Qarabağ Universitetinin yaradılması ŞƏRH

Qarabağ Azərbaycanın tarixində yalnız mühüm siyasi və strateji ərazi kimi deyil, həm də zəngin mədəniyyət, elm və təhsil ənənələrinin formalaşdığı məkan kimi xüsusi yer tutur. Bu baxımdan işğaldan azad edilmiş ərazilərdə təhsil infrastrukturunun bərpası və müasir ali təhsil müəssisələrinin yaradılması Böyük Qayıdış prosesinin mühüm istiqamətlərindən birini təşkil edir. Qarabağ Universitetinin yaradılması da məhz bu prosesin elmi, intellektual və sosial mahiyyətini özündə birləşdirən mühüm layihələrdən biridir.
Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 28 noyabr 2023-cü il tarixli Sərəncamı ilə Xankəndi şəhərində yerləşən ali təhsil müəssisəsinin əsasında Azərbaycan Respublikası Elm və Təhsil Nazirliyinin tabeliyində “Qarabağ Universiteti” publik hüquqi şəxs yaradılmışdır. Sərəncamda universitetin yaradılmasının əsas məqsədləri sırasında regionun sosial-iqtisadi ehtiyaclarına uyğun yüksəkixtisaslı kadr tələbatının ödənilməsi və Qarabağda tarixən mövcud olmuş təhsil ənənələrinin yaşadılması xüsusi vurğulanmışdır.
Universitetin yaradılması təsadüfi qərar deyil, işğaldan azad edilmiş ərazilərin yeni inkişaf mərhələsinin tələblərindən irəli gələn strateji addımdır. Hazırda Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda genişmiqyaslı bərpa-quruculuq işləri aparılır, yeni yaşayış məntəqələri salınır, nəqliyyat və logistika infrastrukturu yenilənir, iqtisadi fəaliyyət üçün yeni imkanlar yaradılır. Belə bir şəraitdə regionun inkişafını təmin edəcək insan kapitalının formalaşdırılması xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Çünki müasir şəhərlərin, sənaye və xidmət sahələrinin, sosial infrastrukturun davamlı inkişafı yalnız maddi resurslarla deyil, eyni zamanda peşəkar və yüksək ixtisaslı kadrlarla mümkündür.
Qarabağ Universitetinin yaradılmasını əhəmiyyətli edən amillərdən biri də onun tarixi təhsil ənənələrinin davamı kimi nəzərdən keçirilməsidir. Prezidentin Sərəncamında qeyd olunduğu kimi, Qarabağ regionunda ali təhsil ənənəsinin tarixi kökləri vardır. Xankəndidə ilk ali təhsil ocağı 1969-cu ildə Azərbaycan Pedaqoji İnstitutunun filialı kimi yaradılmış, 1973-1988-ci illərdə ali təhsil müəssisəsi kimi fəaliyyət göstərmişdir. İşğal nəticəsində bu fəaliyyət dayandırılmışdır. Qarabağ Universitetinin yaradılması həmin tarixi təhsil ənənəsinin yeni məzmun və müasir standartlarla bərpası baxımından mühüm mərhələdir.
Universitetin missiyası yalnız ali təhsil xidmətlərinin göstərilməsi ilə məhdudlaşmır. Onun qarşısında regionun elmi-intellektual potensialının formalaşdırılması, əmək bazarının tələblərinə cavab verən mütəxəssislərin hazırlanması və Qarabağın sosial-iqtisadi inkişafına elmi dəstəyin göstərilməsi kimi çoxşaxəli vəzifələr dayanır. Bu baxımdan universitetin fəaliyyətinin regionun iqtisadi prioritetləri ilə əlaqələndirilməsi mühüm əhəmiyyət kəsb edir.
Qarabağ Universitetinin yaradılması ilə yanaşı, onun maddi-texniki bazasının formalaşdırılması istiqamətində də ardıcıl tədbirlər həyata keçirilmişdir. 2024-cü ilin fevralında universitetin fəaliyyətinin təşkili üçün dövlət büdcəsində nəzərdə tutulmuş Prezidentin ehtiyat fondundan Elm və Təhsil Nazirliyinə 10 milyon manat ayrılmışdır. 2024-cü il sentyabrın 20-də universitetin əsas binasının təmirdən sonra açılışı keçirilmiş, tələbə yataqxanası istifadəyə verilmiş və universitetin inkişafı üçün daha geniş infrastruktur planlarının olduğu açıqlanmışdır. Həmin vaxt universitetdə altı fakültənin formalaşdırıldığı və gələcəkdə fəaliyyətin digər şəhərləri də əhatə edəcəyi bildirilmişdir.
Bu məqam Qarabağ Universitetinin klassik bir ali təhsil müəssisəsindən daha geniş funksional modelə çevrilməsi potensialını göstərir. Universitetin Xankəndi ilə yanaşı, Şuşa və Xocalı kimi şəhərlərlə əlaqələndirilməsi nəzərdə tutulmuşdur. Belə yanaşma regionun müxtəlif iqtisadi və sosial istiqamətlərinin elmi-pedaqoji potensialla təmin edilməsinə imkan yarada bilər. Məsələn, turizm, aqrar sahə, mühəndislik, tibb və digər istiqamətlər üzrə mütəxəssis hazırlığının regionun real ehtiyacları ilə uzlaşdırılması həm təhsil, həm də regional inkişaf baxımından əhəmiyyətlidir.
Qarabağ Universitetinin sosial əhəmiyyəti də xüsusi qeyd edilməlidir. Böyük Qayıdış prosesinin əsas məqsədlərindən biri işğaldan azad edilmiş ərazilərdə dayanıqlı məskunlaşmanın təmin edilməsidir. Bu baxımdan universitet yalnız tələbələrin təhsil aldığı məkan deyil, eyni zamanda gənclərin Qarabağla bağlarının möhkəmləndirilməsinə xidmət edən mühüm ictimai institut kimi çıxış edə bilər. Müxtəlif regionlardan gənclərin Xankəndidə ali təhsil alması Qarabağın ölkənin ümumi sosial və intellektual məkanına daha sıx inteqrasiyasına şərait yaradır.
Eyni zamanda, universitetin yaradılması Qarabağda elmi fəaliyyətin canlandırılması üçün yeni imkanlar açır. Müasir ali məktəb yalnız auditoriya və laboratoriyalardan ibarət deyil; o, yeni biliklərin istehsal edildiyi, elmi tədqiqatların aparıldığı, innovasiyaların formalaşdığı və onların iqtisadiyyatın müxtəlif sahələrinə tətbiq edildiyi intellektual mərkəzdir. Qarabağın yeni şəhərsalma modeli, ekoloji problemləri, su və enerji resursları, kənd təsərrüfatı, turizm, mədəni irsin qorunması və rəqəmsal texnologiyalar kimi istiqamətlər universitet üçün geniş tədqiqat imkanları yaradır.
Universitetin inkişafının sonrakı mərhələləri də bu potensialın genişləndiyini göstərir. 2025-ci ildə Qarabağ Universitetinin klinikası və Tibb və sağlamlıq elmləri fakültəsinin tədris korpusunun istifadəyə verilməsi, eləcə də yeni akademik binaların yaradılması istiqamətində görülən işlər universitetin çoxprofilli ali təhsil müəssisəsi kimi formalaşmasını nümayiş etdirir.
Beləliklə, Qarabağ Universitetinin yaradılmasını yalnız yeni ali təhsil müəssisəsinin təsis edilməsi kimi qiymətləndirmək düzgün olmazdı. Bu təşəbbüs işğaldan azad edilmiş ərazilərin bərpası, Böyük Qayıdışın sosial əsaslarının möhkəmləndirilməsi, insan kapitalının inkişafı və Qarabağın elmi-intellektual mərkəzə çevrilməsi istiqamətində həyata keçirilən kompleks siyasətin tərkib hissəsidir.
Qarabağ Universiteti keçmişlə gələcək arasında mühüm bir körpü funksiyasını daşıyır. Onun yaradılması Qarabağda tarixən formalaşmış təhsil ənənələrinin müasir dövrün tələblərinə uyğun şəkildə bərpasını, yeni nəsil mütəxəssislərin hazırlanmasını və regionun sosial-iqtisadi inkişafına elmi töhfələrin artırılmasını qarşıya məqsəd qoyur. Universitetin Xankəndidə fəaliyyətə başlaması isə Böyük Qayıdış prosesinin yalnız yaşayış məntəqələrinin fiziki bərpası ilə məhdudlaşmadığını, eyni zamanda həmin ərazilərdə davamlı həyat, təhsil, elm və innovasiya mühitinin formalaşdırıldığını göstərən mühüm nümunədir.

Şamo Qasımov
YAP Laçın rayon təşkilatının sədr müavini