var, latın qrafikasına keçidlə bağlı, amma tam keçid yoxdur. Bizdə də bir müddət belə olmuşdu, tam keçid formalaşana qədər həm kiril, həm də latın qrafikası işlənirdi, sonra ikilik aradan qalxdı, latın qrafikasına tam keçid həllini tapdı. Ümidvarıq ki, öndə Qırğızıstan olmaqla digər türk dövlətləri də tamamilə latın qrafikasına keçəcəklər. Ortaq türk əlifbasının qətiləşməsi ilə bu dövlətlər daha anlaşılan, daha qəbuledilən əlifbaya birbaşa keçid etmək imkanı əldə edirlər. Hamımız deyirik latın qrafikalı əlifba, amma məsələn, Türkiyədə “ə” səsi var, amma bu səsin qrafik işarəsi yoxdur. Və yaxud “x” hərfi, Türkiyə əlifbasında yoxdur. Eləcə də yumşaq “k” səsi yoxdur. Türküstandakı türkmən qardaşlarımız ingilislərin “w” hərfindən istifadə edir, bitişik “u-i” səsi üçün. Səhv etmirəmsə,  qazaxlar, hətta deyəsən, özbəklər də bu hərfdən istifadə edir. Məsələn, əlifbanın formalaşmasında məhz Azərbaycan dilinin özəlliyi, xüsusiyyətləri nəzərə alınaraq 4 yeni hərf qəbul edilib. Türk dillərinin xüsusiyyəti nəzərə alınaraq “sağırnun” - kar “n” hərfi əlavə olunub. “u-i” hərflərini birgə ifadə edən “u” üstündə 1 xətt də bu 2 hərfin birləşməsini ifadə edəcək, Anadolu əlifbasında isə 6 hərfdən söhbət gedir. Hamı üçün qəbul edilmiş əlifba 34 hərfdən ibarətdir. Azərbaycan üçün 32 hərf yetərlidir. Biz o əlifbadan 32 hərfi götürürük.


Ortaq türk əlifbasının üstünlüklərini qeyd edən Ə.Qoşalı bildirdi ki, müstəqil türk dövlətlərinin hamısı bu əlifba əsasında eyni səsi eyni işarə ilə qəbul edərək ümumtürk birliyinə, əlifba və dil birliyinə ən böyük töhfəni vermiş olacaqlar: 

- Artıq elmi dairələr ortaq türk əlifbasının hansı hərflərdən ibarət olduğunu bilir. Bu əlifba hamını əhatə edəcək səviyyədədir. Bu qərar Türk Dil Qurumu, Beynəlxalq Türk Akademiyası, Türk Dövlətləri Təşkilatı tərəfindən qəbul olunub. Qalır qərarın rəsmiləşməsi. Hər bir türk dövlətində bu qərar müvafiq qurumlar tərəfindən rəsmiləşməlidir. Fərqli qurumlar ola bilər, çünki hər ölkədə qanunvericiliyin tələbləri dəyişkəndir. Əlifbadan istifadəyə səlahiyyətli orqan icazə verməli, təsdiq etməlidir. Sonra dərsliklər, çap mediası, kitabların nəşri ilə bağlı bu əlifba üzərindən işə başlanılmalıdır. Maariflənmə işi də aparılmalıdır. Hesab edirəm ki, bu, xüsusi çətinliyi olan iş deyil. Zamanında belə bir ideyanı ortaya qoyan alimlərimizə, bu ideyanı dəstəkləyən dövlət başçılarına minnətdarlığımı bildirirəm.

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:152
embedMənbə:https://sherg.az
archiveBu xəbər 09 Oktyabr 2025 11:58 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

17 Noyabr 2026 09:13see417

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

17 Noyabr 2026 01:11see340

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

17 Noyabr 2026 04:19see316

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

17 Noyabr 2026 05:32see311

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

17 Noyabr 2026 23:52see293

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

17 Noyabr 2026 01:42see289

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

17 Noyabr 2026 13:59see285

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

17 Noyabr 2026 09:14see270

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

18 Noyabr 2026 01:28see270

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

17 Noyabr 2026 23:20see260

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

17 Noyabr 2026 14:53see244

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

17 Noyabr 2026 14:52see228

Dişlər yaddaş kartımızdır?

17 Noyabr 2026 13:42see224

Yuxu ilə böyümə hormonu arasında yeni neyron əlaqəsi aşkar edilib

17 Noyabr 2026 12:44see203

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

17 Noyabr 2026 23:18see202

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

18 Noyabr 2026 02:03see192

45 min dollardan Walmart rəflərinə: Bir qadının qəhvə alternativi biznesi

17 Noyabr 2026 14:53see183

Bossların bossu” vəfat etdi Pablo Eskobarla əməkdaşlıq edib

18 Noyabr 2026 01:52see177

Braziliya millisindən darmadağın: Vinisius het trik etdi

18 Noyabr 2026 00:46see175

Azerbaijan’s macro economy 2025 2026 and future prospects

17 Noyabr 2026 13:48see174
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri