Plastik butulkalardakı sularda TƏHLÜKƏ aşkarlandı

Alimlər şüşə butulkalarda satılan suyun müntəzəm istifadəsi ilə bağlı narahatlıq doğuran yeni araşdırma açıqlayıblar. Tədqiqat nəticələrinə görə, butulkadakı su insan orqanizminə əhəmiyyətli miqdarda mikroplastik hissəciklərin daxil olmasına səbəb ola bilər.

Lent.az xəbər verir ki, barədə earth.com nəşri məlumat yayıb.

Araşdırmanın müəllifi Sara Sacedidir. O, plastik hissəciklərin insan sağlamlığına təsiri ilə bağlı 140-dan çox elmi işi təhlil edərək bu nəticəyə gəlib.

Sacedinin sözlərinə görə, tədqiqat ideyası Tayland yaxınlığındakı Phi-Phi adalarına etdiyi səfərdən sonra yaranıb. O, Andaman dənizinin mənzərəsini seyr edərkən sahildə çoxlu plastik tullantılar, xüsusilə də su butulkaları gördüyünü və bunun plastik istehlakının miqyası barədə düşünməsinə səbəb olduğunu bildirib. Bu təcrübədən sonra o, doktorantura təhsilini davam etdirmək üçün Konkordiya Universitetinə qayıdıb.

Araşdırmanın nəticələrinə görə, insanlar hər il təxminən 39 mindən 52 minədək mikroplastik hissəcik udurlar. Alimlərin hesablamalarına əsasən, müntəzəm olaraq butulkalanmış su içən insanlarda bu rəqəm əlavə olaraq təxminən 90 min hissəcik də arta bilər.

Mikroplastik hissəciklər çox kiçik ölçüyə malikdir və bəzən millimetrin min hissəsi qədər olur. Nanoplastik hissəciklər isə bundan da kiçikdir.

Mütəxəssislər qeyd edirlər ki, plastik butulkalar istehsal, saxlanma və ya qızdırılma zamanı bu hissəcikləri suya buraxa bilər. Məsələn, su butulkası isti avtomobildə saxlanıldıqda bu proses daha da sürətlənir. Digər qida məhsullarında mikroplastiklər qida zənciri vasitəsilə orqanizmə daxil olduğu halda, butulkalanmış su bu hissəcikləri birbaşa içmə zamanı insan bədəninə ötürə bilər.

Ən kiçik plastik hissəciklər isə insan orqanizminin bioloji baryerlərini keçə bilir. Bəzi hallarda onlar qana düşə və ya müxtəlif orqanlarda toplana bilər. Tədqiqatlar mikroplastiklərin xroniki iltihab, hormonal pozğunluqlar, oksidativ stress, nevroloji problemlər və onkoloji xəstəliklərlə əlaqəli ola biləcəyini göstərir. Nanoplastik hissəciklərin isə hüceyrələrə daxil olaraq DNT və zülallarla qarşılıqlı təsirə girə biləcəyi qeyd olunur.

Bundan əlavə, plastik butulkaların tərkibində olan bəzi kimyəvi maddələr də suya keçə bilər. Xüsusilə bisfenollar və ftalatlar qızdırılma və ya qabın təkrar istifadəsi zamanı ayrılaraq suya qarışa bilər. Bu maddələrin hormonal sistemə və immunitetə təsir etdiyi, bəzilərinin isə xərçəng riskinin artması ilə əlaqələndirildiyi bildirilir.

Alimlər problemin real miqyasını qiymətləndirməyin çətin olduğunu da vurğulayırlar. Bunun səbəbi müxtəlif tədqiqat metodlarının fərqli məhdudiyyətlərə malik olmasıdır. Bəzi cihazlar çox kiçik hissəcikləri aşkarlaya bilsə də, onların kimyəvi tərkibini müəyyən edə bilmir. Digərləri isə əksinə, tərkibi müəyyən etsə də, ən kiçik hissəcikləri aşkar etməkdə çətinlik çəkir. Hər iki funksiyanı birləşdirən ən müasir texnologiyalar isə çox bahalı olduğundan nadir hallarda istifadə olunur. Bu səbəbdən nanoplastiklərin təsir səviyyəsinin əslində daha yüksək ola biləcəyi istisna edilmir.

Bir çox ölkədə birdəfəlik plastik məhsullara məhdudiyyətlər tətbiq olunsa da, butulkalanmış su çox vaxt bu qaydaların diqqət mərkəzində olmur. Sara Sacedinin fikrincə, belə su yalnız fövqəladə vəziyyətlərdə istifadə üçün uyğun ola bilər, lakin gündəlik istifadə üçün tövsiyə edilmir.

Tədqiqatçılar alternativ həll yollarına da diqqət çəkirlər. Onların sözlərinə görə, təkrar istifadə olunan su qablarından istifadə və ictimai su doldurma məntəqələrinin inkişafı plastik çirklənməsinin qarşısını almağa kömək edə bilər.