Öyrənməyi öyrədən adam

Məşhur kəşfiyyatçı, diplomat, yazıçı Leonid Şebarşinin gündəliyində belə bir qeyd var idi: "Keçmişə qayıtmağa dəyməz. Orda artıq heç kim yoxdur".

Keçmişə qayıtmaq onsuz da mümkün deyil. Adı üstündədir: keçmiş. Keçib getmiş mənasında.

Ancaq insanın yaddaşında elə adlar, həyatında elə adamlar var, heç vaxt keçmiş - keçib getmiş deyil. Aranıza nə qədər zaman dolsa da, bir-birinizə gedən yollar, cığırlar vaxtın axarında bəlkə də "azıb" "yolda qalsa" da, bir-birinizdəki izlər bir az solub-solixsa da, emosional doğmalıq bağları qırılmır, energetik simsarlıq bağlantıları "yorulmur". Çünki bu "keçmiş" elə "indiki keçmiş", diri tarix, canlı xatirə, nəfəs alan - hal-hazırda yaşayan yaddaşdır.

Şebarşinin "yaşayan" keçmişində bəlkə artıq heç kim yox idi və bəlkə elə bu fikri-emosional tənhalığa dözə bilməmişdi deyə bir yazın gözəl günündə özü öz ömrünə nöqtə qoydu. Bizim isə həyatımıza vergüllərlə davam etmək haqqımız var, çünki dönüb geriyə də, ətrafa da boylananda görürük, yox, tənha deyilik: həyatımız qənimət insanlarla doludur. Amma, əslinə qalsa, insan elə təbiətcə tənhalıq deməkdir. Artur Şopenhauerə görə, tənhalıq - azadlığın qiymətidir. Yəni azadlığın üçün ödədiyin bədəl kimi düşün. Özünün səsini dinləyə bilmək fürsəti kimi düşün. Frans Kafka ömrünün sonlarında deyirdi: "Mənim tənhalığım adamlarla dolu idi". İzdihamın içində öz tənhalığını qoruya bilmək özü də xoş bəxt olsa gərək.

Sevdiyimiz, bizi sevən bütün insanlarla hər yerdə və həmişə birlikdə deyilik. İllərlə, bəlkə ömür boyu görüşə bilmədiklərimiz belə var. Ancaq duyğusal kontaktlar qaldıqca, o insanlar sənin həyat teatrının səhnəsindədir. Kimisi baş rolda, kimisi epizodik rolda, kimiləri kütləvi səhnələrdə, kimiləri səhnə arxasında. Sənin "səhnə"ndə rol almayan, ancaq səni uzaqdan-yaxından tanıyan qalan hər kəs isə, sadəcə, tamaşaçıdır.

Mənim də həyatımda belə insanlar var. Onların arasında Məktəb və Həyat müəllimlərim də ayrıca özəl yerə yiyəlik edirlər.

Bizə dərs deyənlər (istər məktəbdə, istər həyatda) çox olur. Onların heç də hamısı müəllimin deyil. Müəllim, bəli, əslində öyrədən deyil, öyrənməyi öyrədəndir. Bu baxımdan, iqtisad elmləri namizədi, dosent Zöhrab Eyvazovun məndə ayrı yeri var. Bəlkə tələbə kimi onun üçün yüzlərdən, minlərdən biri idim. Bəlkə məni tələbəlik dövrümdə görə bilmədi, o cavan, qanı qaynayan rəngli-qaynaşan, işıqlı-sayrışan izdihamın içində görə də bilməzdi. Dediyim kimi, onun saysız-hesabsız tələbələrindən biri olmuşam. Ancaq mən Zöhrab müəllimi görə bilmişdim (bununla lovğalanmıram, axı biz çox idik, o tək!), onun daxili konstitusiyasına bələd olmuşdum.

Bilirsiniz, istənilən toplumda yuxulu, yarımyuxulu kütlə böyük olanda, ayıq başların işi başdan aşır; bir olsan da, yüzlər, yüz minlər, milyonlar üçün gecə-gündüz "mənəvi keşik" çəkirsən. O qədər çox adamın dərdi ilə yüklənirsən, axırda bu ictimai yükün qabağında öz fərdi dərdini unudursan (bəzən hətta xatırlamağa belə utanıtsan). Ayıq adamların işi həmişə çətin olub; ayıqsansa, mütıəq ayıq-sayıq olmalısan. Özün könüllü olaraq öz başına bəla götürmüsən və bu aydınlıq "özbaşınalığına" o qədər qapılmısan, sonda başındakı "bəla" ya vurulmusan. Vətəni, milləti sevmək deyillər ha, bax, o, quru pafos-filan deyil, Vətənin, Millətin dərdini... sevməkdir. Sevməsən çəkə bilməzsən axı bu dərdi.

Zöhrab Eyvazov 50 ildən çoxdur, xalqın balalarına dərs deyir; adam işini sevməsə, auditoriyanın romantikasını duymasa, yarım əsrdən çox müəllimlik edə bilər?! Yox!

Gözümüzün gördüyü hır şey - əkilən ağac bağbanın, tikilən ev ustanın, çəkilən yol mühəndisin... ətrini aldığı romantikanın meyvələridir, elə deyilmi?! Yetmiş beş yaşında da bu romantikanı hiss edən adamın ən azı yüz iı yaşamağa niyə haqqı olmasın?!

80-ci illərin lap sonunda siyasi iqtisad müəllimimiz Zöhrab Eyvazovun Universitetdə - pilləkən meydançasında ayaqüstü söhbət zamanı mənə və bir neçə tələbə yoldaşıma dediklərini bəlkə özü unudub, ancaq mən yaddan çıxarmamışam. O demişdi: "Fənnimizin sosializm bölməsini oxumasanız da, qiymət yazacam, o, elm deyil, ideologiyadır, amma kapitalizm bölməsini oxumayan kim olur-olsun, məndən qiymət almayacaq".

Zöhrab müəllim kimi insanlar, bax, buna görə çox qiymətlidir: nəyi öyrənmək lazım olduğunu öyrədir. Şəxsən mənim Zöhrab Eyvazovdan o pilləkən meydançasında aldığım dərs iki semest keçdiyimiz siyasi iqtisad fənnindən heç də kiçik deyildi. Bizə öyrənməyi öyrətdiyinə görə şəxsən mən Müəllimimi çox sevirəm. Əqidəli Müəllim əsl Ustaddır. Zöhrab Eyvazov kimi.

Yazıçı-publisist, əməkdar jurnalist Bahəddin Həzi, bizimyol.info