Qorxunc hesabat: Planetin ən isti üç ili rəsmiləşdirildi

Dünya iqlim böhranının dağıdıcı təsirlərini artıq nəzəri müzakirə mövzusu kimi deyil, gündəlik həyatın bir hissəsi kimi yaşayır. 2026-cı ilin ilk məlumatları göstərir ki, geridə qalan 2025-ci il müşahidələrin aparıldığı dövrdən bəri ən isti üç ildən biri olub.

Qaynarinfo xəbər verir ki, Dünya Meteorologiya Təşkilatının açıqladığı geniş məlumat bazasına əsasən, 2023, 2024 və 2025-ci illər bəşər tarixində qeydə alınmış ən isti üç il kimi tarixə düşüb. Bu üç ilin orta göstəricisi sənaye öncəsi dövrlə müqayisədə temperaturun 1,48 dərəcə artdığını göstərir. Bu mənzərə qlobal istiləşmənin gözləniləndən daha sürətlə artdığını və mövcud iqlim modellərinin bu tempi proqnozlaşdırmaqda çətinlik çəkdiyini ortaya qoyur.

Mütəxəssislər yaxın vaxtlarda istiləşmə tendensiyasının dayanacağına dair ciddi əlamət görmədiklərini bildirirlər. İstixana qazlarının yığılması nəticəsində okeanlar isinməyə davam edir, təbii iqlim hadisələri isə bu prosesi daha da gücləndirir. Məsələn, 2025-ci ildə təsirli olan La Nina şəraitinin tropik bölgələrdə müəyyən qədər sərinlik yaradacağı gözlənilsə də, bu təsir ümumi istilik artımını balanslaşdırmaq üçün kifayət etməyib.

Yüksək və davamlı temperatur təkcə həyat keyfiyyətini aşağı salmır, eyni zamanda hava hadisələrini proqnozlaşdırılmaz hala gətirərək təbii fəlakətləri artırır. Ötən il Avropada yaşayış məntəqələrini və meşələri məhv edən genişmiqyaslı yanğınlar bunun ən acı nümunələrindən biri olub.

Qlobal istiləşmənin arxa planındakı mürəkkəb səbəblər

Qlobal istiləşmənin əsas səbəbi insan fəaliyyəti hesab olunsa da, 2025-ci ildə qeydə alınan rekord temperaturların arxasında bir-biri ilə əlaqəli bir çox amil dayanır. Əsas problem enerji, nəqliyyat və sənaye sahələrində fosil yanacaqların yandırılması nəticəsində atmosferə buraxılan istixana qazlarıdır. Bu qazlar planet ətrafında qalın örtük yaradaraq istiliyin kosmosa yayılmasının qarşısını alır.

Bununla belə, yeganə səbəb fosil yanacaqlar deyil. 2025-ci ildə Günəş də ən aktiv dövrünə – Günəş maksimumuna çatıb. Bu, atmosferə daha çox radiasiya və enerji ötürülməsinə səbəb olub. Birbaşa iqlimi dəyişdirməsə də, peyk rabitəsində fasilələrə və enerji şəbəkələrində nasazlıqlara yol açaraq dolayı yolla fosil yanacaq istifadəsini və texniki xərcləri artırıb.

Digər mühüm amil 2022-ci ildə püskürən Hunqa Tonqa–Hunqa Haapai sualtı vulkanının təsiridir. Partlayışdan illər keçsə də, stratosferə yayılan böyük həcmdə su buxarı hələ də qalmaqdadır və istixana effektini gücləndirir. Alimlər bu buxarın bir neçə il ərzində kimyəvi və dinamik təsirini davam etdirəcəyini proqnozlaşdırırlar.

Mövcud vəziyyət 2025-ci ilin dəyişimin artıq seçim deyil, zərurət olduğunu xatırladan ciddi xəbərdarlıq olduğunu göstərir. Mərcan riflərinin ağarmasından dəniz buzlaqlarının əriməsinə qədər təbiətdə bir çox tarazlıq pozulur. Mənfi mənzərəyə baxmayaraq, Çin kimi ölkələrin liderlik etdiyi təmiz enerji investisiyaları ümid yaradır. Bərpa olunan enerjiyə keçid fosil yanacaqlardan asılılığın azaldılması üçün ən mühüm addımlardan biri kimi qiymətləndirilir.

Aydın