Özbəklərin fətiri qardaş süfrəsinin ətiri

Ən çox iftar məclislərində istifadə olunur

Özbəkistanda Ramazan günlərində bizim fətir, özbəklərin “patır” adlandırdıqları xüsusi növ çörəyi daha çox bişirirlər. “Patır”ın xəmirini yağ və süd əlavə edərək yoğururlar və o dadına və ətrinə görə adi çörəklərdən xeyli seçilir. Ramazan günlərində bu çörəkdən dadmayan, demək olar ki, olmur.

“Patır” özbəklərin gündəlik həyatında mühüm rol oynayır. Bu çörəyin 50-yə yaxın növü var ki, onlar həm tərkibinə, həm bişirilmə qaydalarına, həm də ayrı-ayrı regionlara aid olduqlarına görə xeyli fərqlənirlər.

İnsanlar bayramlarda, toylarda və Ramazanda kərə və quyruq yağı ilə hazırlanan “patır”a daha çox üstünlük verirlər. Bu çörəyin müxtəlif növləri və hər birinin də, təbii ki, öz adı var: “navvay”, “kazan”, “qatlama”, “şırmay”, “abi”, “laçira”, “külçə” və s.

Tərkibində olan inqrediyentlərdən asılı olaraq soğanlı, ətli, qozlu, küncütlü patırlar olur. “Patır”ın ölkənin əsas regionlaru üzrə – Səmərqənd, Buxara, Kokand və Xarəzm məxsusi versiyaları da var.

Özbəkistanın bir çox şəhərlərində xüsusi çörək bazarları var. Orada ənənəvi olaraq odun, yaxud kömür peçlərində hazırlanan ən müxtəlif çörəkləri tapmaq olar. Daşkənd çörək bazarındakı Əziz Əkbərov adlı bir nəfər çörəkçi “Anadolu” müxbirinə deyib ki, o, bu peşə ilə uzun illərdir ki, məşğul olur və taleyindən çox razıdır. Əziz şirin özbək ləhcəsində deyib:

– Mənim qarşımda 50 növ çörək var. Hər bir çörəyin də öz alıcıları var. Müştərilər öz zövq və imkanlarına görə “patır” alırlar. Qiymətlər də münasibdir.

Əziz Əkbərovun sözlərinə görə, müqəddəs Ramazan günlərində “patır”a tələb xüsusilə çox artır. Bu dadlı çörəklər adamları həm də tez doyuzdurur.

Özbəklərin çoxu yaxın-uzaq xarici ölkələrə səfər edərkən, özləri ilə “patır” aparmağı unutmurlar. Axı bu ənənəvi özbək çörəyi bir neçə gün ərzində öz təravətini qoruyub saxlaya bilir.

Əziz Əkbərov həmçinin deyib ki, o, şəxsən Ramazanda, təxminən, gündə 1000 çörək satır. Bəzi müştərilər “patır”ı əvvəlcədən sifariş edirlər və pulunu da ödəyirlər.

Çörək bərəkətdir və halallığı sevir. Belə deyib atalar və şübhəsiz, haqlıdırlar!

Qeyd edək ki, Özbəkistanda çörəyi “nan” adlandırırlar. Evlərdə onu bir qayda olaraq qadınlar bişirirlər, iri böyük təndirlər quraşdırılan çörəkbişirmə sexlərində isə, adətən, kişilərin əməyindən bəhrələnirlər.

Yeri gəlmişkən, dili dilimizdən olan dost, qardaş Özbəkistanda çörəkbişirənləri “navvai” adlandırırlar. Təcrübəli “navvai”lər hələ sübhdən əvvəl işə başlayırlar və günəş üfüqdə görünənə qədər ilk çörəkləri hazır edirlər. Təzə çörəyin ətri isə ətrafa yayılaraq insanlara bolluq, rifah vəd edir.

Maraqlıdır ki, Özbəkistanda adlı-sanlı çörəkbişirmə ustaları var və onlar “öz patırlar”ının üzərinə fərqli naxışlar çəkirlər ki, alıcılar malı mala qatmasınlar. Təbii ki, daimi alıcılar tanış “navvai”lərin “imzalarını” dərhal tanıyırlar.

Bu məqamda qeyd etmək lazımdır ki. özbəklər üçün çörək təkcə zəruri ərzaq məhsulu deyil, həm də bu xalqın milli adət və ənənələrinin ayrılmaz bir hissəsidir.

Özbəklər ta qədim zamanlardan çörəyə böyük ehtiram bəsləyirlər. Onların hörmətli qonaqları qarşılama mərasimləri, təntənəli ailəvi məclisləri heç cür “patır”sız ötüşə bilməz.

Özbəkistanın regionları arasında “Səmərqənd patırı” xüsusilə məşhurdur. Deyilənlərə görə, bu çörəyin tərkibi daha bərk olduğu üçün onu hətta 1 aya qədər saxlamaq mümkündür.

Məşhur bir əfsanəyə görə, Əmir Teymurun nəvəsi Babur şah bir gün Moğol imperiyasına yola düşməli olur. Doğma Səmərqəndi tərk edərkən ən yaxşı çörək bişirənlərdən bir neçə nəfəri də özü ilə aparır. Amma məlum olur ki, bu adlı-sanlı ustaların bişirdiyi çörəklər belə yad diyarda “Səmərqənd patırı”nın dadını vermir.

Babur şah bunun səbəbini soruşanda ona deyirlər ki, dadlı patır üçün Səmərqəndin havası və suyu lazımdır. Bu hekayətin olub-olmadığını bu gün demək çətindir. Amma özbəklər bu rəvayətə çox inanırlar.

Bu yerdə unutmaq olmaz ki, Azərbaycan xalqı da hər zaman çörəyə, bərəkətə böyük diqqət və sayğı ilə yanaşıb. Hətta Ağdamda vaxtilə dünyada yeganə “çörək muzeyi” də açılmışdı.

Amma erməni vandalları işğal illərində Qarabağın bu gözəl şəhərini yerlə-yeksan etdikləri kimi, “çörək muzeyi”ni də büsbütün dağıtmışlar. Azərbaycan hökuməti isə həmin muzeyi yenidən bərpa etmək üçün vəsait ayırıb.

Sonda bildirək ki, qoy hər bir eldən, obadan hər zaman çörək ətri ətrafa yayılsın, barıt iyi yox! Allah heç bir xalqı çörəklə sınağa çəkməsin!

Məsaim ABDULLAYEV
XQ