Qarpızı belə yeməyin: həm kökələcəksniz, həm də... ARAŞDIRMA

Yayın ən sevilən meyvələrindən biri olan qarpız həm sərinləşdirici təsiri, həm də zəngin qida dəyəri ilə süfrələrin vazkeçilməzidir.

Lent.az-ın xarici mediaya istinadən məlumatına görə, bununla belə, qarpızın nə vaxt yeyilməsinin daha faydalı olduğu, hansı miqdarda qəbul edilməsinin təhlükəsiz sayıldığı və pendirlə birlikdə yeyilməsinin sağlamlığa və çəkiyə necə təsir göstərdiyi barədə müxtəlif fikirlər mövcuddur. Bəs həqiqət nədir?

Qarpızın əsas mövsümü nə vaxtdır?

Azərbaycanda qarpızın təbii yetişmə mövsümü əsasən iyul və avqust aylarına təsadüf edir. İqlim şəraitindən asılı olaraq bəzi bölgələrdə ilk məhsul iyunun sonlarından satışa çıxarılsa da, ən dadlı, şirin və keyfiyyətli qarpızlar məhz iyulun ortalarından avqustun sonuna qədər yetişir.

Mütəxəssislər bildirirlər ki, mövsümündə yetişən qarpızlar günəş işığında təbii şəkildə yetişdiyi üçün həm dad, həm də qida dəyəri baxımından daha üstün hesab olunur. Mövsümdən əvvəl bazara çıxarılan məhsullar isə istixanalarda yetişdirilə və daha çox gübrədən istifadə oluna bilər. Bu, həmin qarpızların mütləq zərərli olduğu anlamına gəlməsə də, istehlakçılar üçün mövsümi məhsul daha etibarlı seçim sayılır.

Qarpızın tərkibində nələr var?

Qarpızın təxminən 90-92 faizi sudan ibarətdir. 100 qramında orta hesabla cəmi 30 kilokalori olur. Bundan əlavə, tərkibində C və A vitaminləri, kalium, likopen kimi güclü antioksidantlar və az miqdarda lif mövcuddur. Bu xüsusiyyətlər onu yay aylarında həm susuzluğu aradan qaldıran, həm də orqanizmi vitaminlə təmin edən faydalı meyvələrdən birinə çevirir.

Qarpız kökəldirmi?

İctimaiyyətdə ən çox müzakirə olunan məsələlərdən biri də qarpızın çəki artımına səbəb olub-olmamasıdır. Dietoloqlar bildirirlər ki, qarpızın özü yüksək kalorili məhsul deyil. Lakin problem onun həddindən artıq miqdarda qəbul edilməsində yaranır. Məsələn, 300 qram qarpız təxminən 90, 500 qram isə 150 kilokalori təşkil edir.

Bir kiloqram qarpızın enerji dəyəri isə təxminən 300 kilokaloridir. Bir çox insan bir oturuşda bir kiloqram və ya daha çox qarpız yediyi üçün qəbul olunan şəkər və ümumi kalori miqdarı artır. Əgər gün ərzində qəbul edilən enerji sərf ediləndən çox olarsa, bu zaman qarpız da digər qidalar kimi çəki artımına dolayısı ilə təsir göstərə bilər. Yəni qarpız təkbaşına kökəldən məhsul deyil. Əsas amil porsiya ölçüsü və ümumi gündəlik qidalanmadır.

Bir dəfəyə nə qədər qarpız yemək məsləhətdir?

Mütəxəssislər sağlam insanlar üçün bir dəfəyə 250-350 qram, yəni təxminən iki-üç iri dilim qarpız yeməyi optimal hesab edirlər. Bu miqdar həm orqanizmin maye ehtiyacını ödəyir, həm də həzm sistemini yükləmir. Bir oturumda bir-iki kiloqram qarpız yemək isə artıq həddən artıq istehlak sayılır və bəzi insanlarda köp, qarında narahatlıq, ishal və qan şəkərinin sürətlə yüksəlməsinə səbəb ola bilər.

Qarpızı günün hansı saatında yemək daha faydalıdır?

Qidalanma üzrə mütəxəssislər qarpızın səhər yeməyindən sonra, günorta saatlarında və ya ara yemək kimi qəbul edilməsini tövsiyə edirlər.

İdmandan sonra da qarpız maye və elektrolit ehtiyatının qismən bərpasına kömək edə bilər. Əksinə, gecə yatmazdan əvvəl böyük porsiyada qarpız yemək tez-tez sidiyə çıxmağa, bəzi insanlarda isə köp və narahatlıq hissinə səbəb ola bilər.

Qarpızı pendirlə birlikdə yemək düzgündürmü?

Qarpız və pendir uzun illərdir bir çox ölkədə klassik yay süfrəsinin ayrılmaz hissəsidir. Bu birləşmə haqqında müxtəlif fikirlər səslənsə də, alimlər və dietoloqlar sağlam insanlarda bunun təhlükəli olmadığını bildirirlər.

Əksinə, pendirin tərkibindəki zülal və yağ qarpızın tərkibindəki təbii şəkərin sorulmasını müəyyən qədər ləngidə və daha uzun müddət toxluq hissi yarada bilər. Lakin burada diqqət edilməli əsas məsələ pendirin miqdarıdır. Çünki 100 qram yağlı ağ pendirin kalorisi təxminən 250-320 kilokalori olduğu halda, eyni miqdarda qarpız cəmi 30 kilokaloridir.

Bu səbəbdən qarpızla birlikdə həddindən artıq pendir və çörək istehlakı yeməyin ümumi kaloriliyini əhəmiyyətli dərəcədə artırır. Dietoloqlar iki-üç dilim qarpızın yanında 30-50 qram ağ pendirin kifayət etdiyini bildirirlər.

Qarpız və pendir birlikdə zərərlidirmi?

İnsanlar arasında qarpız və pendirin birlikdə yeyilməsinin zəhərlənməyə səbəb olduğu barədə fikirlər dolaşsa da, bunu təsdiqləyən elmi sübut yoxdur. Sağlam insanlarda bu qidaların birlikdə istehlakı təhlükəli hesab edilmir. Lakin laktoza dözümsüzlüyü olan şəxslər, böyrək xəstələri, duz qəbulunu məhdudlaşdırmalı olan insanlar və şəkərli diabet xəstələri porsiya seçiminə daha diqqətli yanaşmalıdırlar.

Qarpız nə vaxt zərərli ola bilər?

Qarpızın zərərli olması əsasən onun keyfiyyəti və qəbul edilən miqdarla əlaqələndirilir. Bir oturuşda həddindən artıq qarpız yemək həzm pozğunluqları yarada bilər. Digər tərəfdən, kəsilmiş qarpız uzun müddət otaq temperaturunda saxlanıldıqda bakteriyalar sürətlə çoxalır. Buna görə də kəsildikdən sonra soyuducuda saxlanılması və qısa müddətdə istehlak edilməsi tövsiyə olunur.

Böyrək çatışmazlığı olan insanlarda kaliumun yüksək olması əlavə risk yarada bilər. Şəkərli diabet xəstələri isə qarpızı tamamilə rasiondan çıxarmalı deyillər, sadəcə porsiya miqdarını həkim və ya dietoloqun tövsiyəsinə uyğun tənzimləməlidirlər. Qarpız mövsümündə qəbul edildikdə həm dadlı, həm də sağlam seçimlərdən biridir. Onun yüksək su tərkibi orqanizmin maye balansını qorumağa kömək edir, aşağı kalorili olması isə düzgün porsiyalarda istehlak edildikdə çəki artımına səbəb olmur.

Pendirlə birlikdə yeyilməsi də sağlam insanlar üçün təhlükəli hesab edilmir. Lakin istənilən qida kimi qarpızın da həddindən artıq qəbulu sağlamlıq problemlərinə yol aça bilər. Buna görə mütəxəssislər qarpızı mövsümündə, ölçülü porsiyalarla və balanslı qidalanmanın bir hissəsi kimi istehlak etməyi tövsiyə edirlər.