Qlobal valyuta bazarında yeni mərhələ: Manatı nə gözləyir?

Son aylarda dünya maliyyə bazarlarında ən çox müzakirə olunan məsələlərdən biri ABŞ dollarının taleyidir. İnvestorlar ABŞ Federal Ehtiyat Sisteminin (FED) növbəti faiz qərarlarını, qlobal iqtisadi artım tempini və geosiyasi prosesləri diqqətlə izləyirlər. Bu fonda əsas suallardan biri  də budur: Dollar zəifləyəcəkmi və bunun Azərbaycan manatına təsiri necə olacaq?

Qeyd edək ki, dolların məzənnəsi ilk növbədə ABŞ iqtisadiyyatının vəziyyətindən və FED-in pul siyasətindən asılıdır. Əgər inflyasiya hədəf səviyyəyə yaxınlaşarsa və FED faiz dərəcələrini aşağı salmağa başlasa, dolların digər aparıcı valyutalar qarşısında müəyyən qədər zəifləməsi mümkündür. Faizlərin azalması dollar aktivlərinin gəlirliliyini aşağı salır və investorların kapitalını alternativ bazarlara yönəltməsinə səbəb olur.

Bununla yanaşı, qlobal qeyri-müəyyənliklər dolları hələ də "təhlükəsiz liman" valyutası kimi saxlayır. Geosiyasi gərginliklər, Yaxın Şərqdə vəziyyət, Çin iqtisadiyyatındakı  problemlər və dünya ticarətində risklər artdıqca dolların kəskin ucuzlaşması ehtimalı zəifləyir.

Azərbaycan üçün vəziyyət bir qədər fərqlidir. Manatın məzənnəsini müəyyən edən əsas faktor beynəlxalq valyuta bazarındakı dollar indeksi deyil, ölkəyə daxil olan valyuta axınlarıdır. Bu axınların əsas mənbəyi isə neft və qaz ixracıdır.

Neftin dünya bazarında yüksək qiymətdə qalması Dövlət Neft Fonduna və Mərkəzi Bankın valyuta ehtiyatlarına  əlavə gəlirlər gətirir. Bu isə manatın sabitliyini gücləndirən əsas amildir.

Hazırda Azərbaycanın strateji valyuta ehtiyatları ölkənin xarici borcunu dəfələrlə üstələyir. Bu ehtiyatlar Mərkəzi Banka və hökumətə məzənnə sabitliyini qorumaq üçün kifayət qədər geniş imkan verir.

Azərbaycan üzən məzənnə rejimi tətbiq etmir. Manat idarə olunan məzənnə sistemi ilə tənzimlənir. Buna görə də dolların beynəlxalq  bazarlarda müəyyən qədər ucuzlaşması avtomatik olaraq manatın bahalaşması demək deyil.

Əksinə, Mərkəzi Bank son illər məzənnənin sabit saxlanmasına üstünlük verir. Bunun əsas səbəbi inflyasiya risklərini azaltmaq, biznes mühitində  proqnozlaşdırıla bilənliyi qorumaq və ixrac sektorunun rəqabət qabiliyyətini zəiflətməməkdir.

Ekspertlər hesab edir ki, manat üçün əsas risklər bunlardır: dünya bazarında neft qiymətlərinin uzun müddət kəskin ucuzlaşması; enerji ixracından valyuta gəlirlərinin azalması; qlobal maliyyə bazarlarında ciddi böhran; regionda geosiyasi risklərin artması.

Əgər bu amillər eyni vaxtda baş verməzsə, manatın  məzənnəsində yaxın perspektivdə ciddi dəyişiklik gözlənilmir.

Mövcud makroiqtisadi göstəricilər göstərir ki, yaxın aylarda dollar beynəlxalq bazarlarda müəyyən dalğalanmalar yaşasa da, onun kəskin dəyər itirməsi ehtimalı yüksək deyil. Eyni zamanda, Azərbaycanın yüksək valyuta ehtiyatları, enerji ixracından daxilolmalar və Mərkəzi Bankın məzənnə siyasəti nəzərə alınarsa, manatın sabitliyinin qorunacağı daha real ssenari kimi görünür.

Başqa sözlə, qlobal bazarda dolların zəifləməsi Azərbaycan daxilində manatın məzənnəsinin dəyişəcəyini deyil, daha çox ölkənin idxal inflyasiyası və xarici ticarət balansına müəyyən müsbət təsirlərin yarana biləcəyini ifadə edir. Hazırkı şəraitdə manat üçün əsas təminat dolların taleyi deyil, Azərbaycanın enerji gəlirləri və makroiqtisadi sabitliyidir. 

Siyasət şöbəsi