Icma.az
close
up
RU
Menu

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

Azərbaycanda sərnişin mikroavtobusu qəzaya uğradı: Çox sayda yaralı var Video

2040 cı ilə qədər qlobal iqtisadiyyatda nə baş verəcək: Azərbaycan hansı mövqedə olacaq?

Bakıda temperatur 7 8 dərəcə enəcək Növbəti 3 günün hava proqnozu

“Boranı” restoranı ilə bağlı iddia: Tək gəldiyi üçün müştəriyə girişə icazə verilmədi

Leyla Əliyeva İSESKO nun Baş direktoru ilə görüşüb

Paşinyan Pnompendə Bakı və İrəvan arasında sülhdən danışdı

Belçikadan möhtəşəm geridönüş: İtaliya darmadağın edildi

İtaliyadan Ukraynaya yeni hərbi dəstək: İki peykin radar məlumatları veriləcək

Futbol turniri valideynlərin davranışına görə dayandırıldı

Qobustanda sirli daş

Qobustanda sirli daş

Icma.az bildirir, Azpost saytına əsaslanaraq.

Qobustan qayaüstü incəsənətinin ən maraqlı nümunələrindən biri Cingirdağ–Yazılıtəpə ərazisində yerləşən 12 nömrəli daşdır. Daş üzərində insan, heyvan, həndəsi fiqurlar və mənası hələ də tam müəyyənləşdirilməyən işarələr qeydə alınıb.

Azpost.info bildirir ki, tədqiqatçılar hesab edirlər ki, bu petroqliflər müxtəlif dövrlərdə və ən azı iki mərhələdə yaradılıb.

Daşın altında daha qədim rəsmlər gizlənib

12 nömrəli daşın əsas xüsusiyyətlərindən biri onun həm üst, həm də alt səthində petroqliflərin olmasıdır. Tədqiqatçılara görə, bu iki hissədəki təsvirlərin işlənmə texnikasında nəzərəçarpacaq fərqlər mövcuddur.

Daşın alt tərəfindəki təsvirlər əsasən döymə üsulu ilə yaradılıb. Kontur xətləri kələ-kötürdür və bəzi yerlərdə zərbələrin izlərini görmək mümkündür. Üst səthdəki təsvirlər isə daha dərin, hamarlaşdırılmış kontur xətləri ilə işlənib.

Bunun səbəbinin təsvirlərin müxtəlif vaxtlarda yaradılması olduğu ehtimal edilir. Alt səthdəki petroqliflər uzun müddət torpağın altında qaldığından sonrakı hamarlanma prosesindən kənarda qalıb.

Daha maraqlısı isə odur ki, 12 nömrəli daşın altında yerləşən təsvirlərin üst səthdəkilərdən daha qədim olduğu düşünülür.

Daş sonradan çevrilib

Tədqiqatçı Rüstəmovun apardığı qazıntılar zamanı 12 nömrəli daşın altında da qayaüstü rəsmlər aşkar edilib. Onun fikrincə, bu təsvirlər yaradıldıqdan sonra daş qərbə tərəf çevrilib və əvvəllər üstündə olan daha qədim təsvirlər aşağıda qalıb.

Bu fakt petroqliflərin yaranma tarixini iki mərhələyə ayırmağa imkan verir:

daşın qərbə tərəf çevrilməsindən əvvəl çəkilən təsvirlər;

daş çevrildikdən sonra yaradılan təsvirlər.

Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, daşın üstündəki ilk təsvirlərdən biri 3 nömrəli keçidir. Daha sonra 2 və 4 nömrəli keçilər bu təsviri kəsib. Böyük keçinin başının isə başqa bir keçinin arxa ayağının xəttini kəsməsi petroqliflərin hansı ardıcıllıqla yaradıldığını müəyyənləşdirməyə kömək edir.

Qobustan qayalarında insan və heyvan fiqurları

Daşın üst səthində müxtəlif insan və heyvan təsvirləri diqqət çəkir. Onların arasında keçi, maral, insan və atlı fiqurları var.

5 və 6 nömrəli insan təsvirləri xüsusilə maraqlıdır. Onlar əllərində dəyənəyə bənzəyən əşyaları başlarının üzərinə qaldırmış vəziyyətdə göstərilib. Fiqurların geniş çiyinləri, nazik belləri və qamətli bədən quruluşu var. Bel nahiyəsində kəməri ifadə edən qoşa xətlər də müşahidə edilir.

Bu təsvirlərin üslubu və mövzusu onların Abşeron qayaüstü incəsənəti ənənəsi ilə əlaqələndirilməsinə imkan verir.

Digər insan fiqurlarından biri əlində ox və kaman tutmuş vəziyyətdədir. Maral təsvirləri isə daha sxematik formada işlənib.

Daşda başıaşağı insan fiqurları da var

12 nömrəli daşın üzərində qeydə alınan ən qeyri-adi təsvirlərdən ikisi başı aşağı, ayaqları yuxarı vəziyyətdə göstərilmiş insan fiqurlarıdır.

Bu fiqurlar digər insan təsvirlərinə oxşasa da, daha sxematikdir. Onlardan birinin bədəni kvadrat formasındadır. Hər iki fiqur təxminən 45 dərəcə maili vəziyyətdə təsvir edilib.

Tədqiqatçılar ehtimal edirlər ki, bu rəsmlər daş çevrildikdən və digər insan təsvirləri yaradıldıqdan sonra daşın şərq tərəfindən çəkilib.

Sirli həndəsi işarələr

12 nömrəli daş yalnız insan və heyvan təsvirləri ilə maraqlı deyil. Burada müxtəlif həndəsi işarələrə də rast gəlinir.

Onlardan biri 5×4 damalı tora bənzəyir. Başqa bir hissədə isə torvari təsvir və kvadrat formalı bədənə malik insan fiquru yerləşir. Eyni motivlərin təkrarlanması onların vahid süjet təşkil edə biləcəyini düşündürür.

Daşın üzərində araba təkərinə bənzəyən iki diskvari təsvir də var. Onlardan birinin mərkəzində dairə, ətrafında isə altı sektor görünür. Digərində isə mərkəzi nöqtə qalmasına baxmayaraq, sektorları göstərən xətlər sonradan sürtülərək silinib.

Bəzi işarələrin mənası isə hələ müəyyən edilməyib. Tədqiqatda bir sıra təsvirlərin və yazıya bənzəyən işarələrin identifikasiyasının mümkün olmadığı qeyd olunur.

Petroqlifləri təbiət qoruyub

12 nömrəli daşın mühüm xüsusiyyətlərindən biri onun 13 nömrəli, üzərində təsvirlər olan iri daşın altında yerləşməsidir. Bu vəziyyət petroqlifləri külək, yağış və günəş eroziyasından qoruyub.

Nəticədə daşın səthi digər qayaüstü abidələrə nisbətən az patinalaşıb və açıq qəhvəyi rəngini saxlayıb.

Bununla belə, daşın bir hissəsinin son orta əsrlərdə qoparıldığı və bunun nəticəsində bəzi petroqliflərin zədələndiyi ehtimal olunur.

Daşın altında sənədləşdirilməsi mümkün olmayan rəsmlər

Tədqiqatçılar daşın alt tərəfində ən aşağı hissədə daha iki keçi təsviri müəyyən ediblər. Lakin bu rəsmlər daşın yerə oturan səthində yerləşdiyindən onları tam sənədləşdirmək mümkün olmayıb.

Bundan başqa, daşla yer səthi arasında cəmi 15–20 santimetr məsafədə daha altı keçi təsviri aşkarlanıb. Məhdud məsafə onların da tam araşdırılmasına imkan verməyib.

Bu fakt Qobustan petroqliflərinin hələ tam öyrənilməmiş hissələrinin olduğunu göstərir.

İki yaradıcılıq mərhələsi

12 nömrəli daşın petroqliflərinin təhlili Qobustanda qayaüstü sənətin zamanla necə dəyişdiyini də göstərir.

Daş çevrilməmişdən əvvəl yaradılan təsvirlər əsasən bezoar keçiləri, siluet formasında insan fiqurları və bir zoomorf təsvirlərlə təmsil olunur.

Daş qərbə tərəf çevrildikdən sonra isə mövzu və üslub dəyişir. Yeni mərhələdə barelyef üslubunda insan və maral təsvirləri, həndəsi işarələr, üç bezoar keçisi, bir atlı fiquru və mənası müəyyənləşdirilməyən yazı meydana çıxır.

Beləliklə, bir daşın üzərində müxtəlif dövrlərin izlərini görmək mümkündür. Üstəlik, daşın çevrilməsi nəticəsində daha qədim təsvirlərin torpağın altında qalması onların təbii şəkildə qorunmasına səbəb olub.

N.Talıblı

Məlumatlar R. Abdullayev və S. Şirinlinin “Qobustan, Cingirdağ, Yazılıtəpə – Sonaqaya petroqlifləri” tədqiqatından götürülüb.

AzPost.az

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:200
embedMənbə:https://azpost.info
archiveBu xəbər 12 Avqust 2026 08:17 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

15 Noyabr 2026 04:05see323

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

15 Noyabr 2026 04:36see292

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

15 Noyabr 2026 05:06see287

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

15 Noyabr 2026 14:28see238

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

15 Noyabr 2026 13:13see237

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

15 Noyabr 2026 15:50see235

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

15 Noyabr 2026 19:14see230

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

15 Noyabr 2026 13:53see228

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

15 Noyabr 2026 13:40see220

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see216

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

16 Noyabr 2026 01:51see211

Azərbaycanda sərnişin mikroavtobusu qəzaya uğradı: Çox sayda yaralı var Video

15 Noyabr 2026 16:38see207

2040 cı ilə qədər qlobal iqtisadiyyatda nə baş verəcək: Azərbaycan hansı mövqedə olacaq?

15 Noyabr 2026 14:02see198

Bakıda temperatur 7 8 dərəcə enəcək Növbəti 3 günün hava proqnozu

15 Noyabr 2026 09:13see188

“Boranı” restoranı ilə bağlı iddia: Tək gəldiyi üçün müştəriyə girişə icazə verilmədi

15 Noyabr 2026 21:02see184

Leyla Əliyeva İSESKO nun Baş direktoru ilə görüşüb

15 Noyabr 2026 04:16see184

Paşinyan Pnompendə Bakı və İrəvan arasında sülhdən danışdı

15 Noyabr 2026 15:38see183

Belçikadan möhtəşəm geridönüş: İtaliya darmadağın edildi

16 Noyabr 2026 01:56see179

İtaliyadan Ukraynaya yeni hərbi dəstək: İki peykin radar məlumatları veriləcək

15 Noyabr 2026 22:01see174

Futbol turniri valideynlərin davranışına görə dayandırıldı

16 Noyabr 2026 01:15see172
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri