Putin və Tramp bu gecə Ukraynanı BÖLƏCƏK?

“Hər halda liderlərin görüşü onu deməyə əsas verir ki, tərəflər ən azı bir-birinin şərtlərini müzakirə etməyə hazırdırlar. İstisna deyil ki, artıq 3 il davam edən müharibədən sonra ruslar rasional düşünərək Trampın şərtlərini qəbul edəcəklər. Lakin sirr deyil ki, Rusiya üçün hər ay keçdikcə müharibəni aparmaq iqtisadi baxımdan daha da çətinləşir”.

Bunu “Cebheinfo.az”-a açıqlamasında politoloq Zaur İbrahimli bu gün ABŞ Prezidenti Donald Trampla rusiyalı həmkarı Vladimir Putin arasında Alyaskanın Ankoric şəhərində baş tutacaq görüş haqqında danışarkən deyib. 

​​​​

O bildirib ki, bu, uzun bir prosesin başlanğıcı ola bilər:

“Liderlər şifahi razılığa gələ, bundan sonra işçi qrupları və ekspertlər səviyyəsində razılaşmalar əldə oluna bilər. Lakin bu, liderlərin razılığının dərhal praktikada tətbiq olunacağı anlamına gəlmir. Həm Tramp, həm Putin görüşdən sonra gələcək sülh perspektivlərinin açıldığı barədə bəyanatlar verə bilərlər. Amma bu, o demək deyil ki, dərhal atəşkəs əldə olunacaq. Rusiyanın indiki halda atəşkəsə gedəcəyini düşünmürəm. Güman ki, onlar Ukraynanın öhdəliklərinin dəqiq müəyyənləşdirildiyi bir danışıqlar mərhələsini tələb edəcəklər. Yalnız bundan sonra Moskva danışıqlara gedə bilər”. 

Zaur İbrahimli qeyd edib ki, ABŞ və Rusiya liderlərinin Ukraynanı bölməsi ilə bağlı iddialar səsləndirmək düzgün olmazdı:

“Sadəcə olaraq, Ukraynada 2022-ci ildən bəri davam edən müharibə elə bir mərhələyə çatıb ki, hərbi sahədə Rusiyanı məğlub etmək artıq qeyri-mümkün görünür. O baxımdan, bu vəziyyətdə Rusiyanı kapitulyasiyaya məcbur etmək mümkün deyil. Eyni zamanda, Rusiya da qarşıya qoyduğu hərbi məqsədlərə nail olmaqda çətinlik çəkir. İndiki templə Rusiya ilkin hərbi hədəflərinə çatmaq üçün uzun müddət böyük enerji resursları sərf etməlidir. Burada söhbət Luqansk və Donetsk inzibati sərhədlərinə çıxmaq, oranı tamamilə işğal etmək məqsədindən gedir. Üstəlik, Zaporojye və Xerson vilayətləri də Rusiya tərəfindən tam işğal olunmayıb. Ruslar cəbhə xəttində müəyyən taktiki üstünlüyə malikdirlər və gözlənilir ki, qarşıdakı iki ayda bu üstünlüklərini daha da möhkəmləndirəcəklər.
Lakin hərbi ekspertlərin ortaq fikri ondan ibarətdir ki, Rusiyanın bu irəliləyişləri strateji qələbə deyil. Yəni Ukraynanın müdafiə xəttini tamamilə sarsıdacağı və rəsmi Kiyevin cəbhədəki məğuliyyətlərə görə ağ bayraq qaldıracağı gözləntisi sadəlövhlük olardı. Ukrayna kifayət qədər effektiv müdafiə oluna bilir və ordunun texnoloji inkişafı, müasir silahlarla təchizatı davam etdikcə, Rusiyanın hərbi yolla tam kapitulyasiyaya nail olması məqsədi indiki perspektivdə əlçatan görünmür”. 

Politoloq vurğulayıb ki, hazırda müharibə həm Ukraynanın, həm onun tərəfdarlarının, həm də Rusiyanın nəhəng resurslarını "udur":

“Artıq Rusiya iqtisadiyyatında ciddi problemlər başlayıb. Qərb ölkələri də başa düşür ki, müharibə uzanarsa, bu, böyük maliyyə və resurs itkilərinə səbəb olacaq. Belə bir resurs müharibəsi illərlə davam edə bilər. Bu baxımdan, indi müharibənin bitirilməsi istəyi həmişəkindən daha qabarıq görünür.

ABŞ, Ukrayna-Rusiya müharibəsinin sona çatması və danışıqlar mərhələsinə başlanmasını arzulayır. Çünki Vaşinqtonun əsas strateji məqsədi Cənub-Şərqi Asiya və Sakit Okean bölgəsində mövqelərini möhkəmləndirmək, Çinlə artan rəqabətdə bütün resurslarını həmin regiona yönəltməkdir. Avropa İttifaqı ölkələri də indiki şərtlərdə, hətta Ukraynanın müəyyən ərazi itkisi hesabına olsa belə, atəşkəsin elan olunmasını və sülh sazişi imzalanmasını istəyirlər. Bu, hadisələrin “Koreya ssenarisi” ilə inkişafı deməkdir. Qərbin məqsədi Cənubi Koreya timsalında Ukraynanı güclü dövlətə çevirmək və xüsusilə Avropa İttifaqı ölkələri hesab edirlər ki, güclü Ukrayna Rusiya ilə qonşu regionlar üçün əlverişli bufer zona ola bilər. İlkin mərhələdə Ukraynanın Avropa İttifaqına üzvlüyü, daha sonra isə NATO-ya qəbul olunması Avropanın strateji hədəfidir”.

Zaur İbrahimlinin sözlərinə görə, bu məsələdə ABŞ və Avropa arasında müəyyən fikir ayrılığı var: 

“Bu fikir ayrılığı Ukraynaya veriləcək zəmanətlərlə bağlıdır. Avropa daha güclü, hüquqi baxımdan təmin olunmuş zəmanətlər istəyir və bu prosesdə ABŞ-nin də məsuliyyəti bölüşməsini tələb edir. ABŞ isə əksinə, Ukrayna ilə iqtisadi sövdələşmələrə üstünlük verir. Tramp administrasiyası hesab edir ki, məhz bu sövdələşmələr Ukrayna üçün ən böyük zəmanətdir. Avropa ölkələri düşünür ki, Ukraynanın neytral statusu müəyyən zaman müddətində məhdudlaşdırılmalıdır. ABŞ isə hesab edir ki, burada neytral status üçün zaman məhdudiyyəti qoyulması düzgün olmaz. Ukrayna neytral ölkə kimi qalmalıdır və neytrallıq Rusiyanın əsas şərtidir”.

Politoloq bildirib ki, Rusiyanın müharibəni yekunlaşdırmaq üçün ciddi səbəbləri var: 

“Rasional təhlil göstərir ki, müharibəni bu tempdə davam etdirmək Rusiya iqtisadiyyatı üçün çətinliklər yaradır və Çindən asılılığı artırır. Hazırda Trampın təklifləri Moskva üçün daha əlverişli şərtlər kimi görünür. Bir çox analitiklər bu fikirdə həmrəydirlər. Lakin Rusiyanın hazırkı rəhbərliyi fərqli strategiyaya üstünlük verir. Son illər aparılan siyasət göstərir ki, Moskva SSRİ-ni fərqli formatda bərpa etmək niyyətindədir. Burada məqsəd Rusiya ətrafında yarımüstəqil, amma Moskvanın qeyri-rəsmi tabeliyində olan keçmiş Sovet respublikaları yaratmaqdır. Bunun ən bariz nümunəsini Belarusda görürük.

Əgər bu strategiya davam edərsə, Rusiya Tramp ilə saziş imzalamayacaq. Rasional baxımdan isə Moskva üçün ən yaxşı seçim Trampın şərtlərini qəbul etmək olardı. Amma Rusiya siyasətində çox zaman irrasional motivlər ön plana çıxır. Bu səbəbdən Prezident Putinin hansı addımlar atacağını indidən söyləmək çətindir. Son günlər Trampın gözləntiləri də aşağı saldığı müşahidə olunur. O, əvvəlki bəyanatlarından fərqli olaraq bildirir ki, bu dəfə Putini sadəcə dinləmək üçün gedir və görüşdən böyük nəticələr gözləmir”.

Əfsanə Rəcəb
”Cebheinfo.az”