Putini kim əvəz edəcək?

Rusiyanın Ukraynada başladığı müharibə artıq gözlənildiyi kimi, Rusiyanın sonuna aparan proses kimi özünü təsdiqləyib.
Ancaq Qərb, xüsusən də ABŞ, Rusiyanın parçalanmasında maraqlı deyil. ABŞ-ın hesabına görə, Rusiyanın dağılmasından digər siyasi nəticələrlə yanaşı, həm də və ən əsası Çin Rusiya ərazilərinin bir qisminə sahiblənə bilər və bu da onun daha da qüdrətlənməsinə gətirər.
Hələ Rusiya–Ukrayna müharibəsindən xeyli əvvəl xarici ekspertlərin, ictimai-siyasi xadimlərin proqnozlarına görə, Rusiyanın sonu Ukraynada başlamalı idi. George Friedman, Zbigniev Brzezinski, Janusz Bugajski, Cövhər Dudayev, Vəfa Quluzadə və sair qeyd etmişdilər ki, Rusiyanın süqutu məhz Ukrayna ilə başlayacaq.
Həqiqət budur ki, Rusiya prezidenti Ukrayna müharibəsi ilə hakimiyyətinin idarəçilik mexanizmini dövlət orqanizmi kimi məhv edib. Rusiyada artıq heç bir dövlət institutu müstəqil şəkildə fəaliyyət göstərə bilmir. Putin bütün dövlət idarəetmə sistemini öz üzərində cəmləyib.
Bu isə o deməkdir ki, Putin postundan gedəndən, yaxud devrildikdən sonra hakimiyyət uğrunda ciddi qarşıdurmalar mütləqdir. Artıq Rusiya daxilindən də səslənən fikirlərə görə, Rusiya Ukrayna müharibəsi ilə nəinki insani və iqtisadi resurslarını, həm də psixoloji və informasiya resurslarını tükədib. Yəni artıq təbliğat sistemi də Rusiyanın uğursuzluqlarını, faciəsinin miqyasını gizlədə bilmir. Rusiyanın Ukraynada işğal etdiyi ərazilərdə çəkdiyi “Surovikin xətti”nin Rusiya cəmiyyətinin beyninə yeritdiyi sədd analogiyası dağılıb. Putin hakimiyyəti öz ifşasını məntiqi nəticələri ilə kütləyə çıxarır. Psixoloji-informasiya səhnəsi isə artıq ikrah, hiddət yaradır, hakimiyyətə etimadsızlığı dərinləşdirir. Proseslər Rusiyada hakimiyyət dəyişikliyini zərurətə çevirir. Ancaq Putinin qurduğu sistem, daha doğrusu bir nəfərin üzərində formalaşan idarəetmə modeli, hakimiyyətin sivil qaydada dəyişməsinə imkan vermir.
Demək olar ki, Rusiya ənənəvi tarixi səhvlərini təkrarladı. Birinci Dünya müharibəsində Rusiya qaliblərdən olsa da, daxilində bolşevik çevrilişi nəticəsində faktiki məğlub tərəfə çevrildi. Keçən əsrin 30-cu illərində Sovet Rusiyasının Finlandiyaya hücumundan ərazi qazancı əldə etsə də, mənəvi-psixoloji məğlub oldu. 90-cı illərdə Sovet imperiyası da daxildən parçalandı. İndi isə özünü Sovet İttifaqının varisi elan edən Rusiya, Putin hakimiyyəti ilə ənənəvi tarixini təkrarlayır.
Əlbəttə ki, Amerika başda olmaqla Qərb dünyası Rusiyanın dağılmasına imkan vermək niyyətində deyil. Çünki Çin, Ukrayna müharibəsi ilə Rusiyanı özündən iqtisadi, maliyyə və resurs ixracı baxımından o qədər asılı vəziyyətə salıb ki, Rusiyanın dağılmasından Çinin ərazisini genişləndirmək imkanı və ehtimalı çox yüksəkdir. Onsuz da Çin "sülh ekspansiiyası" ilə Rusiya daxilinə nüfuz edib, möhkəmlənib. ABŞ-ın Rusiya ilə Ukrayna arasında sülh, atəşkəs istəyinin də səbəblərindən biri də məhz Çin faktorudur.
Qaldı ki, Putinin hakimiyyətdən getməsindən sonra kimin və necə hakimiyyətə gəlməsi məsələsinə — artıq Rusiya daxilindən səsləndiyi kimi, bu proses təbii ki, sivil qaydada baş tutmayacaq. Şübhə yoxdur ki, Putinin gedişindən sonra Rusiya daxilində klan mübarizəsi, hətta aralarında hərbi toqquşmalar da mümkündür. Regionların, xüsusən də Şimali Qafqazda ciddi proseslərin, toqquşmaların Rusiyanın siyasi və hakimiyyət sisteminə əhəmiyyətli təsiri ehtimalı var. Putindən sonra hakimiyyətə konkret olaraq kimin gücü daha çoxdursa, onun da gəlmək imkanı çoxdur. Ukrayna müharibəsi Rusiyada ən yaxşı halda açıq inqilabı ortaya çıxarmasa da, əsl inqilab xarakterli nəticələr doğuracaq.
Vüqar Dadaşov