Paytaxtdakı tıxaclar iqtisadiyyata necə təsir edir?

Bakıda son illər nəqliyyat sıxlığı şəhər sakinlərinin gündəlik həyatında əsas problemlərdən birinə çevrilib. Xüsusilə səhər və axşam saatlarında avtomobillərin yollarda uzun müddət qalması insanların işə və digər ünvanlara vaxtında çatmasına mane olur. 

Tıxaclar yalnız vaxt itkisinə və sürücülərin əlavə yanacaq xərclərinə səbəb olmur, eyni zamanda biznes fəaliyyətinə, əmək məhsuldarlığına və ölkə iqtisadiyyatına da təsir göstərir. 

Mövzu ilə bağlı AZXEBER.COM-a danışan Liberal İqtisadçılar Mərkəzinin rəhbəri, iqtisadçı ekspert Akif Nəsirli bildirib ki, Bakıda tıxaclar ölkə iqtisadiyyatına birbaşa və dolayı zərər vuran amillərdən biridir: 

"Bakıda tıxaclar təkcə nəqliyyat problemi deyil, həm də ölkə iqtisadiyyatına birbaşa və dolayı zərər vuran amillərdən biridir. İlk növbədə, vaxt itkisi yaranır. İnsanların işə, görüşlərə və istehsal proseslərinə çatması üçün daha çox vaxt sərf etməsi əmək məhsuldarlığını aşağı salır. İşçi gün ərzində eyni vaxtda daha az iş görə bilir, sahibkarlar isə əmək vaxtından səmərəli istifadə etmək imkanını itirirlər. Bu, ayrı-ayrı müəssisələrin fəaliyyətinə təsir etməklə yanaşı, ümumi iqtisadi səmərəliliyi də zəiflədir”. 

İqtisadçı yanacaq və nəqliyyat xərclərinin artmasının da tıxacların iqtisadi nəticələrindən biri olduğunu vurğulayıb: 

"Tıxacda avtomobillər daha çox yanacaq sərf edir, tez-tez dayanıb hərəkət etmək mühərrik və digər hissələrin aşınmasını sürətləndirir. Şirkətlər üçün bu, əlavə əməliyyat xərcləri deməkdir. Xüsusilə yükdaşıma, taksi, kuryer və ərzaq təchizatı sahələrində nəqliyyatın ləngiməsi xidmətlərin maya dəyərini artıra bilər. Daşınma xərclərinin yüksəlməsi isə müəyyən hallarda məhsul və xidmətlərin qiymətinə də təsir göstərir”. 

Akif Nəsirlinin sözlərinə görə, tıxacların yaratdığı iqtisadi itkilər yalnız əlavə yanacaq sərfiyyatı və vaxt itkisi ilə məhdudlaşmır: 

"Vaxtında çatdırılmayan məhsullar, gecikən xidmətlər, işgüzar görüşlərə sərf olunan əlavə vaxt və nəqliyyat vasitələrinin boş dayanması iqtisadiyyatda görünməyən itkilər yaradır. Təcili yardım və digər operativ xidmətlərin hərəkətinin çətinləşməsi də sosial və iqtisadi riskləri artırır. Bundan başqa, avtomobillərin hərəkəti zamanı yanacaq sərfiyyatının və zərərli tullantıların artması ətraf mühitə, dolayısı ilə əhalinin sağlamlığına və səhiyyə xərclərinə mənfi təsir göstərə bilər”. 

Ekspert Bakıda tıxacların yaranmasının əsas səbəblərinə də toxunub: 

"Bakıda tıxacların yaranmasının səbəbləri arasında avtomobillərin sayının artması, iş və təhsil müəssisələrinin, eləcə də müxtəlif xidmətlərin müəyyən ərazilərdə cəmləşməsi, ictimai nəqliyyatın əlçatanlığı və rahatlığı ilə bağlı problemlər, parklanma çətinlikləri və yol infrastrukturunun yükü mühüm yer tutur. Əgər şəhərdə yaşayan və işləyən insanların böyük hissəsi eyni saatlarda eyni istiqamətlərdə hərəkət edirsə, yol şəbəkəsinin imkanları tez bir zamanda tükənir”. 

Akif Nəsirli hesab edir ki, tıxacların aradan qaldırılması üçün yalnız yeni yolların və yol ötürücülərinin tikilməsi kifayət deyil: 

"İctimai nəqliyyatın sürəti, rahatlığı və etibarlılığı artırılmalı, avtobuslar üçün ayrılmış zolaqlar genişləndirilməli, metro və avtobus marşrutları arasında əlaqə yaxşılaşdırılmalı, şəhərətrafı ərazilərdən gələn sərnişinlər üçün rahat nəqliyyat imkanları yaradılmalıdır. Eyni zamanda, parklanma siyasəti təkmilləşdirilməli, iş saatlarının çevik təşkili və məsafədən işləmək imkanları genişləndirilməlidir”.

İqtisadçı tıxacların ölkə iqtisadiyyatına vurduğu zərərin dəqiq müəyyənləşdirilməsi üçün ayrıca qiymətləndirməyə ehtiyac olduğunu bildirib:

"Əsas məsələ tıxacların iqtisadi zərərini yalnız sürücülərin itirdiyi vaxtla ölçməməkdir. Burada əmək məhsuldarlığının azalması, yanacaq israfı, biznes xərclərinin artması və şəhərin ekoloji yükünün ağırlaşması kimi amillər də nəzərə alınmalıdır. Bakıda tıxacların iqtisadi zərərinin dəqiq məbləğini müəyyənləşdirmək üçün gündəlik vaxt itkisi, nəqliyyat axını, yanacaq sərfiyyatı və bizneslərin əlavə xərcləri barədə aktual məlumatlar əsasında ayrıca iqtisadi qiymətləndirmə aparılmalıdır”. 

Fəridə Əsədzadə