Paşinyan qələbə, yoxsa mündat qazandı? ANALİZ

Qələbə konstitusiya dəyişikliyində təkrarlanacaqmı?

Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyanın hakim Vətəndaş Müqaviləsi Partiyası, bütün 2005 seçki məntəqəsindən ilkin məlumatlara görə, səslərin 49,81%-ni toplayıb. Bu, Mərkəzi Seçki Komissiyasının onlayn tablosuna görədir. Paşinyan partiyası həmçinin ölkə kabinetini formalaşdırmaq üçün müstəsna hüquq qazanıb, çünki qanuna görə, ən çox səs toplayan partiyaya ölkədəki milli azlıqlar da yer verir. Biznesmen Samvel Karapetyanın "Güclü Ermənistan" bloku 23,29%, keçmiş prezident Robert Köçəryanın "Ermənistan" bloku isə 9,94% səs toplayıb. Biznesmen Qagik Çarukyanın "Çiçəklənən Ermənistan" partiyası isə 4% səs toplayıb və Ermənistan parlamentinə də daxil olub. Seçkilərdə iştirak 58,97% olub.

Ermənistan da keçirilən parlament seçkilərinin nəticələri ümumilikdə sürpriz sayıla bilməz, amma bəzi detallar gözləniləndən fərqli oldu. Seçkilərdə Baş nazir Nikol Paşinyan rəhbərlik etdiyi Mülki Müqavilə Partiyası təxminən 49,8% səs toplayaraq birinci oldu və hakimiyyətini qorudu. Əsas müxalif qüvvə olan Güclü Ermənistan isə təxminən 23% səs aldı. Qiymətləndirməyə gəlincə, nəticənin gözlənilən tərəflərinə diqqət etmək lazımdır. Seçkiyə qədərki sorğuların əksəriyyəti Paşinyanın partiyasını birinci göstərirdi. 2023-cü ildə Qarabağın tam itirilməsinə görə ona ciddi tənqidlər olsa da, müxalifətin parçalanmış vəziyyətdə olması hakim partiyanın üstünlüyünü qoruyub saxladı.

Ermənistan cəmiyyətinin bir hissəsi Paşinyanın Azərbaycan və Türkiyə ilə normallaşma siyasətini riskli saysa da, digər hissəsi bunu müharibədən çıxış yolu kimi görür. Bu da onun əsas seçici bazasını qorudu. Paşinyan qalib gəlsə də, əvvəlki seçkilərlə müqayisədə dəstəyi azaldı və konstitusiya dəyişiklikləri üçün lazım olan çox böyük çoxluğu əldə edə bilmədi. Rusiyaya yaxın müxalif qüvvələrin ümumi nəticəsi kifayət qədər yüksək oldu. Bu, Ermənistan cəmiyyətində Qərbə inteqrasiya kursu ilə bağlı yekdil mövqenin olmadığını göstərir.

Siyasi baxımdan seçkinin əsas mesajı budur: Ermənistan seçicisi Paşinyanı tam rədd etmədi, amma ona əvvəlki qədər güclü mandat da vermədi. Yəni seçici bir tərəfdən kursun davam etməsini istəyir, digər tərəfdən hakimiyyət üzərində daha çox nəzarət və balans görmək istəyir. Azərbaycan baxımından isə ən mühüm nəticə odur ki, Paşinyan hökuməti fəaliyyətini davam etdirəcək və sülh sazişi üzrə danışıqların davam etməsi ehtimalı yüksəkdir. Lakin parlamentdəki daha güclü müxalifət onun manevr imkanlarını müəyyən qədər məhdudlaşdıra bilər.

Ermənistanda xüsusi seçki əməliyyatı

Baş nazir Nikol Paşinyan Ermənistanda keçirilən parlament seçkilərini ölkə üçün taleyüklü hesab edir. O, müxalifətin qələbəsinin cəmi bir neçə ay ərzində Azərbaycanla müharibəyə səbəb ola biləcəyinə əmin idi. Sorğular ölkə əhalisinin yalnız üçdə birinin "Vətəndaş Müqaviləsi" partiyasını dəstəklədiyini göstərdiyindən, hakimiyyət seçkilərə xüsusi hərbi əməliyyat kimi yanaşmaq qərarına gəldi. Müxalifət də Paşinyanın hücumlarına qarşılıq verməkdən çəkinmədi. Xüsusilə, rusiyapərəstlərin özlərini sərbəst aparmaları diqqətdən yayınmadı.

İrəvanda hər şeyin yaxşı olmadığı artıq hava limanında aydın oldu. Rusiyadan gələn erməni əsilli sərnişinlərin hava limanından çıxarkən hərbi polis əməkdaşları tərəfindən fərq qoyulmadan 25 günlük hərbi təlimlərə göndərməsi hakimiyyətin hazırlığını büruzə verdi. Bundan əlavə, hökumətyönlü media iddia edir ki, hökumət çağırış yaşında olan ermənilərin seçkilərdə iştirakdan sonra ölkəni tərk etməsinə icazə verməyəcək. Bunun əvəzinə, onlar bir il yarım müddətinə orduya göndəriləcəklər.

"Mən Köçəryana səs verəcəyəm. Paşinyan türk agentidir", - deyə yerli sakin Arayik iddia edir. "2018-ci ildən bəri onun xain olduğunu və yalnız Qarabağı təslim etmək və Rusiyanı Ermənistandan çıxarmaq üçün gücə ehtiyacı olduğunu bilirəm. Görəcəksiniz ki, əgər o, yenidən qalib gələrsə, Gümrüdəki Rusiya hərbi bazası növbəti beş il ərzində ləğv ediləcək. Bu düşmənə yalnız sektantlar və "Şarikovlar" səs verərdilər! Əgər Azərbaycanlılar torpaqlarının hər santimetri üçün ölməyə hazırdırlarsa, onda hamısını Aİ-yə vizasız girişlə dəyişdirmək istəyirlər. Daha axmaqlar Avropaya turist vizası ilə gələ, orada iş tapa və sonda statuslarını leqallaşdıra biləcəklərini düşünürlər. Daha varlılar isə sadəcə Parisdə selfi çəkmək istəyirlər. Və Ermənistanın azərbaycanlılar tərəfindən ələ keçirilməsinin onlara heç bir əhəmiyyəti yoxdur."

Politoloq Qrant Mikaelyan bu cür çıxışların qeyri-adi bir şey olmadığına deyib. "Qarabağ müharibəsindən sonra Paşinyanın tərəfdarları ilə əleyhdarları arasında aşılmaz bir divar yaranıb. Onlar bir-birindən nifrət edirlər və zaman keçdikcə bu hiss daha da güclənir. Məsələn, baş nazirin tərəfdarı həyatda müəyyən çətinliklərdən əziyyət çəkirsə, müxalifət lideri ona heç vaxt kömək etməyəcək, çünki o, onların siyasi fikir ayrılıqlarını xatırlayacaq. Və bu, əksinə eyni şəkildə işləyəcək. "Ermənistan əslində soyuq vətəndaş müharibəsinin ortasındadır", - deyə Mikaelyan vurğulayıb. O, həmçinin hesab edir ki, Paşinyanın Vətəndaş Müqaviləsi partiyasının səslərin təxminən yarısını almaq ehtimalı böyük idi.

Bu arada, Paşinyanı vətənpərvərlik ritorikasının olmamasında günahlandırmaq olduqca çətindir. Əslində, onun demək olar ki, hər dediyi vətən sevgisi və millətçilik ətrafında fırlanır. Onun seçki kampaniyasındakı çıxışlarının böyük əksəriyyəti xalq düşmənlərinə (onunla razılaşmayan hər kəsə) qarşı mübarizəyə və dənizdən dənizə deyil, mövcud vəziyyətində kiçik Ermənistanın qurulmasına həsr olunub. 5 iyunda on minlərlə insanın qatıldığı Mülki Müqavilənin son kampaniya mitinqi də istisna deyildi.

Əlbəttə ki, bəzilərinə baxanda, onlara mitinqə qatılmaq tapşırıldığı və ya hətta məcbur edildiyi qənaətinə gəlmək olardı. Onlar ayrı-ayrı qruplarda dayanırdılar, natiqlərə zəif reaksiya verirdilər və ümumiyyətlə, iclasın bitməsini gözləyirdilər. Lakin hakim partiyanın seçki kampaniyasının kulminasiya mərhələsində iştirak etməkdən məmnun olanlar da var idi. Onlar uşaqlarını gətirdilər, sinələrində qürurla Ermənistan nişanları taxdılar, həvəslə "Nikol-varçapet" ("Nikol Baş nazirdir") şüarları səsləndirdilər və hətta kürsüdən danışan Mülki Müqavilə funksionerlərinin cümlələrini bitirdilər.

Bu arada, seçkilər ərəfəsində bir neçə yüz müxalifət fəalı səs almaq ittihamı ilə həbs edilib. Hakim partiyanın əleyhdarları da daim telefon danışıqlarının dinlənilməsindən və bəzən hətta qanunu pozmağa təhrik edilməsindən şikayətlənirlər. "Tərəfdarlarımız hazırda həbs olunur, bu gün çoxları həbs olunub, dünən isə 100-dən çox insan həbs olunub. Amma bu, ciddi bir şey deyil", - deyə Samvel Karapetyan öz seçki məntəqəsində bildirib. O, ev dustaqlığında olduğu üçün ora polis müşayiəti ilə gəlib.

Seçkilərin özü nisbətən sakit keçib. Seçki məntəqələrində hər şey peşəkarcasına təşkil olunmuşdu. Yerli media seçki prosesini pozmaq cəhdləri barədə məlumat verib, lakin bu, daha çox davam edən təşviqatın bir hissəsi kimi görünürdü.

Nikol Azərbaycandan danışdı

“Ermənistan yaxın gələcəkdə Azərbaycanla sülh müqaviləsini institutlaşdırmaq niyyətindədir”. Baş nazir Nikol Paşinyan bunu 8 iyunda Parlamentin Dövlət və Hüquq Məsələləri Daimi Komitəsinin iclasında Korrupsiyanın Qarşısının Alınması üzrə Komissiyanın 2025-ci il fəaliyyət hesabatının müzakirəsi zamanı bildirib. "Biz bu istiqamətdə işləyəcəyik", - deyə baş nazir bildirib. Paşinyan qeyd edib ki, TRIPP-nin ratifikasiya prosesinə tezliklə başlamaq lazımdır. "Ermənistan dünyanın qovşağına çevrildiyi üçün bunun həqiqətən transformativ bir layihə olduğunu təsdiqləmək vacibdir", - deyə hökumət başçısı vurğulayıb.

V.VƏLİLİ