Pezeşkianın tarixi Bakı səfərinin şifrələri Nələr yaşanır?

Gözlənildiyi kimi, İran Prezidenti Məsud Pezeşkian Azərbaycana səfər etdi. Səfər istər təsadüf etdiyi vaxt, istərsə də Azərbaycan-İran münasibətlərinin mövcud vəziyyəti baxımından diqqət çəkir.

İran Prezidentinin Azərbaycana səfəri təkcə ikitərəfli münasibətlərin yaxşılaşdırılması deyil, həm də yeni geosiyasi reallıqlar kontekstində xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu baxımdan səfəri sadəcə protokol səfəri kimi qiymətləndirmək yanlış olardı.

Azərbaycan uzun illərdir ki, qonşu dövlətlərlə münasibətlərin inkişafını xarici siyasətinin prioritet istiqamətlərindən biri kimi müəyyən edib. Türkiyə və Rusiya ilə müttəfiqlik münasibətləri, Gürcüstanla strateji tərəfdaşlıq xətti və indi İranla münasibətlərin daha dərin səviyyəyə çatdırılması bu siyasətin məntiqi davamıdır.

Son zamanlar Azərbaycanla İran arasında diplomatik təmaslar daha sağlam və qarşılıqlı etimada əsaslanan yeni səhifənin açılmasına şərait yaradıb. Prinsipcə rəsmi Bakı Tehranla münasibətlərin normallaşmasında maraqlıdır. Azərbaycan hər zaman qarşılıqlı hörmət, daxili işlərə qarışmamaq və dinc yanaşı yaşama prinsiplərinə söykənib. Məhz bu prinsipial mövqe sayəsində ölkəmiz fərqli siyasi sistemlərə malik qonşularla sağlam münasibətlər qura bilib.

Azərbaycanın, şəxsən Prezident İlham Əliyevin təşəbbüsü ilə formalaşdırılmış 3+3 regional əməkdaşlıq formatı və bu çərçivədə İranın da fəal iştirak etməsi Bakı ilə Tehran arasında etimadın artmasına imkan yaradan əsas amillərdən olub. Bundan əlavə, Azərbaycan–İran–Türkiyə və Azərbaycan–İran–Rusiya üçtərəfli əməkdaşlıq mexanizmləri də bu yaxınlaşmanın vacib sütunlarıdır. Bu formatların təşəbbüskarı kimi çıxış edən Prezident İlham Əliyev regionda sabitliyin qorunması və qarşılıqlı faydaya əsaslanan əməkdaşlığın möhkəmlənməsi üçün real addımlar atır.

Regionun iqtisadi inteqrasiyası kontekstində Azərbaycanın nəqliyyat və tranzit imkanlarının genişlənməsi, xüsusilə Şimal-Cənub dəhlizində aparılan işlər, Rəşt-Astara dəmiryolunun tikintisi və Araz çayı üzərindən keçəcək Kəlalə–Ağbənd yolunun inşası, İranla əlaqələrin iqtisadi baza üzərində inkişaf etdiyini göstərir. Bu yeni marşrut həm Qara dənizlə Fars körfəzini birləşdirəcək, həm də bölgədə geoiqtisadi əməkdaşlığın dərinləşməsinə xidmət edəcək.

Energetika sahəsində də əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi gündəmdədir. Azərbaycanın bərpaolunan enerji üzrə artan potensialı və enerji ixracında alternativ marşrutlara çıxış imkanları İran üçün də əməkdaşlıq baxımından cəlbedicidir. İran, Azərbaycan və Rusiya arasında regional enerji mübadiləsi bazasının formalaşdırılması perspektivi də bu istiqamətdə yeni imkanlar yaradır.

Bütün bu məqamların fonunda diqqətçəkən əsas məsələ ondan ibarətdir ki, Azərbaycanla İran arasında münasibətlərin inkişafına üçüncü tərəflərin müdaxilə cəhdlərinə qarşı açıq mesaj verilir. Rəsmi Bakı bu məsələdə də öz prinsipial mövqeyini qoruyur – mehriban qonşuluq siyasəti yalnız ikitərəfli siyasi iradə ilə formalaşır, xarici təzyiq və manipulyasiya ilə deyil.

Azərbaycan bu gün regionda sabitlik, əməkdaşlıq və iqtisadi inteqrasiyanı təşviq edən əsas aktorlardan biridir. İranla münasibətlərin yeni mərhələyə qədəm qoyması isə bu siyasətin uğurlu davamıdır.

İran Prezidenti Məsud Pezeşkianın ölkəmizə səfəri və Prezident İlham Əliyevlə apardığı danışıqlar konkret əməkdaşlığa və qarşılıqlı maraqlara əsaslanan gələcəyin planlaşdırılmasıdır.

Turan Rzayev
Globalinfo.az-ın siyasət yazarı