Özəl pensiya fondları qocalığın təminatı, yoxsa yeni risklər?

Azərbaycanda pensiya sistemində mühüm yeniliklər gözlənilir. Milli Məclisin iclasında müzakirə olunan qanun layihəsinə görə, ölkədə özəl pensiya fondlarının yaradılması nəzərdə tutulur. Bu addım vətəndaşlara gələcəkdə pensiya təminatında alternativ mexanizmlər və daha geniş seçim imkanları təqdim edəcək.

Bəs özəl pensiya fondları barədə qanun nə zaman təsdiqlənə bilər? Bu qanunun vətəndaşlara hansı zəmanəti var? Uzunmüddətli perspektivdə təsiri nə olacaq?

Məsələ ilə bağlı Milli Məclisin Əmək və sosial siyasət komitəsinin sədri Musa Quliyev News24.az-a açıqlamasında bildirib ki, qanun layihəsi artıq hazırlanıb və hökumətdə razılaşdırma prosesi gedir.

“Yəqin ki, bu məsələ Milli Məclisin gələn il yaz sessiyasında müzakirəyə çıxarılacaq. Detalları barədə hələ geniş məlumat yoxdur, çünki hökumətdə müzakirələr davam edir. Özəl pensiya fondları vətəndaşların pensiya təminatında alternativ mexanizm rolunu oynayacaq və onlara ayrıca seçim imkanı verəcək”.

Komitə sədri əlavə edib ki, hazırda Azərbaycanda pensiya sistemi yalnız Dövlət Sosial Müdafiə Fondu (DSMF) vasitəsilə icra olunur. Burada vətəndaşların əməkhaqlarının 25 faizi icbari sosial sığorta şəklində fonda yönəldilir və bu proses könüllü deyil, məcburidir:

"Özəl pensiya fondları isə vətəndaşlara əlavə olaraq öz seçimlərinə uyğun yığım və təminat imkanı verəcək. Dünyanın bir çox ölkəsində özəl pensiya fondları uğurla fəaliyyət göstərir və insanların sosial təminatında mühüm rol oynayır. Bu fondların Azərbaycanda qurulması üçün ilkin mərhələdə dövlət dəstəyinin vacibliyi qaçılmazdır. Əks halda, yeni fondların formalaşması və vətəndaşların inam qazanması çətin ola bilər. Dövlətin iştirakı həm sistemin dayanıqlığını, həm də şəffaf idarəçiliyini təmin edəcək”.

Deputat hesab edir ki, bu islahat uzunmüddətli perspektivdə pensiya sistemində dayanıqlığı artıracaq, vətəndaşlara daha rahat gələcək təminatı yaradacaq və ölkədə maliyyə bazarının inkişafına da müsbət təsir göstərəcək.

Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin sədri Akif Nəsirli isə bildirib ki, Azərbaycanda özəl pensiya fondları haqqında qanun layihəsinin hazırlanması, əslində, ölkənin sosial müdafiə və maliyyə bazarının inkişafı baxımından əhəmiyyətli addımdır:

"Dövlət pensiyası kifayət etmədikdə vətəndaş özəl fond hesabına daha rahat qocalıq təminatı əldə edə bilər. Maaşın müəyyən hissəsini indidən yığmaq uzunmüddətli maliyyə savadlılığını artırır. Bank əmanətlərindən fərqli olaraq, pensiya fondlarının yatırımları uzunmüddətli və daha gəlirli ola bilər. Fondlar topladıqları vəsaiti milli iqtisadiyyata yönəldərək iqtisadi inkişafı sürətləndirir".

Ekspert, həmçinin  vurğulayıb ki, fondlar lazımi qaydada idarə olunmasa, gözlənilən gəlirləri təmin etməyə bilər: 

"Düzgün idarə olunmadıqda fondların iflası və ya gəlirlərin gözlənildiyi kimi olmaması mümkündür. Eyni zamanda insanlar uzunmüddətli yığım sisteminə inam göstərməyə bilərlər. Əgər qanun layihəsi beynəlxalq təcrübə nəzərə alınaraq, şəffaf nəzarət mexanizmləri ilə qəbul edilərsə, özəl pensiya fondları həm vətəndaşlara əlavə sosial təminat, həm də ölkə iqtisadiyyatına uzunmüddətli maliyyə resursu gətirə bilər".

Aqil Qarayev