Icma.az
close
up
RU
Proqramlaşdırılmış reaksiya: İnsanlar niyə yüksəklikdən qorxur?

Proqramlaşdırılmış reaksiya: İnsanlar niyə yüksəklikdən qorxur?

Qaynarinfo saytından alınan məlumatlara görə, Icma.az xəbər verir.

Akrofobiya (yüksəklik qorxusu) dünyanın ən geniş yayılmış fobiyalarından biridir. Maraqlı məqam odur ki, bu qorxu çox vaxt qəfil yaranır və demək olar ki, eyni sürətlə də yox ola bilir.

Qaynarinfo xəbər verir ki, Rutqers Universitetinin təkamül bioloqu Skott Trevers "Forbes” üçün yazdığı məqalədə insanların niyə yüksəklikdən qorxduğunu izah edib. Onun sözlərinə görə, bu reaksiya bir çox məməlilərin biologiyasında dərin kök salmış instinktiv mexanizmdir.

Trevers qeyd edir ki, yüksəklik qorxusu sonradan qazanılmış deyil. O, yalnız insanlara aid deyil və heyvanlarda da müşahidə olunur.

Alimlərin 60 ildən çox əvvəl apardığı məşhur "vizual uçurum” eksperimenti bu fikri təsdiqləyib.

Eksperiment nə göstərib?

1960-cı ildə psixoloqlar Eleanor Gibson və Riçard Uolk tərəfindən aparılan "vizual uçurum” təcrübəsində körpələr xüsusi şüşə səth üzərinə qoyulurdu. Şüşənin bir hissəsi altında naxışlı səth yerləşir, digər hissəsində isə dərinlik illüziyası yaradılırdı.

6–14 aylıq körpələr anaları onları çağırsa da, "uçurum” hissəsindən keçməkdən imtina edirdilər. Onlar şüşənin möhkəmliyini yoxlamaq üçün əllərini üzərinə vurur, lakin irəli getmirdilər.

Oxşar nəticələr toyuqlarda, quzu və keçi balalarında, həmçinin pişiklər və siçanlar üzərində də müşahidə olunub. Maraqlısı odur ki, bu heyvanların heç biri əvvəlcədən yıxılma və ya mənfi təcrübə yaşamamışdı.

Törversin sözlərinə görə, bu nəticələr qorxunun öyrənilmiş deyil, "qeyri-assosiativ” şəkildə formalaşdığını göstərir.

Beyində qorxu necə yaranır?

Bioloq bildirib ki, beyində qorxu reaksiyalarının əsas mərkəzlərindən biri badamcıq formalı amigdala bölgəsidir.

2021-ci ildə aparılan araşdırmalar zamanı alimlər amigdalanın daxilində yalnız yüksəkliklə aktivləşən xüsusi neyron qruplarını aşkar ediblər. Siçanlar yüksəklikdə yerləşdirildikdə bu "yüksəklik qorxu neyronları” aktivləşir, ürək döyüntüləri sürətlənir və donma reaksiyası yaranır.

Eyni neyronlar yırtıcı qoxusu və ya yaxınlaşan obyekt kimi digər təhlükə siqnallarına isə eyni şəkildə cavab vermirmiş. Bu isə mexanizmin məhz yüksəklik üçün spesifik olduğunu göstərir.

Tədqiqatlara görə, akrofobiyası olan insanlar vizual siqnallara həddindən artıq güvənir və bu, balans sistemində uyğunsuzluq yarada bilər. Yüksəklikdə sabit vizual istinadların itməsi beyində "nəzarətin itirilməsi” hissi yaradır.

Sağlam qorxu ilə fobiya arasındakı sərhəd

Törversin fikrincə, normal ehtiyat hissi ilə klinik fobiya arasında sərhəd var, lakin bu sərhəd dəqiq deyil.

Əhalinin təxminən 3–6 faizi yüksəklikdən irrasional və gündəlik həyata mane olan dərəcədə qorxu hiss edir. Digərlərində isə bu, sadəcə təbii qoruyucu reaksiyadır.

Bioloq qeyd edir ki, yüksəklikdə narahatlıq hissi keçirmək əslində "problem” deyil, normal təkamül uyğunlaşmasıdır.

Niyə qaranlıqdan da qorxuruq?

Trevers daha əvvəl insanların qaranlıqdan qorxmasını da izah edib. Onun sözlərinə görə, bu da milyon illər ərzində formalaşmış sağqalma mexanizmidir və beynin təhlükə axtarma sisteminin bir hissəsidir.

Qaranlıq qorxusu zəiflik deyil, insan beynində dərin kök salmış adaptiv reaksiyadır.

Aydın

Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:170
embedMənbə:https://qaynarinfo.az
archiveBu xəbər 09 May 2026 09:19 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

"Sabah" "Sumqayıt"ı darmadağın etdi

20 Noyabr 2026 21:17see348

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see346

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

20 Noyabr 2026 21:10see337

İraola: “Belə bir şey baş verməməlidir”

20 Noyabr 2026 21:35see336

Tramp: Putin Ukraynadakı müharibəni diplomatik yolla bitirmək istədiyini açıq şəkildə bildirib

20 Noyabr 2026 22:14see320

Bütün dövrlərin ən böyük kino ulduzu seçildi

20 Noyabr 2026 22:37see315

Dövlətçilik məfkurəsinə sədaqətin təcəssümü ŞƏRH

20 Noyabr 2026 21:27see303

Azərbaycanla tərəfdaşlıq yeni inkişaf perspektivləri açır

21 Noyabr 2026 20:18see301

YAP Nizami rayon təşkilatının növbəti yeni ərazi partiya təşkilatı təsis edilib

20 Noyabr 2026 20:43see300

"Barselona" ilə oyunda inanılmaz hekayələrdən birini yazmağa çalışacağıq"

20 Noyabr 2026 22:21see297

Quba klubu ətrafında qalmaqal: FİF rəhbəri Ayaz Abdullayevin iddialarını təkzib etdi

20 Noyabr 2026 22:29see287

Liderlər razılığa gəldi: Süni intellektin hərbi əməliyyatlara müdaxiləsi məhdudlaşdırılır

20 Noyabr 2026 21:29see286

“Unudulmaz bir hekayə yazmağa çalışacağıq” Dambrauskas

20 Noyabr 2026 21:24see279

Mən Ukraynada Prezident olsaydım... Tramp Putinlə söhbətində danışdı

20 Noyabr 2026 22:29see269

“Xəstələr bilmir hara getsin, hara qaçsın” Onkoloji müalicə ilə bağlı ÇAĞIRIŞ

20 Noyabr 2026 17:30see267

Ağdamda yaradıcı master klas təşkil olundu FOTO

20 Noyabr 2026 21:05see259

Cennifer Lopesdən ETİRAF: “Altı ay dayanmadan ağladım”

20 Noyabr 2026 19:20see254

Qazax şəhərində beşinci İdman Festivalının açılış mərasimi keçirilib FOTO

20 Noyabr 2026 21:35see239

3 Tesla MRT SAF Hospitalda Nə zaman həyat əhəmiyyətlidir? (VİDEO)

20 Noyabr 2026 15:57see234

Nəhəng gəmidə NAMƏLUM XƏSTƏLİK yayıldı 150 yə yaxın insanda QORXULU ƏLAMƏTLƏR

20 Noyabr 2026 15:17see210
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri