Politoloqdan Zelenskinin Ermənistan bəyanatına ŞƏRH

Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski Ukraynanın təkcə öz müstəqilliyi deyil, postsovet ölkələrinin, o cümlədən Ermənistanın müstəqilliyi uğrunda da mübarizə apardığını bildirib.

Maraqlıdır, bu bəyanat həqiqətən "azadlıq və müstəqillik" mesajıdır, yoxsa Ermənistanı Qərbin geosiyasi orbitinə daha da yaxınlaşdırmağa hesablanmış siyasi çağırışdır? Belə açıqlamalar İrəvanın xarici siyasət kursuna və regiondakı geosiyasi balanslara necə təsir göstərə bilər?

Mövzu ilə bağlı Moderator.az-a politoloq Anar İsayev açıqlama verib. 

Politoloq qeyd edib ki, Zelenskinin "Ukrayna təkcə öz müstəqilliyi deyil, həm də postsovet ölkələrinin, o cümlədən Ermənistanın müstəqilliyi uğrunda mübarizə aparır" bəyanatı bir neçə geosiyasi məqsədə xidmət edən siyasi mesaj kimi qiymətləndirilə bilər:

"Əvvəla, Ukrayna rəhbərliyi müharibəni təkcə Rusiya-Ukrayna qarşıdurması kimi deyil, Avropa təhlükəsizlik sisteminin və postsovet məkanında dövlətlərin suveren seçim hüququnun müdafiəsi kimi təqdim etməyə çalışır. 

Bu yanaşma Qərb ölkələrinin Ukraynaya hərbi, maliyyə və siyasi dəstəyinin davam etməsi üçün də mühüm arqumentlərdən biridir. Zelenski göstərmək istəyir ki, Ukraynanın məğlubiyyəti təkcə Kiyev üçün deyil, digər postsovet dövlətləri üçün də strateji nəticələr doğura bilər.

Ermənistanın xüsusi qeyd olunması isə təsadüfi görünmür. Belə ki,son illərdə İrəvanın xarici siyasətində ciddi dəyişikliklər müşahidə olunur. Ermənistan Avropa İttifaqı ilə əməkdaşlığını genişləndirib, ABŞ ilə təhlükəsizlik dialoqunu intensivləşdirib, Avropa İttifaqının müşahidə missiyasını qəbul edib və Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatındakı (KTMT) fəaliyyətini məhdudlaşdırıb.

Bütün bunlar Rusiyanın ənənəvi təsir imkanlarının zəiflədiyini göstərən amillər kimi qiymətləndirilir. Zelenskinin bəyanatı da məhz bu siyasi fon üzərində İrəvana ünvanlanan mənəvi və siyasi dəstək mesajı kimi qəbul edilə bilər.

Bununla yanaşı, bu açıqlamanın Qərbin geosiyasi strategiyası ilə uzlaşan elementləri də var. ABŞ və Avropa İttifaqı uzun müddətdir ki, postsovet məkanında Rusiyanın təsir imkanlarının azalmasına çalışırlar. Ukraynanın bu ritorikası həmin strategiyanı tamamlayan siyasi diskurs yaradır. Məqsəd yalnız Ermənistan deyil, Moldova, Gürcüstan və digər ölkələrə də "təhlükəsizlik və inkişaf üçün alternativ tərəfdaşlıqlar mövcuddur" mesajını verməkdir.
Digər tərəfdən, Ermənistanın reallığı daha mürəkkəbdir".

Anar İsayev vurğulayıb ki, ölkənin iqtisadi əlaqələrinin əhəmiyyətli hissəsi hələ də Rusiya ilə bağlıdır:

"Enerji təchizatı, ticarət, əmək miqrasiyası və maliyyə axınları baxımından Moskva İrəvan üçün vacib tərəfdaş olaraq qalır. Bu səbəbdən Ermənistanın yaxın perspektivdə tam şəkildə Qərbin geosiyasi orbitinə keçəcəyi barədə qəti nəticə çıxarmaq doğru olmaz. Daha real ssenari İrəvanın "çoxvektorlu" siyasəti davam etdirməsi, yəni həm Qərblə münasibətləri genişləndirməsi, həm də Rusiya ilə tam qarşıdurmadan yayınmağa çalışmasıdır.

Rusiyanın bu cür bəyanatları diqqətlə izlədiyi şübhəsizdir. Moskva Ermənistanı Cənubi Qafqazda ənənəvi təsir zonası hesab edir və İrəvanın Qərbə yaxınlaşmasını öz təhlükəsizlik maraqları baxımından həssas məsələ kimi qiymətləndirir. 

Bu baxımdan Zelenskinin açıqlaması Rusiya-Ermənistan münasibətlərində əlavə siyasi gərginlik yarada bilər, xüsusilə də Moskva bunu Ermənistanı öz orbitindən uzaqlaşdırmaq cəhdi kimi qəbul edərsə. Cənubi Qafqaz baxımından isə bu bəyanat regionun qlobal geosiyasi rəqabətin tərkib hissəsinə çevrildiyini bir daha göstərir.

 ABŞ, Avropa İttifaqı, Rusiya, Türkiyə və digər aktorlar bölgədə nüfuz uğrunda rəqabət aparırlar. Belə şəraitdə Ermənistanın xarici siyasətində atacağı hər bir addım yalnız ikitərəfli münasibətlərə deyil, bütövlükdə regional güc balansına təsir göstərə bilər.

Azərbaycan üçün əsas prioritet isə regionda yeni geosiyasi qarşıdurmanın dərinləşməsinin qarşısının alınması, Ermənistanla sülh prosesinin irəliləməsi və nəqliyyat-kommunikasiya layihələrinin reallaşdırılmasıdır. 

Bu mənada həm Ukraynanın, həm də digər beynəlxalq aktorların bəyanatları regional diplomatik proseslərə təsir edə bilər, lakin onların real nəticələri ilk növbədə Ermənistanın öz xarici siyasət seçimlərindən və böyük güclər arasındakı rəqabətin gələcək dinamikasından asılı olacaq.

Nəticə etibarilə, Zelenskinin bəyanatı həm ideoloji xarakter daşıyan "suverenlik və müstəqillik" mesajıdır, həm də postsovet məkanında Qərbin siyasi mövqeyini gücləndirməyə yönəlmiş geosiyasi çağırış kimi şərh oluna bilər.

Bu iki məqsəd bir-birini istisna etmir və eyni vaxtda mövcud ola bilər. Ermənistanın bu mesajlara hansı səviyyədə cavab verəcəyi isə onun təhlükəsizlik, iqtisadi maraqları və regional reallıqlar arasında quracağı balansdan asılı olacaq".

Pərvin Şakirqızı