Regional etimadın coğrafiyası genişlənir

MDB məkanında Azərbaycanın mövqeyini gücləndirən tarixi qərarlar

Oktyabrın 9-da Türkmənistanın Türkmənbaşı şəhərində MDB Dövlət Başçıları Şurasının geniş tərkibdə iclası keçirildi. Görüş zamanı səsləndirilən bəyanatlar regional nizamın yenidən formalaşmasını nümayiş etdirdi. Şuranın yekun qərarlarına əsasən, təşkilat daxilində sədrlik 2027-ci ildə Özbəkistana, 2028-ci ildə isə Azərbaycana keçir. Mövcud mərhələdə Türkmənistan, Özbəkistan və Azərbaycan üçtərəfli rəhbərlik formatının əsasını qoyurlar. Yaradılmış ortaq fəaliyyət qrupu Mərkəzi Asiya coğrafiyası ilə Cənubi Qafqaz regionu arasında siyasi, iqtisadi, tranzit əlaqələrini sürətləndirən mühüm amildir. Liderlərin iştirakı ilə təşkil edilən danışıqlar qitənin gələcək geoiqtisadi hədəflərini müəyyənləşdirdi.

Sammit zamanı Prezident İlham Əliyev çıxışında ölkəmizə göstərilən ali etimadı yüksək qiymətləndirdi. Dövlət başçısı ortaq məqsədlərin həyata keçirilməsində respublikamızın xüsusi əzmini, tam hazırlığını qətiyyətlə ifadə etdi. Prezident İlham Əliyev 2027-ci ildə həmsədrlik etmək qərarına göstərdikləri dəstəyə görə həmkarlarına dərin minnətdarlığını bildirdi və bu ortaq qərarı respublikamıza bəslənilən yüksək etimadın göstəricisi kimi qiymətləndirdi. O, Azərbaycanın ümumi məqsədlərin həyata keçirilməsində fəal iştirak etməyə hazır olduğunu vurğuladı. Ölkəmizin 2028-ci ildə sədrlik funksiyasını yerinə yetirməyə və həmin ilin payızında Dövlət Başçıları Şurasının zirvə görüşünü yüksək səviyyədə təşkil etməyə hazır olduğunu qeyd etdi. Sammitin yekununda müxtəlif sahələri əhatə edən bir sıra mühüm sənədlər imzalandı. Qəbul edilən qərarlar təşkilatın qarşıdakı onillik üçün fəaliyyət istiqamətlərini müəyyənləşdirdi.

Müstəqilliyin bərpasından sonrakı mərhələdə yeganə fərqli vəziyyət ondan ibarətdir ki, ilk dəfə olaraq Azərbaycan bu beynəlxalq qurumun idarəçiliyini daşıyacaq. Ötən illər ərzində davam edən Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsi təşkilat çərçivəsində real əməkdaşlıq fəaliyyətlərinə mütəmadi mənfi təsir göstərirdi. Ərazi bütövlüyünün bərpası, dövlət suverenliyinin təmin olunması əvvəllər mövcud olmuş bütün maneələri həmişəlik ortadan qaldırdı. İşğal faktorunun sıfırlanması sadəcə qonşu respublikalar arasındakı ikitərəfli münasibətləri qaydasına salmadı, həm də MDB daxilində tamhüquqlu fəaliyyət üçün geniş imkanlar yaratdı. Mövcud vəziyyətdə İrəvanla rəsmi Bakı arasındakı hərbi toqquşma səhifəsi artıq qapanıb. Nəticədə, rəsmi Bakı qlobal qurumlar çərçivəsində daha intensiv, effektiv diplomatik kurs həyata keçirir. Keçmiş illərdəki siyasi gərginlik fəaliyyət sferasını daraldırdısa, mövcud reallıqda paytaxtın beynəlxalq təşkilatlardakı rəhbər mövqeyi artan templə güclənir.

Dövlətimiz asimmetrik xarici siyasət kursu həyata keçirərək eyni ərəfədə Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət Şurası, Türk Dövlətləri Təşkilatı və Asiyada Qarşılıqlı Fəaliyyət və Etimad Tədbirləri üzrə Müşavirə formatlarında da idarəedici missiyasını şərəflə icra edir. Dörd fərqli çoxtərəfli formatda rəhbərliyin təmin olunması diplomatik sistemin ali funksionallığını nümayiş etdirir. Mərkəzi Asiya respublikaları ilə qurulan sıx əməkdaşlıq ölkəmizi mühüm tranzit qapısına, qlobal investisiya mərkəzinə çevirib. Xəzər dənizindən keçən ticarət yollarının fəaliyyəti sözügedən əlaqələrin hesabına maksimum dərəcədə güclənib. Türk Dövlətləri Təşkilatındakı fəal fəaliyyət qardaş ölkələr arasında hərbi, iqtisadi, mədəni bütövlüyü sürətləndirir. Asiyada Qarşılıqlı Fəaliyyət və Etimad Tədbirləri üzrə Müşavirə çərçivəsində irəli sürülən təşəbbüslər Asiya qitəsində davamlı sülhün möhkəmləndirilməsinə xidmət edir. Genişmiqyaslı idarəçilik onu göstərir ki, xarici siyasət konyunkturunda rasional yanaşma ən mürəkkəb təşkilatların mexanizmlərini eyni vaxtda idarə etməyə imkan yaradır. Təsadüflərə heç cür yer qalmayıb, əldə edilən nailiyyətlər müstəqil xarici siyasət strategiyasının planlı bəhrəsidir. Beynəlxalq təşkilatlar müstəvisində qazanılan yüksək etimad Azərbaycanın artan nüfuzunun və qüdrətinin bariz göstəricisidir.

Beynəlxalq liderlik gündəliyi getdikcə intensivləşir. Gələn il İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatına rəhbərliyin Azərbaycana keçməsi və Zirvə toplantısının Bakıda keçirilməsi iqtisadi əməkdaşlığın genişləndirilməsi üçün yeni imkanlar yaradacaq. Gömrük prosedurlarının sadələşdirilməsi, ticarət dövriyyəsinin artırılması və Orta Dəhliz boyunca yükdaşımaların stimullaşdırılması əsas prioritetlər sırasında yer alacaq. Eyni zamanda, 2028-ci ildə Avropa Siyasi Birliyinin Zirvə toplantısına ev sahibliyi Azərbaycanın diplomatik mövqelərini daha da gücləndirəcək. Şərq və Qərb platformalarında ölkəmizə göstərilən etimad onun beynəlxalq münasibətlər sistemində artan rolunu əks etdirir. MDB-yə sədrliyin də bu proseslərlə paralel həyata keçirilməsi Azərbaycanın müxtəlif siyasi və iqtisadi mərkəzlərlə balanslı əməkdaşlıq imkanlarını genişləndirir. Azərbaycan Avrasiya məkanında iqtisadi maraqların uzlaşdırılması, siyasi dialoqun inkişafı və regional sabitliyin möhkəmləndirilməsi baxımından mühüm əlaqələndirici mövqeyini gücləndirir.

MDB-nin 35 illik fəaliyyəti siyasi dialoqun qorunması, dövlətlərarası münasibətlərin möhkəmləndirilməsi və iqtisadi əməkdaşlığın inkişafı baxımından mühüm təcrübə formalaşdırıb. Sovet İttifaqının süqutundan sonrakı mürəkkəb dövrdə təşkilat üzv dövlətlər arasında əlaqələrin tənzimlənməsində əhəmiyyətli rol oynayıb. Müasir mərhələdə isə iqtisadi inteqrasiya, nəqliyyat-logistika əlaqələri və regional tranzit marşrutlarının inkişafı əməkdaşlığın əsas istiqamətlərinə çevrilib. Azərbaycanın fəal iştirakı bu platformanın regional əhəmiyyətini daha da artırır.

MDB çərçivəsində humanitar və mədəni əməkdaşlıq da xüsusi yer tutur. Laçının ötən il MDB-nin mədəniyyət paytaxtı elan edilməsi Qarabağın və Şərqi Zəngəzurun tarixi-mədəni irsinin beynəlxalq səviyyədə tanıdılması baxımından əlamətdar hadisə olub. Şəhərdə keçirilən festivallar, sərgilər və konfranslar xarici nümayəndələrə bölgənin zəngin irsi, eləcə də genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işləri ilə yaxından tanış olmaq imkanı yaradıb. Bu təşəbbüslər Azərbaycanın mədəni diplomatiyasını gücləndirməklə yanaşı, azad edilmiş ərazilərin dirçəlişini beynəlxalq ictimaiyyətə çatdıran mühüm vasitəyə çevrilib.

Azərbaycan MDB daxilində siyasi və iqtisadi əməkdaşlıqla yanaşı, humanitar əlaqələrin, təhsil mübadiləsinin və innovasiya təşəbbüslərinin inkişafına da önəm verir. İşğaldan azad edilmiş ərazilərin beynəlxalq səviyyədə tanıdılması mədəni diplomatiyanın imkanlarını genişləndirir. Gənclər siyasəti və intellektual əməkdaşlıq istiqamətində həyata keçirilən təşəbbüslər ölkələrarası əlaqələrin möhkəmlənməsinə xidmət edir. Azərbaycanın beynəlxalq hüquqa əsaslanan mövqeyinin təşviqi, ərazi bütövlüyü və suverenlik prinsiplərinin müdafiəsi çoxtərəfli diplomatiyanın mühüm istiqamətlərindəndir. Regional sabitliyin qorunması və iqtisadi əməkdaşlığın genişləndirilməsi isə ölkənin uzunmüddətli strateji maraqları baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Azərbaycanın xarici siyasətində Şərq və Qərb tərəfdaşları ilə münasibətlərin paralel inkişafı da mühüm yer tutur. Belə ki, müxtəlif beynəlxalq platformalarla əməkdaşlıq ölkənin diplomatik əlaqələrini genişləndirməyə və regional dialoqun inkişafına şərait yaradır. Avropa Siyasi Birliyinin Zirvə toplantısının Azərbaycanda keçirilməsi ilə bağlı perspektivlər də bu baxımdan diqqət çəkir. İqtisadi potensial, nəqliyyat-logistika imkanları və regional əməkdaşlıq təşəbbüsləri Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlər sistemindəki mövqeyinə təsir göstərən əsas amillərdəndir. Çoxqütblü dünya nizamında milli maraqların qorunması, təhlükəsizliyin möhkəmləndirilməsi və davamlı inkişafın təmin edilməsi isə ardıcıl və balanslaşdırılmış xarici siyasət tələb edir.

Türkmənbaşı sammitində qəbul edilən qərarlar regional əməkdaşlığın genişləndirilməsi və iqtisadi əlaqələrin möhkəmləndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Qlobal siyasi arxitekturada baş verən dəyişikliklər fonunda Azərbaycanın beynəlxalq təşkilatlarda rəhbər mövqelər qazanması, İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatına sədrliyə hazırlaşması və Avropa Siyasi Birliyinin Zirvə toplantısına ev sahibliyi planları ölkənin diplomatik fəallığını daha da artırır.

Kamran BAYRAMOV,
Milli Məclisin deputatı

Azərbaycanın 2028-ci ildə MDB-yə sədrlik missiyasını üzərinə götürməsi respublikamızın beynəlxalq diplomatiyada yüksələn nüfuzunun qanunauyğun nəticəsidir. Müstəqillik tarixində ilk dəfə bu təşkilata sədrlik məsuliyyətinin ölkəmizə həvalə olunması dövlət başçısının həyata keçirdiyi məqsədyönlü və ardıcıl xarici siyasət kursunun bariz təzahürüdür. Əvvəlki dövrdə Ermənistanın yaratdığı süni maneələr çoxtərəfli əməkdaşlığın inkişafına mənfi təsir göstərirdi. Azərbaycanın suverenliyini tam bərpa etməsi isə regional münasibətlər sistemində yeni siyasi reallıqlar formalaşdıraraq həmin əngəllərin aradan qaldırılması üçün zəmin yaratdı. Mövcud şəraitdə rəsmi Bakı regional təhlükəsizliyin və sabitliyin təmin olunmasında mühüm rol oynayır.

Azərbaycan, Türkmənistan və Özbəkistan arasında üçtərəfli əməkdaşlıq formatının inkişafı Mərkəzi Asiya respublikaları ilə münasibətləri yeni mərhələyə yüksəldir. Eyni zamanda, Türk Dövlətləri Təşkilatı, Asiyada Qarşılıqlı Fəaliyyət və Etimad Tədbirləri üzrə Müşavirə və Mərkəzi Asiya Dövlət Başçılarının Məşvərət görüşü çərçivəsində Azərbaycanın üzərinə götürdüyü rəhbərlik məsuliyyəti ölkəmizin çoxtərəfli diplomatiyada artan çəkisini nümayiş etdirir. İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatına sədrlik və 2028-ci ildə Avropa Siyasi Birliyinin Zirvə görüşünün Bakıda keçirilməsi perspektivi bu diplomatik fəallığın miqyasını daha da genişləndirir.

Təşkilata üzv ölkələrin Laçın şəhərini mədəniyyət paytaxtı kimi dəstəkləməsi azad edilmiş ərazilərdə həyata keçirilən genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işlərinə beynəlxalq səviyyədə göstərilən diqqətin mühüm ifadəsidir. Bütün bu nailiyyətlər milli maraqların düşünülmüş strategiya və ardıcıl diplomatik fəaliyyət əsasında qorunduğunu göstərir. Azərbaycanın çoxşaxəli diplomatiyası gələcək illərdə beynəlxalq mövqeyimizin möhkəmlənməsinə və regional əməkdaşlığın genişlənməsinə xidmət edəcək.

Yusif ŞƏRİFZADƏ
XQ