“Özümü gizlədə bilirəm”: 38 yaşında autizm xəstəsi olduğunu öyrəndi

Dedikləri yalnız "qəribəsən" oldu

Autizm xəstəsi olan, lakin bunu çox sonralar fərq edən insanlar var. Yetkinlik illərində autizm olduğunu öyrənən Burçak Akdeniz də onlardan biridir. Burçak 38 yaşında  özünü yenidən kəşf edib. 

“Sherg.az” “Milliyet.com.tr”yə istinadən xəbər verir ki, Burçak Akdenizin “autizm” diaqnozunu Ankara Universiteti Tibb Fakültəsinin müəllimi, psixiatr professor Cem Atbaşoğlu izah edib. Professor Atbaşoğlu, “bəzən autizm özünü depressiya, narahatlıq və ya qısa müddətli psixoz kimi göstərə bilər. Onlar autizmi gizlədə bilirlər. Xüsusilə də məlumatların yayılmasında ciddi sürətlənmə olduğu üçün bu mövzuda çıxışları dinləyən və oxuyan insanlar “autizmdən şübhələnərək” bizimlə əlaqə saxlaya bilərlər”, deyib. Başqa sözlə desək, bir çox autizmli insan əvvəlcə tamamilə fərqli şübhələrlə qiymətləndirilə və diaqnoz qoyula bilər. Autizmli xüsusi şəxslərdən biri olan müəllim Burçak Akdenizin ilkin diaqnozu onun "bipolyar" olması idi. Akdeniz diaqnoz prosesini və otistik olduğunu bilmədən keçirdiyi 38 ili belə izah edib: "2007-ci ildə evləndim. Birisiylə eyni evdə yaşamağın çətinliyini gördükdə, psixiatra müraciət etdim. Diaqnozu uğursuz hesab etdim və mən mühitimdən asılı olmayaraq özümü, özümdən və ətrafımdan asılı olmayaraq özüm üçün düzəltdim. Lazım olduqda autizmi gizlədə bilirəm. Burçak Akdeniz, KEDİ (Qəbul, Bərabərlik, Daxil olma, Məşğulluq) Autizm Dərnəyi tərəfindən autizmli fərdlərin sosial həyatda dəstəklənməsi ilə bağlı həyata keçirilən maarifləndirmə işlərində də iştirak edir. Yetkinlik həyatının əhəmiyyətli bir hissəsini "otistik" olduğunu bilmədən keçirən insanlar, özlərini qəribə, fərqli, maraqlı və ya fərqli adlandıran bir çox insanın kənardan görə bilmədiyi çətinliklərlə qarşılaşırlar. Bunlardan biri də həyatları boyu bədbəxt olmalarına səbəb ola biləcək “səhv” qərarlar verməkdir. Özünü tam tanımayan və hiss etdiyi kimi başqaları tərəfindən “anlaşılmayan” autizmli insanlar uzun illər fərqli olmaq hissi ilə yaşamış və yorğun olmuş ola bilərlər. Autizm anadangəlmə “psixi pozuntu” hesab olunur. Autizmlə əqli gerilik kimi xəstəliklər müşayiət olunduqda, bütün autizmli insanlar tamamilə əlil kimi qəbul edilə bilər. Burçak Akdenizin sözlərinə görə, autizm bir maneə deyil.  Prof. Dr. Atbaşoğlu, bəzən zehni gerilik, bəzən də üstün zəka ilə özünü göstərən autizm vakalarında diqqətdən kənarda qalan detalı belə izah edib: “Autizmdə insan müəyyən bir sahədə orta səviyyədən yuxarı ola bilər, hətta ilk anda fərqinə varmaya da bilər. Bunun vacib sayılacağı heç ağlınıza gəlmir. Autizm diaqnozu qoyulduqdan və vaxtında məlumat verildikdən sonra insan istedadlı olduğu sahələrdə inkişaf edə bilər. Orta hesabla, uşaqlıqda diaqnoz qoyulan autizmdə əqli gerilik çox rast gəlinir. Zəkada orta səviyyədən yuxarı olmaq autizmə xas deyil. Autizmdə daha çox yayılmış xüsusiyyət, bəzi idrak qabiliyyətlərinin orta səviyyədən yuxarı, digərlərinin isə orta səviyyədən aşağı olmasıdır. O, riyaziyyatda yaxşı ola bilər, çünki o, sözləri deyil, rəqəmləri yaxşı bilir. Bunun əksi də olur. Nitqdə çətinlik yalnız kifayət qədər intellektə malik insanlarda sosial qarşılıqlı əlaqədə baş verir. Yəni yaxşı bildiyi mövzuda səlis danışa bilir, şifahi bacarıqlarını nümayiş etdirə bilir. Bu insanlar həm də professor və ya alim ola bilər. Əslində, qabaqcıl şifahi bacarıqları olan bəzi otistik fərdlər hətta gözəl romanlar yazan yazıçı ola bilərlər. Bununla belə, bu insanlar cəmiyyətdə “qəribə” kimi görünə bilər”. “Dünya mənim üçün nəhəng bir stadiondur. Topun haradan və hansı intensivliklə gələcəyini proqnozlaşdıra bilmirəm. Bu, mənim üçün çətin bir vəziyyətdir" deyən Burçak Akdeniz, autizmli insanların tez-tez qarşılaşdıqları çətinliklərdən birini də izah edib. Autizm diaqnozu qoyulmuş insanlar üçün "dışlanma" demək olar ki, qaçılmaz idi. Bununla belə, Corc Oruell “Heyvanlar ferması” kitabında “Bütün heyvanlar bərabərdir, lakin bəzi heyvanlar daha bərabərdir” demiş Akdeniz, autizmli insanların da həyatla məşğul olması lazım olduğunu ifadə edərək, onlar üçün ən vacib məsələlərdən birinə, yəni “məşğulluğa” diqqət çəkib. Bəzi gənclərimiz cəmiyyətə inteqrasiya edə bilmirlər. Cem Atbaşoğlu "əlillik" mövzusuna toxunaraq, autizmli şəxslərin təcrid olunması ilə bağlı mühüm məqamlara da toxunub. "Son zamanlar yüksək funksiyalı autizmli insanlar ayrı-seçkilik hissləri və özlərini aid hiss etmədikləri üçün haqlı olaraq özlərinə əsaslanan "neyromüxtəliflik" anlayışının mənimsənilməsini tələb etməyə başlayıblar. Bütün simptomları aradan qaldırmaqdansa, bizə xüsusi ehtiyacı olan bir insan kimi davransalar, daha yaxşı olardı". Autizm spektrində olan bir çox uşaq nəinki xüsusi ehtiyacları üçün müdaxilələr almağa layiqdirlər, lakin bunu edə bilmirlər, həm də istənməyən və məktəblərdə cahil müdaxilələrə məruz qalırlar. Autizmli uşaqları necə böyütmək və təmin etmək lazım olduğunu başa düşməkdə böyük boşluqlar var”.