Qəhvə bir fincan içkidən doğulan sivilizasiya

1615-ci ildə Avropaya gətirilən qəhvə təkcə yeni dad deyil, həm də bütün bir dünyanın dəyişməsinin başlanğıcı idi. Əvvəlcə ekzotik Şərq məhsulu kimi görünən bu içki bir əsr ərzində Avropanın ictimai həyatını, düşüncə tərzini və gündəlik ritmini dəyişdi.

Qəhvəxanalar yeni dövrün simvoluna çevrildi. Burada yalnız içki içilmirdi – ideyalar müzakirə olunur, qəzetlər oxunur, siyasətçilər və ziyalılar debat aparırdılar. Bu məkanlar Maarifçilik dövrünün kiçik akademiyalarına bənzəyirdi. Demək olar ki, müasir Avropanın intellektual həyatının mühüm sütunlarından biri məhz qəhvəxanalar oldu.

Qəhvə kapitalizmin inkişafında da rol oynadı. Əvvəllər gecə işləmək təbiətə zidd görünürdü. Qəhvə isə gecəni “məğlub etdi”, insanlara oyaq qalmaq, yorğunluğun qarşısını almaq imkanı verdi. Bununla da sənaye inqilabının, böyük şəhərlərin və yeni iş ritmlərinin qapısı açıldı.

Lakin bu içkinin gətirdiyi dəyişikliklər yalnız faydalı deyildi. Maykl Pollanın dediyi kimi, qəhvə insana enerji bəxş etmir, sadəcə yorğunluğu gizlədir. İnsan bədəni təbii olaraq dincəlmək istədikdə qəhvə o siqnalları boğur və nəticədə yeni mədəniyyət formalaşır: daimi işləmək, yuxusuzluq, sürət.

Bugün isə qəhvə sadəcə içki yox, qlobal fenomenə çevrilib. Braziliyadan Efiopiyaya, İtaliyadan Yaponiyaya qədər hər ölkənin öz qəhvə ritualı var. Çay sakitlik və ənənə ilə assosiasiya olunursa, qəhvə sürət, məhsuldarlıq və müasir dünyanın yorğunluq üzərində qurduğu nizamın simvolu sayılır.

Tarixin paradoksu ondadır ki, bir fincan içki milyonlarla insanın həyat tərzini dəyişdi, bütöv bir iqtisadiyyatı formalaşdırdı və bəşəriyyətin “gecə ilə gündüz arasındakı sərhədləri” yenidən çəkməsinə səbəb oldu.

Səbuhi MƏMMƏDOV,

XQ