Icma.az
close
up
RU
Qaçaq Nəbi, Həcər... Arxiv idarəsində qorunan gizli sənəd

Qaçaq Nəbi, Həcər... Arxiv idarəsində qorunan gizli sənəd

Modern.az saytından alınan məlumata görə, Icma.az bildirir.

Bir xalqın qəhrəmanları onun keçmişi, yaddaşı, qüruru və özünüifadəsidir. Koroğlu, Qaçaq Nəbi, Həcər kimi adlar əsrlər boyu xalqımızın dilində yaşayıbsa, bunun səbəbi təsadüfi deyil. Bu adlar artıq xalqın yaratdığı mənəvi yaddaşın bir hissəsinə çevrilib.

Bəs tarixi şəxsiyyət niyə toxunulmaz sayılır? Bu o deməkdirmi ki, onun haqqında heç kim danışa, araşdıra və fərqli fikir söyləyə bilməz? Əlbəttə, yox.

Tarix araşdırılmalıdır. Həm də ciddi və vicdanlı şəkildə. Arxiv sənədləri açılmalı, məktublar, xatirələr, salnamələr, dövrün mətbuatı və digər mənbələr araşdırılmalıdır. Müxtəlif məlumatlar bir-biri ilə müqayisə edilməli, ziddiyyətlər ortaya qoyulmalı, yeni faktlar üzə çıxarılmalıdır.

Amma bir sərhəd var: şəxsi mülahizə tarixi fakt deyil.

Hər əsrdə, hər dövrdə kimsə ortaya çıxıb “mən belə düşünürəm” deyə tarixi şəxsiyyət haqqında hökm verə bilər. Amma bu, həmin fikri avtomatik olaraq həqiqətə çevirmir. Bir insanın emosional münasibəti, subyektiv yanaşması və ya şəxsi qənaəti arxiv sənədini əvəz edə bilməz.

Bəlkə kimsə həqiqətən arxiv idarəsindəki hansısa gizli sənədi tapıb, yeni fakt ortaya çıxarıb və buna əsaslanaraq fərqli fikirlər yazır? Buyursun, desin. Sənədi ortaya qoysun, mənbəni göstərsin, araşdırmasını təqdim etsin. Cəmiyyət də baxsın, müzakirə etsin, tarixçilər qiymətləndirsin.

Amma ortada sənəd, mənbə, arxiv materialı və ciddi araşdırma yoxdursa, sadəcə şəxsi mülahizəni tarixi həqiqət kimi təqdim etmək olmaz.

Məsələn, Koroğlu haqqında araşdırma aparmaq olar. Onun obrazının formalaşmasına təsir edən tarixi və folklor mənbələrini öyrənmək, müxtəlif dövrlərdə necə təqdim edildiyini araşdırmaq mümkündür. Qaçaq Nəbi haqqında arxiv materiallarına, dövrün mətbuatına və digər sənədlərə müraciət etmək olar. Həcərin obrazını da folklor, ədəbiyyat və tarixi məlumatlar əsasında təhlil etmək mümkündür.

Bütün bunlar normaldır. Hətta vacibdir.

Amma ortaya çıxıb “mənim fikrim budur, deməli həqiqət də budur” yanaşması tamam başqa məsələdir.

Fakt varsa, göstər. Mənbə varsa, ortaya qoy. Arxiv sənədi varsa, paylaş. Elmi araşdırma varsa, ona istinad et. Qarşı tərəfin fikri ilə razı deyilsənsə, arqumentlə cavab ver.

Amma şəxsi düşüncəni fakt kimi təqdim edib cəmiyyətə “tarix budur” deyə qəbul etdirməyə çalışmaq qəbuledilməzdir.

Tarix heç kimin şəxsi mülkiyyəti deyil. Lakin heç kimin şəxsi mülahizəsi də tarix adı altında cəmiyyətə sırınmamalıdır.

Koroğlu deyəndə xalqın yaddaşında mərdlik, cəsarət və haqsızlığa qarşı mübarizə obrazı canlanır. Qaçaq Nəbi adı xalq yaddaşında mübarizlik və igidliklə bağlıdır. Həcər isə cəsarəti və iradəsi ilə Azərbaycan qadınının yaddaşda yaşayan qəhrəmanlıq obrazlarından biridir.

Bu obrazların hər biri əsrlər boyu xalqın yaddaşında yaşayıb. Deməli, məsələ yalnız ayrı-ayrı tarixi şəxslərin adından getmir. Məsələ onların ətrafında formalaşmış milli yaddaşdan gedir.

Əlbəttə, tarixdə heç bir şəxsiyyət tənqiddən kənarda deyil. Tarixi şəxsiyyətin fəaliyyətində mübahisəli məqam varsa, onu araşdırmaq olar. Səhv hesab edilən qərar varsa, elmi əsaslarla müzakirə etmək olar. Yeni sənədlər ortaya çıxarsa, əvvəlki təsəvvürlərə yenidən baxmaq da mümkündür.

Amma bunun bir yolu var: sənəd, mənbə, araşdırma və sübut.

Hər gələn öz mülahizəsini ortaya qoyub onu real fakt kimi təqdim edərsə, sabah biri Koroğlu haqqında başqa, digəri Qaçaq Nəbi haqqında tamam fərqli “tarix” yazacaq. Bir müddət sonra isə ortada tarix yox, ayrı-ayrı insanların şəxsi versiyaları qalacaq.

Məhz buna görə tarixə sual vermək başqa şeydir, tarixə hökm oxumaq başqa.

Biz uşaqlarımıza Koroğlunu, Qaçaq Nəbini, Həcəri və digər qəhrəmanlarımızı tanıdanda onlara yalnız keçmişdən danışmırıq. Biz onlara mərdlik, cəsarət, mübarizə və milli yaddaş haqqında təsəvvür veririk.

Ona görə də tarixi qəhrəmanlarımız haqqında danışarkən sözümüzün məsuliyyətini bilməliyik. Tənqid etmək haqqımızdır. Araşdırmaq haqqımızdır. Yeni faktlar ortaya qoymaq haqqımızdır. Amma şəxsi mülahizəni həqiqət adı ilə cəmiyyətə qəbul etdirmək haqqı heç kimə verilməyib.

Tarix araşdırmaya açıqdır. Qəhrəmanlarımızın fəaliyyəti müzakirə oluna bilər. Amma milli yaddaş şəxsi ambisiyaların oyuncağı deyil.

Çünki öz tarixini hər gələnin şəxsi baxışına görə dəyişən xalq bir müddət sonra nəyi həqiqətən yaşadığını, nəyi isə sonradan ona qəbul etdirdiklərini ayırd etməkdə çətinlik çəkər.

Tarix bizim keçmişimizdir. Qəhrəmanlarımız isə həmin keçmişin yaddaşımıza həkk olunmuş simalarıdır. Onlara sahib çıxmaq keçmişdə ilişib qalmaq deyil. Əksinə, gələcək nəsillərə “Biz kimik?” sualının cavabını doğru şəkildə çatdırmaqdır.

Və bu cavabı heç kim öz şəxsi mülahizəsi ilə bizim əlimizdən almamalıdır.
Ceyhun Məmmədov,
Milli Məclisin deputatı

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:147
embedMənbə:https://modern.az
archiveBu xəbər 16 Sentyabr 2026 12:21 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Balıq bazarında bahalaşma var (Video)

14 Noyabr 2026 21:02see342

Yuğ Teatrında Ana tamaşasının premyerası keçirilib FOTOLAR

14 Noyabr 2026 20:23see321

Musiqi dünyasında tarixi ilk: İnsan deyil, amma ilin ən yaxşı ifaçısı seçildi

15 Noyabr 2026 00:00see287

Kanadada minlərlə tələbə etiraz aksiyası keçirdi

15 Noyabr 2026 00:51see280

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

15 Noyabr 2026 04:05see276

Ermənistanı Avropa İttifaqının tərkibində görürəm Paşinyan

14 Noyabr 2026 19:50see271

Zülalla ən zəngin çərəz

15 Noyabr 2026 03:04see260

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

15 Noyabr 2026 04:36see257

Britaniya Rusiya hərbi bazalarını vurmalıdır

15 Noyabr 2026 01:26see251

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

15 Noyabr 2026 05:06see251

Bitkoinin qiyməti 66 min dollardan aşağı düşdü

15 Noyabr 2026 01:34see222

Həftədə bir məşq fiziki formanı və sağlamlığı yaxşılaşdıra bilərmi?

14 Noyabr 2026 21:54see220

Məşhur model milyarderə ərə getdi

15 Noyabr 2026 00:26see213

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

15 Noyabr 2026 14:28see205

Türkiyəli aktyor ev sahibi ilə məhkəməni uddu Kirayə qalmaqalı

14 Noyabr 2026 22:18see202

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

15 Noyabr 2026 15:50see201

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

15 Noyabr 2026 13:53see199

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

15 Noyabr 2026 13:13see198

Kayli Cennerin keçmiş işçisi məhkəməyə müraciət etdi Ağır ittihamlar

14 Noyabr 2026 23:23see186

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

15 Noyabr 2026 13:40see184
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri