Çinin kritik minerallar üzərində 60 illik hökmranlığı başa çatır..?

...ABŞ və Avropa Birliyi geniş miqyaslı investisiya proqramları həyata keçirir, strateji ehtiyatlar yaradır və müttəfiqlərlə Çinin nadir torpaq, eləcə də digər kritik mineral tədarüklərindən asılılığı azaltmaq üçün birləşir.

Vaşinqton öz ehtiyatını formalaşdırmaq üçün 12 milyard dollar ayırır, Brüssel isə xammalın hasilatı və emalını inkişaf etdirmək üçün 3 milyard avro ayırır.

SİA-nın əldə etdiyi məlumata görə, bu barədə CEPA yazır.

Bu cür tədbirlərin zəruriliyi Pekin ixrac məhdudiyyətlərini təzyiq aləti kimi istifadə etdikdən sonra xüsusilə aydın oldu. Nadir torpaq metallarının və batareya komponentlərinin tədarükünə qoyulan Çin qadağaları bəzi xarici avtomobil istehsalını istehsalını azaltmağa və istehsal xətlərini dayandırmağa məcbur etdi.

Hazırda Çin nadir torpaq elementlərinin dünya hasilatının təxminən 60, onların emalı və bölünməsinin 90 və daimi maqnit istehsalının 94 faizinə nəzarət edir.

Bu materiallar elektromobillərin, batareyaların, qırıcıların və müasir silah sistemlərinin istehsalı üçün lazımdır.

...2026-cı ilin fevralında ABŞ prezidenti Donald Trampın administrasiyası 12 milyard dollarlıq maliyyə vəsaiti ilə kritik mineralların dövlət-özəl ehtiyatı olan Project Vault layihəsini işə saldı.

Digər təşəbbüs, FORGE, 17 iştirakçıları birləşdirir və ticarət siyasətini, investisiya və Qərb istehsalçılarını Çin qiymət təzyiqindən qoruyacaq minimum qiymətləri əlaqələndirməlidir.

Avropa İttifaqı paralel olaraq 3 milyard avro dəyərində RESourceEU proqramını həyata keçirir. Bu, prioritet layihələrin dəstəklənməsini, birgə satınalmaları və ümumi xammal ehtiyatlarının formalaşdırılmasını nəzərdə tutur.

ABŞ-ın vitse-prezidenti Cey Di Vans FORGE-in məqsədini kritik mineralların “üstünlük ticarət zonası” nın yaradılması adlandırıb.

Lakin tam hüquqlu alternativ sənaye sahələrinin yaradılması üçün illər lazımdır. Çin onilliklər ərzində təkcə hasilatı deyil, həm də emal texnologiyasını, mütəxəssis hazırlığını və sənaye infrastrukturunu inkişaf etdirdi.

Beləliklə, Qərb strategiyasının uğuru ABŞ və Avropanın bir-biri ilə rəqabət aparmadan yeni müəssisələr üçün ümumi qaydalar, maliyyələşdirmə və zəmanətlər barədə razılığa gələ bilməyəcəyindən asılı olacaq.

Əli Babayev