Peşə təhsili işsizliyin azaldılmasına mühüm töhfə verəcək

Azərbaycanda peşə təhsilinin inkişafı hələ də strateji bir çağırış olaraq qalır, baxmayaraq ki, son illərdə bu istiqamətdə əhəmiyyətli addımlar atılıb. 

Bu barədə təhsil eksperti Kamran Əsədov Missiya.Az-a danışıb.

"Statistik rəqəmlərə görə, 2023/2024-cü tədris ilində peşə məktəblərində təhsil alanların sayı 25 min nəfərə yaxın olub, amma ali təhsil müəssisələrinə qəbul üçün müraciət edənlərin sayı 100 min nəfəri ötüb. Bu fakt onu sübut edir ki, gənclər və valideynlər arasında hələ də ali təhsil sosial status və gələcək təminat baxımından üstün görülür. Bunun əsas səbəbləri arasında peşə təhsili ilə bağlı formalaşmış stereotiplər, bəzi müəssisələrin infrastruktur və proqram baxımından zəifliyi, eləcə də əmək bazarında ali təhsillilərə üstünlük verilməsi dayanır. Azərbaycan Respublikasının Təhsil Qanununun 5-ci maddəsində “təhsilin iqtisadiyyatın inkişafı və əmək bazarının tələbləri ilə uzlaşdırılması” əsas prinsip kimi göstərilir. Bu baxımdan, peşə təhsilinin gücləndirilməsi qanunvericilikdə təsbit olunmuş dövlət öhdəliyidir".

Ekspertin sözlərinə görə, müsbət tərəf ondan ibarətdir ki, Elm və Təhsil Nazirliyi son illərdə peşə təhsilini prioritet istiqamət elan edib, yeni kurikulumlar hazırlayır, modul əsaslı sistemə keçid edib və beynəlxalq tərəfdaşlarla əməkdaşlığı genişləndirir. Məsələn, Almaniya ilə birgə ikili təhsil modelinin tətbiqi artıq bəzi peşə məktəblərində həyata keçirilir. Bu model şagirdlərin həm məktəbdə, həm də real istehsalat müəssisələrində təcrübə qazanmasına imkan yaradır. Dünya təcrübəsi göstərir ki, Almaniya, İsveçrə və Avstriya kimi ölkələrdə peşə təhsilinin gücü məhz bu ikili sistem üzərində qurulub və məzunların 70-80%-i birbaşa işlə təmin olunur. Azərbaycanda da bu yanaşmanın tətbiqi peşə təhsilinin real əmək bazarına cavab verməsini sürətləndirə bilər.

"Mənfi tərəf isə ondan ibarətdir ki, bütün peşə məktəblərində keyfiyyət eyni səviyyədə deyil. Bir çox müəssisədə avadanlıq köhnədir, laboratoriyalar zəifdir, bəzi müəllimlərin praktiki təcrübəsi məhduddur. Nəticədə işəgötürənlərin gözləntiləri ilə məzunların bacarıqları arasında boşluq yaranır. Azərbaycan Sahibkarlar Konfederasiyasının sorğularına görə, işəgötürənlərin 40%-i peşə təhsilli gənclərin müasir texnologiyalarla işləməkdə çətinlik çəkdiyini bildirir. Bu da əmək bazarının tələbi ilə təhsil sisteminin imkanları arasında fərqin hələ də tam aradan qalxmadığını göstərir. Gənclərin iş tapmaqda üzləşdiyi çətinliklər sırasında iş yerlərində peşə təhsilli kadrların sosial təminatının zəifliyi, maaşların aşağı olması və qeyri-rəsmi məşğulluğun geniş yayılması dayanır. Bununla belə, dövlət dəstək mexanizmləri formalaşdırılır. Məsələn, gənclərin istehsalat təcrübəsinə yönləndirilməsi, startap təşəbbüslərinə qrant və kreditlərin ayrılması, “Yaşıl enerji”, “İKT və robot texnologiyaları” üzrə yeni ixtisasların açılması müsbət addımlardır. Bu, həm gənclərin müasir peşələrə yönləndirilməsinə, həm də ölkənin strateji inkişaf istiqamətlərinə cavab verməsinə imkan yaradır".

Kamran Əsədov qeyd edib ki, dünya təcrübəsi ilə müqayisədə Finlandiya və İsveçdə peşə təhsili rəqəmsal bacarıqlarla gücləndirilib, şagirdlər proqramlaşdırma, süni intellekt və yaşıl texnologiyalar üzrə praktik biliklər qazanır. Azərbaycanda da bu istiqamətdə irəliləyiş var, amma regionlarda imkanların bərabər paylanmaması risk doğurur. Paytaxt və iri şəhərlərdə yeni ixtisaslar tətbiq olunarkən kənd və rayon məktəbləri hələ də ənənəvi ixtisaslarla məhdudlaşır. Bu, sosial bərabərliyin təmin olunması üçün daha balanslı siyasətin vacibliyini göstərir.

"Dəyişikliklər həyata keçirildikcə, peşə təhsili gənclərin yalnız ənənəvi peşələrə deyil, həm də gələcəyin ixtisaslarına hazırlanmasına xidmət edəcək. Bu, həm işsizliyin azaldılmasına, həm də iqtisadiyyatın davamlı inkişafına mühüm töhfə verəcək. Elm və Təhsil Nazirliyinin peşə təhsilinə verdiyi önəm və bu sahədə gördüyü işlər təqdirəlayiqdir. Nazirliyin son illərdə qəbul etdiyi dövlət proqramları və beynəlxalq əməkdaşlıqlar bu istiqamətdə əsaslı dönüşün başlanğıcıdır. Əgər bu siyasət davamlı şəkildə həyata keçirilsə, yaxın illərdə peşə təhsili cəmiyyətin gözləntilərində ali təhsillə rəqabət edə biləcək səviyyəyə qalxacaq və əmək bazarının real ehtiyaclarını daha dolğun ödəyəcək".

İlahə Qənbərli
Missiya.Az