Qlobal enerji təhlükəsizliyi: Azərbaycanın strateji gündəliyinin mühüm prioriteti kimi

Son illər Avrasiyanın enerji xəritəsində mühüm dəyişikliklər baş verir və Azərbaycan bu proseslərin mərkəzində duran əsas aktorlardan biridir. Bakıda keçirilmiş Cənub Qaz Dəhlizi Məşvərət Şurası çərçivəsində nazirlərin 11-ci və Yaşıl Enerji Məşvərət Şurası çərçivəsində nazirlərin 3-cü iclasları bunun bariz nümunəsidir. Bu tədbirlər bir daha sübut edir ki, Azərbaycan həm etibarlı enerji təchizatçısı, həm də strateji mövqeyə malik olan təşəbbüskar dövlətdir.

Bu beynəlxalq tədbir Azərbaycanın təşəbbüsü və Avropa Komissiyasının siyasi dəstəyi ilə həyata keçirilən unikal platformadır. 2015-ci ildən etibarən Bakıda keçirilən bu toplantılar enerji təhlükəsizliyi sahəsində əməkdaşlığın koordinasiyalı şəkildə təşkili və prioritetlərin müəyyənləşdirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir. Bunun uğurlu təminatı istehsalçı, tranzit və istehlakçı ölkələrin balanslaşdırılmış əməkdaşlığı ilə mümkündür.
Azərbaycanın təşəbbüsü ilə formalaşmış Cənub Qaz Dəhlizi - 3500 kilometrlik boru kəməri sistemi artıq 12 ölkəyə təbii qaz çatdırır, onların 10-u Avropa ölkəsidir. Bu layihə ölkəmizə iqtisadi fayda gətirməklə, dövlətimizin strateji əhəmiyyətini də artırır. Bu gün Cənub Qaz Dəhlizinin bütün komponentləri - Cənubi Qafqaz Boru Kəməri, TANAP və TAP tam gücü ilə işləyir. Lakin gələcək tələbatı ödəmək və Avropanın enerji bazarında iştirak payını artırmaq üçün bu sistemin genişləndirilməsi labüddür. Burada əsas məsələlərdən biri beynəlxalq maliyyə təsisatlarının rolu ilə bağlıdır.
Ənənəvi enerjidən yaşıl enerjiyə keçid qlobal miqyasda müzakirə olunduğu bir dövrdə Azərbaycan bu sahədə liderlik nümayiş etdirir. Yaşıl Enerji Məşvərət Şurasının iclasında təqdim olunan rəqəmlər göstərir ki, artıq 2030-cu ilə qədər 6.5 giqavatlıq günəş, külək və su enerjisi istehsalı hədəflənir. Bu, həm daxili enerji tələbatının ödənməsi, həm də ixrac potensialının genişlənməsi baxımından mühüm addımdır.
Avropaya yaşıl elektrik enerjisinin ötürülməsini nəzərdə tutan “yaşıl kabel” layihəsi də bu strateji kursun tərkib hissəsidir. Hazırda texniki əsaslandırma işləri son mərhələdədir və bu layihənin maliyyələşdirilməsi üçün Avropa təsisatları ilə danışıqların başlanması planlaşdırılır.
18 iyul 2022-ci il tarixində imzalanmış “Avropa Komissiyası tərəfindən təmsil olunan Avropa İttifaqı ilə Azərbaycan Respublikası arasında enerji sahəsində Strateji Tərəfdaşlığa dair Anlaşma Memorandumu” çərçivəsində Azərbaycanın Avropaya qaz ixracı 60 faiz artaraq 13 milyard kubmetrə çatıb. Bu, ümumi qaz ixracatının yarısından çoxunu təşkil edir və qarşıdakı illərdə yeni yataqların istifadəyə verilməsi ilə bu göstərici daha da yüksələcək.
Azərbaycanın enerji sektoru həm ənənəvi, həm də bərpaolunan sahələrdə geosiyasi və diplomatik təsir gücünə malikdir. Cənub Qaz Dəhlizi Məşvərət Şurası və Yaşıl Enerji Məşvərət Şurasının təşəbbüsləri bu təsirin praktik təzahürüdür. Bu təşəbbüslər Azərbaycanın beynəlxalq tərəfdaşlarla uzunmüddətli və çoxtərəfli əməkdaşlıq modelinə sadiqliyini göstərir. Eyni zamanda, enerji diplomatiyası vasitəsilə regionda sabitliyin və qarşılıqlı asılılığın gücləndirilməsinə xidmət edir.
Bu geniş tərkibli tədbirlər bir daha göstərir ki, enerji əməkdaşlığı sahəsində siyasi iradə və strateji baxış da vacibdir. Azərbaycan bu iradəni nümayiş etdirməklə, regional və qlobal enerji təhlükəsizliyində sabitləşdirici rolu öz üzərinə götürmüşdür. Enerji sahəsində davamlılıq, etibarlılıq və strateji planlama bu siyasətin əsas dayaq nöqtələridir.

Nurlan Həsənov
Milli Məclisin deputatı